نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• غزاله هراتی مختاری ¹
• پروین صادقی ²
• آرش شکوری ³

¹ دانش‌آموخته کارشناسی ارشد زیست‌شناسی دریا، گروه زیست‌شناسی دریا، دانشکده علوم دریایی، دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار،

² عضو هیات علمی دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار- زیست شناسی دریا-آلودگی دریا-تنوع زیستی

³ گروه زیست‌شناسی دریا، دانشکده علوم دریایی، دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار، چابهار، ایران

چکیده

فلزات سنگین به‌دلیل پایداری بالا، سمیت و قابلیت تجمع زیستی، از مهم‌ترین آلاینده‌های بوم‌سازگان‌های آبی به‌شمار می‌روند و می‌توانند سلامت آبزیان و انسان را به‌طور جدی تحت تأثیر قرار دهند. هدف از این مطالعه، بررسی میزان تجمع‌زیستی فلزات سنگین مس (Cu) و روی (Zn) در بافت‌های کبد و عضله ماهی شوریده (Otolithes ruber)، ارزیابی آلودگی رسوبات و تعیین ریسک اکولوژیک و خطرات غیرسرطان‌زایی ناشی از مصرف این گونه در خلیج چابهار و دریای عمان بود. نمونه‌برداری از ماهی شوریده با تور گوشگیر و رسوب سطحی با گرب ون-وین از پنج ایستگاه تیس، رمین، بریس، پسابندر و گواتر در پاییز سال ۱۳۹۴ انجام شد. پس از آماده‌سازی و هضم اسیدی نمونه‌ها، غلظت فلزات با استفاده از دستگاه جذب اتمی اندازه‌گیری گردید. نتایج نشان داد که میانگین غلظت فلزات مس و روی در بافت کبد به‌طور معنی‌داری بیشتر از بافت عضله است (05/0>p ). بیشترین مقادیر تجمع‌زیستی هر دو فلز در ماهیان صیدشده از ایستگاه بریس مشاهده شد. ارزیابی آلودگی رسوبات با استفاده از شاخص فاکتور آلودگی (CF) نشان داد که فلز مس در سطح آلودگی قابل‌توجه تا زیاد و فلز روی در سطح آلودگی متوسط تا قابل‌توجه قرار دارد. نتایج ارزیابی ریسک سلامت انسان نشان داد که مقادیر جذب روزانه (EDI) و هفتگی (EWI) فلزات کمتر از میزان جذب قابل تحمل روزانه فلزات (TDI) بود. همچنین شاخص پتانسیل خطر غیرسرطان‌زایی (THQ) برای مس و روی در تمامی ایستگاه‌ها کمتر از مقدار بحرانی یک بود که بیانگر عدم وجود خطر قابل‌توجه برای مصرف‌کنندگان ماهی شوریده می‌باشد. با این حال، سطوح آلودگی رسوبات و الگوی تجمع فلزات در بافت‌های ماهی، ضرورت پایش مستمر فلزات سنگین و مدیریت منابع آلاینده در منطقه مورد مطالعه را تأکید می‌کند.

کلیدواژه‌ها

• ارزیابی خطر
• خلیج چابهار
• رسوب
• فلزات سنگین
• ماهی شوریده

عنوان مقاله [English]

Monitoring of Copper and Zinc in Bottom Sediments and Tissues of Tigertooth Croaker (Otolithes ruber) and Assessment of Ecological and Consumer Health Risks in the Oman Sea

نویسندگان [English]

• Ghazale Harati Mokhtari ¹
• Parvin Sadeghi ²
• Arash Shakouri ³

¹ MSc. of Marine Biology, Department of Marine Biology, Marine Science Faculty, Chabahar Maritime University

² Chabahar maritime university

³ Associate Professor, Department of Marine Biology, Marine Science Faculty, Chabahar Maritime University, Chabahar, Iran

چکیده [English]

Heavy metals are among the most important pollutants in aquatic ecosystems due to their high persistence, toxicity, and bioaccumulation potential, and they can seriously affect the health of aquatic organisms and humans. The aim of this study was to investigate the bioaccumulation of copper (Cu) and zinc (Zn) in liver and muscle tissues of tigertooth croaker (Otolithes ruber), to assess sediment contamination, and to evaluate ecological risk and non-carcinogenic health risks associated with the consumption of this species in Chabahar Bay and the Oman Sea. Sampling of O. ruber was conducted using gill nets, and surface sediments were collected using a Van Veen grab sampler from five stations—Tis, Ramin, Beris, Pasabandar, and Gowatr—during autumn 2015. After sample preparation and acid digestion, metal concentrations were determined using atomic absorption spectrophotometry. The results indicated that the mean concentrations of Cu and Zn in liver tissues were significantly higher than those in muscle tissues (p < 0.05). The highest bioaccumulation levels of both metals were observed in fish collected from the Beris station. Sediment contamination assessment using the contamination factor (CF) showed that Cu ranged from considerable to very high contamination levels, while Zn exhibited moderate to considerable contamination. Human health risk assessment revealed that the estimated daily intakes (EDI) and weekly intake (EWI) values of metals were less than the tolerable daily intake (TDI) of metals. Also, the target hazard quotient (THQ) values for Cu and Zn, were below the critical threshold of 1 at all stations, indicating no significant non-carcinogenic health risk for consumers of O. ruber. Nevertheless, the observed sediment contamination levels and metal accumulation patterns in fish tissues highlight the need for continuous monitoring of heavy metals and effective management of pollution sources in the study area.

کلیدواژه‌ها [English]

• Risk assessment
• Chabahar Bay
• Sediment
• Heavy metals
• Otolithes ruber