ارزیابی شاخص کیفیت خاک (SQI) در کاربری‌های مختلف شهرستان ملایر با استفاده از روش مجموعه حداقل داده (MDS)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آلودگی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران

2 گروه محیط زیست دانشگاه ملایر

3 گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران

چکیده

با توجه به نقش و اهمیت ارزیابی کیفیت خاک در کشاورزی و پایداری محیط زیست، این مطالعه با هدف ارزیابی شاخص کیفیت خاک (SQI) در کاربری‌های مختلف شهرستان ملایر صورت گرفت. بدین منظور، تعداد 36 نمونه از 6 کاربری جمع‌آوری و 11 ویژگی فیزیکی و شیمیایی خاک اندازه‌گیری شد. شاخص کیفیت خاک بر اساس معیارها تعیین شد. با استفاده از روش تحلیل مولفه‌های اصلی (PCA) از بین 11 پارامتر فیزیکی و شیمایی خاک دو پارامتر کربنات کلسیم و پتاسیم محلول با توجیه واریانس کل 08/63 درصد به عنوان مهم‌ترین پارامتر‌ها جهت ارزیابی شاخص کیفیت خاک با استفاده روش مجموعه حداقل داده (MDS) معرفی شدند. در نهایت کیفیت خاک در کاربری‌های مختلف تعیین و مورد مقایسه قرار گرفت. نتایج به دست آمده نشان داد که کاربری‌ پارک و فضای سبز بیشتر‌ین شاخص کیفیت خاک را در شهرستان ملایر به خود اختصاص داده است اما کاربری‌های کشاورزی- آبی و صنعتی دارای کمتر‌ین کیفیت خاک بودند که لازم است مدیریت و افزایش کیفیت خاک در این دو کاربری به منظور جلوگیری از تخریب و فرسایش بیش از حد خاک مد نظر قرار گیرد. به طور کلی می‌توان نتیجه‌گیری کرد که خاک‌های مناطق غیرصنعتی و مناطقی که هدف در آن‌ها تولید محصول حداکثری نمی‌باشد، مثل پارک‌ها و فضای سبز دارای کیفیت خاک بیشتری هستند. دلیل کیفیت بیشتر خاک در کاربری باغ نسبت به کشاورزی- آبی و صنعتی نیز، وجود گیاهان چند ساله و ریشه‌های عمیق این گیاهان است. با توجه به این که حفظ و افزایش کیفیت خاک یکی از معیارهای پایداری اکوسیستم‌های مختلف است، لزوم پایش کیفیت خاک در کاربری‌های مختلف و مستعد آسیب در شهرستان ملایر پیشنهاد می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Evaluation of soil quality index (SQI) in different land use of Malayer city using minimum data set (MDS) method

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Shahpoury 1
  • Nasrin Hassanzadeh 2
  • Eisa Solgi 1
  • Mahboubeh Zarabi 3

1 Department of Environmental Pollution, Faculty of Natural Resources and Environment, Malayer University, Malayer, Iran.

2 Assistant Professor, Environmental Science Department Faculty of Natural Resources & Environment Malayer University

3 Department of Soil Science, Faculty of Agriculture, Malayer University, Malayer, Iran.

چکیده [English]

Considering the role and importance of soil quality assessment in economic success and environmental sustainability, this study was conducted to evaluate the soil quality index (SQI) in different land use of Malayer city. For this purpose, 36 samples from 6 land use were collected and 11 physical and chemical properties of soil were measured. Soil quality index was determined based on criteria. Using the principal component analysis (PCA) method among 11 physical and chemical parameters of soil, two parameters of CaCO3 and K with a total variance justification of 63.08% as the most important parameters to evaluate the soil quality index were introduced using the Minimum Data Set (MDS) method. Finally, soil quality in different land uses was determined and compared. The results showed that the park and green spaces land use has the highest soil quality index in Malayer city. But irrigated farming and industrial land uses had the lowest soil quality. Therefore, the need to manage and increase soil quality in these two land use in order to prevent excessive soil degradation and erosion is felt. In general, it can be concluded that soils of non-industrial areas and areas where the goal is not to produce maximum yield, such as parks and green spaces have higher soil quality. The reason for the higher quality of soil in garden use than irrigation- agricultural and industrial is the presence of perennial plants and deep roots of these plants. Considering that maintaining and increasing soil quality is one of the criteria for the sustainability of different ecosystems, the need to monitor this parameter in different land use and prone to damage in Malayer city is suggested.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Soil Quality Index
  • principal component analysis
  • land use
  • minimum data set
  • Malayer city

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 28 شهریور 1401