نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• محمدرضا اشرف زاده ¹
• علیرضا محمدی ²

¹ دانشیار گروه مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد

² گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه جیرفت، جیرفت. ایران

چکیده

تعارض بین جوامع محلی و پلنگ‌ (Panthera pardus) یکی از موضوعات پیچیده در مدیریت و حفاظت از این گونه با ارزش است، که تحت تاثیر زیست‌شناسی گونه، نگرش‌های اجتماعی و سیاسی و برنامه‌های مدیریتی قرار دارد. بنابراین، درک عواملی که در پیچیدگی تعارض موثرند، برای توسعه راهبردهای مناسب در کاهش این تعارضات بسیار حیاتی است. هدف از پژوهش حاضر، ارزیابی سطح تعارضات بین پلنگ و جوامع محلی در محدوده استان لرستان واقع در گستره زاگرس مرکزی است. به منظور بررسی نگرش مردم محلی نسبت به پلنگ و همچنین شناسایی عوامل اقتصادی- اجتماعی موثر بر تعارض بین پلنگ و منافع انسانی، پرسشنامه‌ای تخصصی طراحی شد و به شیوه تصادفی و مصاحبه حضوری توسط جوامع محلی ساکن در داخل زیستگاه‌های پلنگ در سراسر استان تکمیل گردید. برای بررسی آسیب‌پذیری جوامع محلی در مقابل حمله پلنگ از تحلیل شبکه اجتماعی استفاده شد. نقاط داغ تعارض با استفاده از ابزارهای تابع تراکم کرنل و تحلیل نقاط داغ تعدیل شده مدل‌سازی شدند. علاوه بر این، برای شناسایی مناطق دارای ریسک تلفات جاده‌ای از ابزار تابع تراکم کرنل استفاده شد. نتایج تحلیل شبکه نشان داد که تحریک پلنگ، برخورد ناگهانی با پلنگ، تخریب زیستگاه-ها، عدم دانش کافی در خصوص رفتار پلنگ و خشکسالی به‌ترتیب بیشترین مرکزیت، نزدیکی و بینابینی را در بین عوامل موثر بر حمله پلنگ به انسان و دام اهلی دارند. مناطق داغ حملات پلنگ به انسان و دام اهلی در بخش‌هایی از غرب، مرکز، جنوب و شرق محدوده مورد مطالعه شناسایی شدند. بخش مهمی از کانون‌های تعارضات و همچنین مناطق داغ احتمال تصادف جاده‌ای پلنگ در مناطق حفاظت شده به ویژه منطقه حفاظت شده سفیدکوه شناسایی شدند. بر اساس یافته‌های این پژوهش، مدیریت اثربخش چالش‌های مرتبط با تعارضات گوشت‌خواران بزرگ‌جثه مستلزم شناسایی مداخلات و انجام اقدامات کارآمدی است که می‌توانند ریسک درگیری و یا اثرات منفی این تعارضات بر معیشت جوامع محلی را کاهش دهند.

کلیدواژه‌ها

• تعارضات حیات وحش-انسان
• گوشت‌خواران بزرگ
• محرک‌های اجتماعی
• مناطق حفاظت شده
• آموزش جوامع محلی

عنوان مقاله [English]

Social network analysis and spatial modeling of human-leopard conflict hotspots in Lorestan province, Central Zagros, Iran

نویسندگان [English]

• Mohammad Reza Ashrafzadeh ¹
• Alireza Mohammadi ²

¹ Department Environmental Engineering, Faculty of Natural Resources and Earth Sciences, Shahrekord University, Shahrekord, Iran

² Department of Environmental Science and Engineering, Faculty of Natural Resources, University of Jiroft, Jiroft, Iran

چکیده [English]

Conflict between local communities and leopards (Panthera pardus) is a very complex issue that is influenced by the biology of the species, social and political attitudes, and management plans. Therefore, understanding the factors that contribute to the complexity of conflict is crucial for developing appropriate strategies to reduce these conflicts. The aim of the present study was to assess the level of conflicts between leopards and local communities within the Lorestan province, located in the central Zagros region. In order to investigate the attitude of local people towards leopards and also to identify socio-economic factors affecting the conflict between leopards and human interests, a specialized questionnaire was designed and completed by random sampling and face-to-face interviews with local communities living within leopard habitats throughout the province. Social network analysis was used to examine the vulnerability of local communities to leopard attacks. Conflict hotspots were modeled using kernel density function and the optimized hotspot analysis hotspot analysis. In addition, kernel density function was used to identify areas at risk of road casualties. The results of the network analysis showed that leopard provocation, sudden encounters with leopards, habitat destruction, lack of sufficient knowledge about leopard behavior, and drought have the highest centrality, proximity, and intermediation, respectively, among the factors affecting leopard attacks on humans and livestock. Hotspots for leopard attacks on humans and livestock were identified in parts of the west, center, south, and east of the study area. A significant portion of the conflict hotspots as well as hotspots for leopard road accidents were identified in protected areas, especially Sefidkooh protected area. Based on the findings of this study, effective management of the challenges associated with large carnivore conflicts requires identifying interventions and implementing effective measures that can reduce the risk of conflict and/or the negative impacts of these conflicts on the livelihoods of local communities.

کلیدواژه‌ها [English]

• Wildlife-human conflicts
• large carnivores
• social triggers
• protected areas
• education of local communities