نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• نسرین حسن زاده
• آتنا بیاتی

1- گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران

چکیده

فتالات‌ها PAEs ترکیبات سنتزی و نرم‌کننده‌های پلیمری هستند که به‌عنوان آلاینده‌های محیطی شناخته می‌شوند. به دلیل کاربرد گسترده در صنایع و محصولات مصرفی، این ترکیبات در محیط زیست منتشر شده و اثرات بالقوه‌ای بر سلامت انسان و اکوسیستم دارند. هدف این پژوهش، بررسی توزیع مکانی شش ترکیب فتالات شامل، دی ( 2- اتیل هگزیل ) فتالات ، دی بوتیل فتالات ، دی ایزو دسیل فتالات، دی ایزو نوتیل فتالات، دی متیل فتالات و دی اتیل فتالات DEHP، DBP، DINP DIDP، DMP و DEP در خاک‌های سطحی با کاربری‌های کشاورزی، صنعتی و مسکونی شهر همدان و ارزیابی ریسک سلامت ناشی از آن‌ها بود. در این مطالعه، ۱۰۰ نمونه خاک جمع‌آوری و با دستگاه GC-MS کروماتوگرافی گازی – طیف سنجش جرمی آنالیز شدند. نقشه‌های درون‌یابی بااستفاده از نرم‌افزار GIS سامانه اطلاعات جغرافیایی ترسیم شد تا پراکنش فضایی ترکیبات مشخص گردد. نتایج نشان داد که میانگین ترکیبات DEHP و DBP دی ( 2- اتیل هگزیل) فتالات و دی بوتیل فتالات به ترتیب 86/274 و 16/ 106(µg/kg) بیشترین مقادیر را در تمامی نمونه‌های خاک داشتند. بیشترین میانگین این دو ترکیب در کاربری کشاورزی ثبت شد. براساس آزمون‌های آماری، همبستگی معنی‌داری میان غلظت PAEs و پارامترهای خاک دیده نشد، اما میان 6PAEs∑ شش فتالات استر ارتباط معنی‌دار وجود داشت که بیانگر منبع رهاسازی مشترک است. ارزیابی ریسک سلامت نشان داد کودکان در معرض خطر بیشتری نسبت به بزرگسالان قرار دارند، با این حال، خطرات غیرسرطان‌زایی در هر دو گروه در محدوده کم خطر (HI<1) و ریسک سرطان زایی در محدوده قابل قبول ناشی از DEHP کمتر از6-۱0برآورده شد. نتایج درون‌یابی مکانی بیانگر تراکم و غلظت بیشتر فتالات‌ها در مناطق کشاورزی نواحی شمال شرقی، جنوب شرقی و جنوب غربی و در مناطق صنعتی بخش‌های جنوب، جنوب شرق و شرق شهر همدان است. . کاربرد نتایج این تحقیق می‌تواند در برنامه ریزی‌های کاهش آلودگی خاک، تدوین سیاست‌های کنترل و بهبود سلامت محیط زیست شهر همدان مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

• روان‌کننده
• ریسک سلامت
• کاربری اراضی
• پراکنش فضایی

عنوان مقاله [English]

Spatial distribution and health risk assessment of six phthalate esters in surface soils with different land uses in Hamedan city

نویسندگان [English]

• Nasrin Hassanzadeh
• Atena Bayati

Department of Environmental Science and Engineering, Faculty of Natural Resources and Environment, Malayer University, Malayer, Iran

چکیده [English]

Phthalates (PAEs) are synthetic compounds and polymer plasticizers that are known as environmental pollutants. Due to their widespread use in industries and consumer products, these compounds are released into the environment and have potential effects on human health and ecosystems. The aim of this study was to investigate the spatial distribution of six phthalate compounds including di(2-ethylhexyl) phthalate, dibutyl phthalate, diisodecyl phthalate, diisobutyl phthalate, dimethyl phthalate and diethyl phthalate (DEHP, DBP, DINP DIDP, DMP and DEP) in surface soils with agricultural, industrial and residential uses in Hamadan city and to assess the health risk arising from them. In this study, 100 soil samples were collected and analyzed using a gas chromatography-mass spectrometry (GC-MS) device. Interpolation maps were drawn using GIS software to determine the spatial distribution of the compounds. The results showed that the average DEHP and DBP compounds, di(2-ethylhexyl) phthalate and dibutyl phthalate, had the highest values of 274.86 and 106.16 (µg/kg), respectively, in all soil samples. The highest average of these two compounds was recorded in agricultural land. Based on statistical tests, there was no significant correlation between the concentration of PAEs and soil parameters, but there was a significant relationship between six phthalate esters(∑6PAEs), indicating a common release source. Health risk assessment showed that children are at greater risk than adults, however, non-carcinogenic risks in both groups were in the low risk range (HI<1) and carcinogenic risk was in the acceptable range due to DEHP less than 6-10. The results of spatial interpolation indicate higher density and concentration of p hthalates in agricultural areas of the northeast, southeast and southwest regions and in industrial areas of the south, southeast and east of Hamadan city. . Application of the results of this study can be used in soil pollution reduction planning, development of control policies and improvement of environmental health in Hamadan city.

کلیدواژه‌ها [English]

• Plasticizer
• Health risk
• Land use
• Spatial distribution