ارزیابی شکل‌های مختلف فسفر در رسوبات معلق و بستر رودخانه‌ی روضه چای

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم خاک، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه ارومیه

2 دانشجوی کارشناسی ارشد گروه علوم خاک، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه ارومیه

3 استاد گروه علوم خاک، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه ارومیه

چکیده

فرسایش خاک سبب تجمع فسفر در رسوبات رودخانه‌ای شده و در نتیجه احتمال آزاد شدن فسفر در محیط‌های آبی را افزایش می‌دهد. آزاد شدن فسفر در محیط‌های آبی به عنوان یکی از عوامل کلیدی تشدید پدیدۀ غنی‌شدن در آب‌های شیرین است. از این رو آگاهی از غلظت و اجزاء مختلف فسفر در رسوبات رودخانه‌ای دارای اهمیت فراوانی است. هدف از این مطالعه ارزیابی و مقایسۀ توزیع شکل‌های مختلف فسفر در رسوبات معلق و بستر رودخانۀ روضه‌چای در استان آذربایجان غربی، شهرستان ارومیه بود. برای این منظور 19 نمونه رسوب بستر و 6 نمونه رسوب معلق از رودخانۀ روضه‌چای تهیه شده و ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی آن‌ها تعیین شد. شکل‌های مختلف فسفر شامل فسفر محلول و تبادلی (KCl-P)، فسفر متصل به اکسیدهای آهن و آلومینیوم (NaOH-P)، فسفر متصل به کلسیم (HCl-P) و فسفر باقیمانده (Res-P) با استفاده از روش عصاره‌گیری متوالی تعیین شد. نتایج نشان داد که رسوبات بستر در مقایسه با رسوبات معلق درصد شن بیشتری داشته ولی مقدار سیلت آن‌ها کمتر است. مقدار مادۀ آلی نیز در رسوبات بستر بیشتر از رسوبات معلق بود. ترتیب فروانی شکل‌های فسفر در نمونه‌های رسوب بستر به صورت KCl-P (0.9%) < NaOH-P (3.5%) < Res-P (40.8%) < HCl-P (54.8%) و در رسوبات معلق نیز به صورتKCl-P (0.4%) < NaOH-P (2.8%) < HCl-P (31.9%) < Res-P (64.9%) بود. تحلیل چند متغیره با استفاده از تجزیه به مولفه‌های اصلی نشان داد که که چهار مولفۀ اول قادر به تبیین 4/85 درصد از کل تغییرات ویژگی‌های نمونه‌ها بوده و ویژگی‌های نظیر مقدار سیلت و شن و مادۀ آلی نقش مهمی در تنظیم توزیع شکل‌های مختلف فسفر در نمونه‌های رسوب دارند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of Phosphorus Fractions in Suspended and Bed Sediments of Rozeh-Chay River

نویسندگان [English]

  • Farrokh Asadzadeh 1
  • osman khaledi 2
  • a a 3
2 qq
3 a
چکیده [English]

Soil erosion causes the accumulation of phosphorus in the river sediments which may increase the phosphorus release to surface waters. Phosphorus release from sediments has been recognized as a key factor responsible for eutrophication of fresh waters and for this reason knowledge of phosphors concentration and its fractions is very important. The aim of this study was evaluation and comparison of phosphorus fractions in suspended and bed sediments of Rozeh-Chay river, Urmia, west Azarbayjan province, Iran. Six Suspended sediment samples and 19 bed sediment samples were collected from the river and some of physicochemical properties were determined. Phosphorus in sediments was fractionated by sequential extraction method, in which the phosphorus fractions were defined as exchangeable (KCl-P), Fe and Al bound (NaOH-P), Ca-bound (HCl-P), and residual phosphorus (Res-P) fractions. Results indicated that, percent of sand in bed sediments was higher than suspended sediments. But, silt fraction was higher in suspended samples than bed sediments. The organic matter content of the bed sediments was also higher than the suspended sediments. In the bed sediment samples order of phosphorus fractions was HCl-P (54.8%) > Res-P (40.8%) > NaOH-P (3.5%) > KCl-P (0.9%), while for suspended sedimentsthe order was Res-P (64.9%) > HCl-P (31.9%) > NaOH-P (2.8%) > KCl-P (0.4%). Multivariate analysis was used to identify factors which influence the phosphorus fractions. Principal component analysis results indicated that the first four components explained 85.4% of overall variation in sediments properties. Silt, sand and organic matter content seem to play significant role in regulating the distribution of phosphorus fractions in the sediment samples.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Eutrophication
  • Fluvial Sediments
  • Phosphorus
  • Phosphorus fractions
  • Rozeh-Chay