انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 3 2026 09 23 Editor's Note: Biodiversity Protection; A Prerequisite for Global Financial Stability سخن سردبیر: حفاظت از تنوع زیستی، یک ضرورت برای ثبات نظام مالی جهانی 1 4 109148 10.22059/jne.2026.109148 FA افشین دانه کار گروه محیط‌زیست، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0002-1392-8778 Journal Article The TNFD Status Report, published in September 2025 to mark the second anniversary of the release of the Taskforce's final recommendations, represents the first systematic effort to assess market performance in nature-related disclosure. The report marks a turning point in the transformation of the global financial system, where ecological concepts such as "natural capital," "ecosystem services," and "planetary boundaries" have moved from purely scientific domains to become key components of financial decision-making. Inspired by the successful experience of the Task Force on Climate-related Financial Disclosures (TCFD), and building on the conceptual framework of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES) and the Dasgupta Review, the TNFD has sought to build a bridge between ecological science and the financial system. The report explicitly states that "the resilience of nature is the resilience of business," a message that has opened a new pathway for integrating natural capital into financial balance sheets. The most significant operational achievement of the TNFD has been the development and adoption of the LEAP approach (Locate, Evaluate, Assess, Prepare). This approach provides a stepwise yet flexible assessment framework that enables organizations to identify and manage their dependencies, impacts, risks, and opportunities related to nature across four core realms (land, water, ocean, and atmosphere). Unlike previous linear models, LEAP is an iterative process that organizations can apply selectively according to their level of maturity. Early market experience indicates that LEAP has proven particularly effective for financial institutions dealing with complex supply chains, helping them identify the points where their portfolios connect to nature. This approach has bridged the gap between raw ecological data—such as biodiversity maps and water monitoring data—and financial decisions, and is becoming established as an industry standard. The TNFD report shows that over 500 organizations have published reports aligned with the Taskforce's recommendations, covering on average 9 out of the 14 core recommendations. From the perspective of environmental professionals, the most important message of the report is the shift in focus from "risk management" to "dependency management," with 63% of market participants now viewing nature-related risks as equally or more significant than climate-related risks. Furthermore, the 14 core global indicators proposed by the TNFD, although facing data accessibility challenges, have paved the way for greater harmonization of reporting at the global level. A major achievement is the move towards integrated reporting, with 78% of organizations integrating their nature-related reports with climate-related reports. This reflects a growing recognition of the inextricable links between the climate and biodiversity crises, helping to reduce duplication and increase reporting efficiency. The report clearly identifies two structural barriers of significance to the scientific and professional community. The first is the spatial data gap: the lack of access to up-to-date, high-quality, location-specific data on the state of biodiversity around the world remains the greatest obstacle to accurate reporting. While climate data are relatively accessible, biodiversity data are often fragmented, heterogeneous, and lack the standards necessary for financial auditing. This gap is particularly evident in developing countries, which harbor the greatest biodiversity. The second is the skills gap: a shortage of specialists capable of interpreting ecological data within financial and reporting frameworks is another key barrier. Many organizations are managing this with small teams (typically 1–2 full-time equivalents), which has slowed the pace of adoption. In response to these challenges, the TNFD has proposed three key solutions of particular relevance to environmental professionals:Establishing