نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• محمدرضا اشرف زاده ¹
• علیرضا محمدی ²

¹ دانشیار گروه مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد

² گروه محیط زیست، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه اراک، اراک، ایران/ گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه جیرفت،

چکیده

تعارض بین انسان و گوشتخواران بزرگ‌جثه به‌ویژه خرس قهوه‌ای به‌عنوان چالشی پیچیده در عرصه حفاظت و تهدیدی جدی برای بقای گونه‌ ها و معیشت جوامع روستایی در زاگرس محسوب‌ می‌شود. این مطالعه با بهره‌گیری از رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی و با هدف تبیین ساختار علّی-ارتباطی مؤلفه‌های تعارض و راهکارهای مدیریت مشارکتی، به بررسی نظام‌مند دیدگاه‌های ۱۸۳ نفر از ذی‌نفعان محلی در استان کرمانشاه پرداخته است. نتایج تحلیل شبکه نشان داد که "تحریک خرس" و "برخورد ناگهانی" به‌عنوان گره‌های مرکزی با بیشترین درجه و بینابینی، نقش کلیدی در تشدید تعارضات ایفا می‌کنند. خشکسالی، تخریب زیستگاه و دانش ناکافی جوامع محلی به‌عنوان عوامل زمینه‌ساز، شبکه تعارض را تقویت کرده‌اند. از منظر جامعه محلی، راهکارهای "پرداخت خسارت" و "آموزش" دارای بیشترین مرکزیت و قدرت اثر در شبکه کاهش تعارض شناسایی شدند، درحالی‌که راهکارهای قهری نظیر حذف فیزیکی کمترین پذیرش را داشت. این یافته‌ها بر ضرورت طراحی یک الگوی مدیریتی یکپارچه مبتنی بر سه محور "توانمندسازی جوامع محلی"، "نهادینه‌سازی نظام جبران خسارت" و "اجرای راهکارهای پیشگیرانه غیرکشنده" تأکید دارد. تلفیق دانش بومی و علمی در قالب برنامه‌های مشارکتی می‌تواند نه‌تنها تعارضات را کاهش دهد، بلکه زمینه‌ساز هم‌زیستی پایدار و حفاظت مؤثر از این گونه‌ی چتر در اکوسیستم‌های زاگرس شمالی شود.

کلیدواژه‌ها

• تعارض انسان و حیات وحش
• گوشتخواران بزرگ‌جثه
• تحلیل شبکه اجتماعی
• مدیریت مشارکتی
• کرمانشاه

عنوان مقاله [English]

Factors affecting the intensity of human-brown bear conflict in northern Zagros, Iran

نویسندگان [English]

• Mohammad Reza Ashrafzadeh ¹
• Alireza Mohammadi ²

¹ Department Environmental Engineering, Faculty of Natural Resources and Earth Sciences, Shahrekord University, Shahrekord, Iran

² Department of Environmental Science and Engineering, Faculty of Agriculture, Arak University, Arak, Iran/Department of Environmental Science and Engineering, Faculty of Natural Resources, University of Jiroft, Jiroft, Iran

چکیده [English]

Human-large carnivore conflict, particularly involving the brown bear (Ursus arctos), represents a complex conservation challenge that seriously threatens both species survival and rural livelihoods in the Northern Zagros. Utilizing a social network analysis approach, this study systematically examined the causal-relational structure of conflict drivers and participatory management strategies based on the perspectives of 183 local stakeholders in Kermanshah Province. Network analysis revealed that "bear provocation" and "sudden encounters" function as central nodes with the highest degree and betweenness centrality, playing a pivotal role in escalating conflicts. Drought, habitat destruction, and insufficient local knowledge were identified as underlying factors that reinforce the conflict network. From the local community's viewpoint, "compensation payment" and "education" emerged as the strategies with the greatest centrality and influence within the conflict mitigation network, whereas punitive measures such as lethal removal garnered the least acceptance. These findings underscore the necessity for designing an integrated management model based on three pillars: "community empowerment," "institutionalizing a compensation system," and "implementing non-lethal preventive measures." Integrating local and scientific knowledge through participatory programs can not only mitigate conflicts but also foster sustainable coexistence and effective conservation of this umbrella species in the ecosystems of the Northern Zagros.

کلیدواژه‌ها [English]

• Human-wildlife conflict
• local communities
• large carnivores
• conflict management
• Kermanshah