نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• مرضیه غفاری فارسانی ¹
• منصوره ملکیان ²

¹ IUT

² دانشکده منابع طبیعی

چکیده

تالاب گندمان، یکی از اکوسیستم‌های حساس و کلیدی در ایران است که نقش مهمی در تأمین زیستگاه و چرخه مهاجرت پرندگان آبزی و کنارآبزی دارد. این مطالعه با هدف ارزیابی تأثیر تغییرات اقلیمی، به ویژه خشکسالی و نوسانات منابع آبی سطحی، بر فراوانی وتنوع پرندگان مهاجر این تالاب در بازه زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ انجام شد. داده‌های اقلیمی شامل شاخص استاندارد شده بارش (SPI)، میانگین دمای سالانه و شاخص پوشش آب سطحی (NDWI) با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای Landsat استخراج و با بهره‌گیری از آزمون ناپارامتری من‌- کندال و تحلیل همبستگی پیرسون تحلیل شد. داده‌های حاصل از سرشماری‌های میدانی پرندگان در بازه زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ به دست آمد. نتایج نشان‌دهنده روند کاهشی معنادار NDWI (Z = −2.68, Sen’s slope = −5.83) سطح تالاب، همزمان با افزایش دما و کاهش بارندگی بود که منجر به کاهش محسوس تنوع گونه‌ای (نمایه‌های شانون و سیمپسون) و یکنواختی پرندگان (کامارگو و سیمپسون) گردید. همبستگی مثبت تنوع با NDWI (r = 0.68)، SPI (r = 0. 52) ، بارندگی سالانه (r = 0.50) و همبستگی معکوس آن با دما (r = −0.38) نشان‌دهنده حساسیت بالای اکوسیستم تالاب به تغییرات اقلیمی است. کاهش یکنواختی جمعیت پرندگان در سال‌های خشک، به معنای غالب بودن برخی گونه‌ها و تغییر ترکیب گونه‌ای تالاب است. بطور کلی نتایج مطالعه نشان می‌دهد که تالاب گندمان طی دوره بررسی با کاهش سطح آبی و افزایش دما مواجه بوده که این تغییرات با کاهش تنوع و یکنواختی پرندگان همراه است. اهمیت این تالاب در چرخه مهاجرت پرندگان ایجاب می‌کند که اقدامات حفاظتی هدفمند و برنامه‌ریزی‌شده با تلفیق داده‌های سنجش از دور، پارامترهای اقلیمی و مشاهدات میدانی انجام شود.

کلیدواژه‌ها

• تالاب گندمان
• پرندگان مهاجر
• شاخص‌های تنوع
• شاخص SPI
• شاخص پوشش آب سطحی

عنوان مقاله [English]

Hydrological Fluctuations and Drought Effects on the Diversity of Migratory Birds in Gandoman Wetland

نویسندگان [English]

• Marziyeh Ghaffari Farsani ¹
• mansoureh malekian ²

¹ IUT

²

چکیده [English]

The Gandoman Wetland, one of Iran’s ecologically vital habitats, serves as an important stopover and wintering site for diverse migratory waterbirds and shorebirds. This study aimed to analyze the effects of climatic factors, particularly drought and precipitation variability, on the diversity and abundance of migratory birds from 2011 to 2023. Climatic data including standardized precipitation index (SPI), mean annual temperature, and surface water cover index (NDWI) were extracted using Landsat satellite images and analyzed using the nonparametric Mann-Kendall test and Pearson correlation analysis. Data from field bird censuses were obtained between 2011 and 2023. The results showed a significant decreasing trend in NDWI (Z = −2.68, Sen's slope = −5.83) of the wetland surface, simultaneously with increasing temperature and decreasing rainfall, which led to a significant decrease in species diversity (Shannon and Simpson indices) and bird evenness (Camargo and Simpson. The positive correlation of NDWI with SPI (r = 0.48) and annual rainfall (r = 0.50) and its inverse correlation with temperature (r = −0.58) indicate the high sensitivity of the wetland ecosystem to climate change. The decrease in the evenness of bird populations during dry years confirms the dominance of certain species and indicates a change in species composition. Overall, the results indicate that Gandoman Wetland has experienced a significant decrease in surface moisture (NDWI) and an increase in temperature over the study period. These environmental changes are associated with a decline in bird diversity and evenness. Given the wetland's critical role in the bird migration cycle, targeted and strategic conservation measures are essential. Such efforts should integrate remote sensing data, climate parameters, and field observations to ensure effective management.

کلیدواژه‌ها [English]

• Gandoman wetland
• Migratory birds
• Diversity indices
• SPI index
• NDWI