نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• فاطمه غلامی ¹
• لیلا عزالدین لو ²
• محمد کابلی ³

¹ ﮔﺮوه ﻣﺤﻴﻂزﻳﺴﺖ، داﻧﺸﻜﺪة ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ، داﻧﺸﻜﺪﮔﺎن ﻛﺸﺎورزی و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ، داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان، ﻛﺮج، اﻳﺮان

² دفتر موزه ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی سازمان حفاظت محیط زیست، تهران، ایران

³ دانشگاه تهران

چکیده

بالابان یکی از پرندگان شکاری ارزشمند و در معرض خطر انقراض است که جمعیت‌های آن به دلیل تخریب زیستگاه، شکار غیرقانونی، قاچاق و مداخلات انسانی با کاهش شدید جمعیت مواجه شده است. ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی و تنوع زیستگاهی، یکی از مناطق مهم پراکنش این گونه به شمار می‌رود، اما اطلاعاتی درباره وضعیت ژنتیکی جمعیت‌های آن در کشور موجود نیست. این مطالعه با هدف بررسی اولیه تنوع و ساختار ژنتیکی بالابان در ایران با استفاده از نشانگرهای ریزماهواره انجام شد. تعداد 10 نمونه از استان‌های تهران، بوشهر، کرمان و خراسان شمالی از بانک بافت دفتر موزه ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی سازمان محیط زیست ایران تهیه شد. برای این مطالعه، هشت لوکوس ریزماهواره مناسب برای این گونه (بر اساس مرور کلیه مطالعات مشابه انجام شده در سایر کشورها) استفاده شد. نتایج این مطالعه نشان داد که از هشت لوکوس ریزماهواره مورد مطالعه، فقط یک لوکوس (SSR57) دارای شواهد معناداری از وجود الل نول بوده ‌است. همچنین، آزمون تعادل هاردی-واینبرگ نیز انحراف معنی دار را فقط در همین لوکوس نشان داد. تمامی لوکوس‌های مورد استفاده در این مطالعه چند ریختی بالا نشان داده و دارای 12 - 8 بوده‌اند. به علاوه، مقدار هتروزیگوسیتی مشاهده‌شده برای لوکوس‌ها در دامنه 1 – 6/0 و مقدار هتروزیگوسیتی مورد انتظار بین 939/0-794/0 محاسبه شد که نشان دهنده تنوع ژنتیکی به نسبت بالا در جمعیت‌های بالابان ایران است. مقدار کلی ضریب درون آمیزی (FIS) 084/0 به دست آمد که نشان دهنده درون آمیزی محدود بین نمونه‌های مورد مطالعه بوده است و می‌تواند نشان دهنده آن باشد که جمعیت‌های بالابان در ایران، علیرغم تهدیدهای موجود، همچنان تنوع ژنتیکی مناسبی را حفظ نموده‌اند. همچنین آزمون‌های گردن بطری ژنتیکی نیز هیچ شواهدی مبنی بر کاهش ناگهانی اندازه جمعیت در ایران نشان ندادند. از سوی دیگر، آنالیزهای ساختار ژنتیکی بر اساس منطق‌های بایزین و بیشینه درست نمایی حاکی از آن بود که نمونه‌های مورد استفاده در این مطالعه به دو خوشه ژنتیکی قابل تفکیک هستند. با توجه به آن که برای بالابان‌های ایران دو زیر گونه F. c. cherrug و F. c. milvipes معرفی شده است، لذا دو خوشه ژنتیکی حاصل در این مطالعه، می‌تواند تایید کننده حضور دو زیر گونه مذکور در ایران باشد. این مطالعه بینشی اولیه در خصوص وضعیت تنوع و ساختار ژنتیکی بالابان در ایران ارائه می‌دهد. مطالعات تکمیلی بر اساس نمونه برداری از همه مناطق تحت پراکنش این گونه در ایران الزامی است.

کلیدواژه‌ها

• بالابان
• لوکوس‌های ریزماهواره
• تنوع و ساختار ژنتیکی

عنوان مقاله [English]

Genetic diversity and structure of Saker Falcon (Falco cherrug) populations in Iran using microsatellite markers

نویسندگان [English]

• Fatemeh Gholami ¹
• Leila Ezodinloo ²
• Mohammad Kaboli ³

¹ Department of Natural Environment, Faculty of Natural Resources, College of Agriculture and Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran

² National Museum of Natural History and Genetic Resourses, Department of Environment of Iran, Tehran, Iran

³

چکیده [English]

The Saker Falcon is a valuable and endangered raptor species whose populations have sharply declined due to habitat destruction, illegal hunting, trafficking, and human disturbances. Owing to its geographical position and habitat diversity, Iran represents one of the important regions within this species’ distribution range; however, no information has been available regarding the genetic structure of its populations in the country. This study aimed to conduct an initial assessment of the genetic diversity and structure of Saker Falcons in Iran using microsatellite markers. Despite extensive efforts to collect samples nationwide, only 10 individuals were obtained from Tehran, Bushehr, Kerman, and North Khorasan provinces, sourced from the tissue bank of the National Museum of Natural History and Genetic Resources of Iran's Department of Environment. Based on recent studies, eight microsatellite loci appropriate for this species were selected for this study. The results showed that among the eight loci examined, only one locus (SSR57) exhibited significant evidence of null alleles. Likewise, the Hardy–Weinberg equilibrium test indicated a significant deviation only in this locus. All loci used in this study displayed high polymorphism, with eight to twelve alleles per locus. Furthermore, the observed heterozygosity ranged from 0.6 to 1.0, while the expected heterozygosity ranged from 0.794 to 0.939, indicating relatively high genetic diversity in Iranian Saker Falcon populations. The overall inbreeding coefficient (FIS) was estimated at 0.084, suggesting limited inbreeding among the analyzed samples and implying that, despite existing threats, Iranian populations of the Saker Falcon have retained an adequate level of genetic diversity. Additionally, bottleneck analysis provided no evidence of a recent considerable population decline in Iran. Population structure analyses based on Bayesian inference and maximum-likelihood approaches indicated that the samples were grouped into two distinct genetic clusters. Given that two subspecies, F. c. cherrug and F. c. milvipes, have been reported in Iran, these two identified genetic clusters may confirm the presence of both subspecies within the country. This study provides a preliminary insight into the status of genetic diversity and population structure of the Saker Falcon in Iran. Further studies based on sampling from all regions within the distribution range of this species in Iran are necessary.

کلیدواژه‌ها [English]

• Saker Falcon
• microsatellite loci
• genetic diversity
• population structure