ارزیابی و مدل سازی کیفیت زیستگاه در استان اصفهان با رویکرد خدمات اکوسیستمی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد
2 گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه شهرکرد
10.22059/jne.2026.409967.2883
چکیده
استان اصفهان با دارا بودن طیف متنوعی از زیستگاه‌های کوهستانی، جنگلی، استپی و بیابانی و همچنین حضور گونه‌های شاخص و با ارزش حفاظتی، به‌طور فزاینده‌ای تحت تأثیر تغییرات کاربری زمین و توسعه انسانی قرار دارد. هدف از پژوهش حاضر، ارزیابی و مدل سازی کیفیت زیستگاه به‌عنوان شاخصی از تنوع‌زیستی این استان با رویکرد خدمات اکوسیستمی است. در این مطالعه، از ماژول کیفیت زیستگاه مدل InVEST در تلفیق با داده‌های سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و نقشه کاربری اراضی سال 1403 استفاده شد. مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده کیفیت زیستگاه شامل کاربری‌های کشاورزی، سکونتگاه‌های شهری، جاده‌های اصلی و فرعی و کاربری‌های صنعتی در نظر گرفته شدند. همچنین حساسیت انواع زیستگاه‌ها نسبت به تهدیدات مختلف و میزان دسترسی به منابع تهدید در فرآیند مدل‌سازی لحاظ گردید. نتایج پژوهش نشان داد که کیفیت زیستگاه در سطح استان دارای الگوی فضایی ناهمگن است، به‌طوری‌که بالاترین مقادیر کیفیت زیستگاه عمدتاً در مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط‌زیست و نواحی با پوشش طبیعی پیوسته متمرکز شده است. در مقابل، مناطق واقع در مجاورت مراکز شهری، شبکه‌های ارتباطی و اراضی کشاورزی گسترده، از کیفیت زیستگاه پایین‌تری برخوردارند. تحلیل عرضه خدمت اکوسیستمی کیفیت زیستگاه در طبقات مختلف کاربری اراضی بیانگر آن است که اراضی طبیعی، به‌ویژه مراتع و زیستگاه‌های کوهستانی، بیشترین سهم را در تدارک این خدمت دارند. همچنین نتایج تحلیل نقاط داغ نشان داد که بخشی از کانون‌های مهم تنوع‌زیستی در خارج از محدوده مناطق تحت حفاظت قرار گرفته‌اند. در مجموع، یافته‌های این پژوهش بر ضرورت بازنگری در برنامه‌ریزی کاربری اراضی، تقویت شبکه مناطق حفاظت‌شده و هدایت توسعه شهری به سمت نواحی با حساسیت زیست‌محیطی کمتر تأکید دارد. نتایج حاصل می‌تواند به‌عنوان مبنایی علمی برای تصمیم‌گیری‌های مدیریتی، آمایش سرزمین و حفاظت پایدار تنوع‌زیستی در استان اصفهان مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Assessment and modeling of habitat quality in Isfahan province with an ecosystem services approach using InVest

نویسندگان English

Yunes Montakhabpour 1
Ali Jafari 2
Fatemeh Mohammayari 1
1 Department of Environment, Faculty of Natural Resources and Earth Sciences, Shaharekord University
2 Department of Environment, Faculty of Natural Resources, Shahrekord University
چکیده English

Isfahan Province, with its diverse range of mountainous, forest, steppe, and desert habitats, as well as the presence of key species with conservation value, is considered one of the Iran's important biodiversity hotspots, which is increasingly affected by land use changes and human development. The purpose of the present study is to evaluate and model habitat quality as an indicator of biodiversity in Isfahan province using an ecosystem services approach. In this study, the habitat quality module of the InVEST model was used in combination with Geographic Information System (GIS) data and the 1403 land use map. The most important factors threatening habitat quality were considered to include agricultural uses, urban settlements, main and secondary roads, and industrial uses. Also, the sensitivity of habitat types to various threats and the level of access to threat sources were considered in the modeling process. The results of the study showed that habitat quality at the provincial level has a heterogeneous spatial pattern, such that the highest values of habitat quality are mainly concentrated in areas under Protection and areas with continuous natural cover. In contrast, areas located near urban centers, communication networks, and extensive agricultural lands have lower habitat quality. Analysis of the supply of the ecosystem service of habitat quality in different land use classes indicates that natural lands, especially pastures and mountainous habitats, have the largest share in the provision of this service. The results of the hot spot analysis also showed that some of the important biodiversity hotspots are located outside the boundaries of protected areas. Overall, the findings of this study emphasize the need to review land use planning, strengthen the network of protected areas, and direct urban development toward areas with less environmental sensitivity. The results can be used as a scientific basis for management decisions, land planning, and sustainable conservation of biodiversity in Isfahan Province.

کلیدواژه‌ها English

Biodiversity
Ecosystem Services
InVEST
Land Use
Isfahan Province

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 29 تیر 1405