نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• امیررضا اسفندیار ¹
• مقداد جورغلامی ²
• حبیب قنبرپور ³
• امیرمحمد علی‌حسینی ³

¹ گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

² استاد گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران

³ گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، د دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، انشگاه تهران، کرج، ایران

چکیده

عملیات بهره‌برداری و چوبکشی در زراعت چوب جلگه‌ای می‌تواند تأثیرات قابل‌توجهی بر ویژگی‌های فیزیکی خاک در بوم‌سازگان‌های جنگلی برجای گذارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر شدت تردد ماشین‌آلات بهره‌برداری بر برخی خصوصیات فیزیکی خاک از جمله جرم مخصوص ظاهری، درصد تخلخل، رطوبت وزنی و مقاومت به نفوذ، در سری دوم تنیان واقع در حوزه آبخیز شماره ۱۳ انجام شد. نمونه‌برداری از چهار ناحیه شامل سه سطح شدت تردد (کم، متوسط و زیاد) و ناحیه شاهد، در محل اثر چرخ ماشین‌آلات و نواحی مجاور دست‌نخورده، به کمک سیلندر فولادی و دستگاه پنترومتر جیبی انجام گرفت. نتایج حاکی از آن بود که با افزایش شدت تردد، جرم مخصوص ظاهری خاک افزایش و درصد تخلخل و رطوبت خاک کاهش یافت. در مقایسه با ناحیه شاهد، جرم مخصوص ظاهری خاک در مسیر چوبکشی به طور میانگین ۹ درصد افزایش و تخلخل حدود ۴ درصد کاهش نشان داد. همچنین مقاومت به نفوذ در این مسیر نسبت به منطقه شاهد، ۵۵ درصد بیشتر بود که بیانگر افزایش فشردگی لایه سطحی خاک ناشی از تردد ماشین‌آلات سنگین است. آزمون‌های آماری نیز تفاوت‌های معنی‌داری بین پارامترهای فیزیک خاک مسیرهای چوبکشی و ناحیه شاهد نشان دادند. با توجه به پیامدهای زیست‌محیطی ناشی از چوبکشی، به‌ویژه در مناطق مرطوب و حساس جنگلی، پیشنهاد می‌شود برنامه‌ریزی عملیات بهره‌برداری با در نظر گرفتن وضعیت رطوبت خاک، انتخاب ماشین‌آلات مناسب و تعیین مسیرهای بهینه انجام پذیرد. اجرای این اقدامات می‌تواند در کاهش فشردگی خاک، حفظ پایداری بوم‌سازگان‌های جنگلی و بهره‌برداری اصولی از منابع طبیعی نقش مؤثری داشته باشد.

کلیدواژه‌ها

• بهره‌برداری
• تخلخل
• زراعت چوب جلگه‌ای
• فیزیک خاک
• مسیر چوبکشی. چوبکشی

عنوان مقاله [English]

Assessment of the effects of lowland forest plantation harvesting operations on soil physical properties (Case study: watershed No. 13, northern forests of Iran)

نویسندگان [English]

• Amirreza Esfandyar ¹
• Meghdad Jourgholami ²
• Habib Ghanbarpour ³
• Amirmohammad Amirmohammad ³

¹ Department of Forestry and Forest Economics, Faculty of Natural Resources, University College of Agriculture and Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran

² Professor, Department of Forestry and Forest Economy, Natural Resources Faculty, University of Tehran

³ Department of Forestry and Forest Economics, Faculty of Natural resources, University College of Agriculture and Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran

چکیده [English]

Harvesting and skidding operations in lowland forest plantations can have significant impacts on the physical properties of the soil. This study aimed to investigate the effect of machine traffic intensity on key soil physical properties, including bulk density, porosity, gravimetric moisture content, and penetration resistance. The research was conducted in the second series of the Tanyan region, located in watershed No. 13. Sampling was performed in four zones: three levels of traffic intensity (low, medium, and high) and a control area. Samples were collected from machine wheel tracks and adjacent undisturbed areas using steel core samplers and a pocket penetrometer. The results indicated that as traffic intensity increased, soil bulk density increased, while porosity and moisture content decreased. Compared to the control area, the soil in the skidding trail showed an average increase in bulk density of 9% and a decrease in porosity of approximately 4%. Furthermore, penetration resistance in the trafficked path was 55% higher than in the control area, indicating significant compaction of the surface soil layer caused by heavy machinery. Statistical tests also confirmed significant differences in soil physical parameters between the skidding trails and the control area. Given the environmental consequences of skidding, especially in moist and sensitive forest areas, it is recommended that harvesting operations be planned by carefully considering soil moisture conditions, selecting appropriate machinery, and designing optimal skid trails. Implementing these measures can play a crucial role in reducing soil compaction, preserving the stability of forest ecosystems, and ensuring the sustainable utilization of natural resources.

کلیدواژه‌ها [English]

• Lowland forest plantation
• porosity
• soil physics
• skid trail
• extraction operations