a Nature Data Public Facility (NDPF): a proposal to create a global public infrastructure that provides all market actors with access to foundational nature data, while also channeling new financial resources to upstream scientific institutions responsible for data collection.Developing Nature in Transition Planning Guidance: publishing specialized guidance for integrating nature goals into organizational transition plans, aligned with climate strategies.Education and capacity building: implementing training programs for specific groups such as board members and senior executives, through the "Asking Better Questions on Nature" guidance series.The TNFD 2025 report conveys a clear message to the environmental community: biodiversity conservation is no longer merely a corporate social responsibility issue, but a necessity for the stability of the global financial system. By charting a roadmap for integrated reporting (combining climate and nature) and fostering collaboration among standard-setting bodies (ISSB, GRI, and ESRS), the report has taken a significant step toward institutionalizing the concept of "natural capital" in global decision-making. However, the path ahead to achieving a transparent, comparable, and decision-useful reporting system still requires interdisciplinary collaboration and substantial investment in data infrastructure and education. Footnotes:TNFD: Taskforce on Nature-related Financial Disclosures TCFD: Task Force on Climate-related Financial Disclosures IPBES: Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services ISSB: International Sustainability Standards Board GRI: Global Reporting Initiative ESRS: European Sustainability Reporting Standards NDPF: Nature Data Public Facility گزارش وضعیت TNFD[1] که در سپتامبر ۲۰۲۵ و همزمان با دومین سالگرد انتشار توصیه‌های نهایی این کارگروه منتشر شده، نخستین تلاش نظام‌مند برای ارزیابی عملکرد بازار در حوزة افشای اطلاعات مرتبط با طبیعت است. این گزارش نشان‌دهندة نقطة عطفی در تحول نظام مالی جهانی است؛ جایی که مفاهیم اکولوژیک مانند «سرمایة طبیعی»، «خدمات اکوسیستمی» و «مرزهای سیاره‌ای» از حوزه‌های علمی صرف به مؤلفه‌های کلیدی تصمیم‌گیری مالی تبدیل شده‌اند. TNFD با الهام از تجارب موفق کارگروه اقلیم (TCFD[2]) و با تکیه بر چارچوب مفهومی IPBES[3] و گزارش Dasgupta[4]، تلاش کرده است تا پلی میان علم بوم‌شناسی و نظام مالی ایجاد کند. این گزارش به صراحت اعلام می‌کند که «انعطاف‌پذیری طبیعت، انعطاف‌پذیری کسب‌وکار است» و این پیام، دریچة جدیدی به‌سوی گنجاندن سرمایة طبیعی در ترازنامه‌های مالی گشوده است. مهم‌ترین دستاورد عملیاتی TNFD، توسعه و پذیرش رویکرد LEAP[5] (مکان‌یابی، ارزشیابی، سنجش و آماده‌سازی) است. این رویکرد، یک چارچوب ارزیابی گام‌به‌گام اما انعطاف‌پذیر است که به سازمان‌ها امکان می‌دهد تا وابستگی‌ها، تأثیرات، ریسک‌ها و فرصت‌های مرتبط با طبیعت را در چهار قلمرو اصلی (خشکی، آب، اقیانوس و جو) شناسایی و مدیریت کنند. برخلاف مدل‌های خطی پیشین، LEAP یک فرآیند تکرارشونده است و سازمان‌ها می‌توانند بسته به سطح بلوغ خود، آن را به‌صورت گزینشی به‌کار گیرند. تجربة اولیة بازار نشان داده است که LEAP به‌ویژه برای موسسات مالی که با زنجیره‌های تأمین پیچیده سروکار دارند، ابزاری کارآمد برای شناسایی نقاط اتصال پرتفوی (سبد دارایی) خود به طبیعت بوده است. این رویکرد، فاصلة بین داده‌های خام اکولوژیک (مانند نقشه‌های تنوع زیستی و داده‌های پایش آب) و تصمیمات مالی را پر کرده است و به‌عنوان یک استاندارد صنعتی در حال تثبیت است. گزارش TNFD نشان می‌دهد که بیش از ۵۰۰ سازمان، گزارش‌هایی با انطباق با توصیه‌های این کارگروه منتشر کرده‌اند و به‌طور میانگین 9 مورد از ۱۴ توصیة اصلی را پوشش داده‌اند. از منظر متخصصان محیط‌زیست، مهم‌ترین پیام گزارش، تغییر نگاه از «مدیریت ریسک» به «مدیریت وابستگی‌ها» است. به‌طوری که ۶۳ درصد از فعالان بازار اکنون ریسک‌های طبیعت را هم‌تراز یا بزرگ‌تر از ریسک‌های اقلیمی می‌دانند. همچنین، ۱۴ شاخص هستة[6] پیشنهادی TNFD، اگرچه با چالش دسترسی به داده مواجه است، اما مسیر را برای همگن‌سازی گزارشگری در سطح جهانی هموار کرده است. یکی از دستاوردهای مهم، حرکت به‌سمت گزارشگری یکپارچه است؛ به‌گونه‌ای که ۷۸ درصد از سازمان‌ها، گزارش‌های طبیعت خود را با گزارش‌های اقلیمی ادغام کرده‌اند. این امر نشان‌دهندة درک روزافزون از پیوندهای ناگسستنی بین بحران‌های اقلیم و تنوع زیستی است و به کاهش موازی‌کاری و افزایش کارایی گزارش‌دهی کمک می‌کند. این گزارش به‌طور شفاف به دو مانع ساختاری اشاره دارد که برای جامعة علمی و حرفه‌ای قابل‌اهمیت است. نخست؛ شکاف داده‌های مکانی[7]: عدم دسترسی به داده‌های به‌روز، باکیفیت و مکانی از وضعیت تنوع زیستی در نقاط مختلف جهان، بزرگترین مانع برای گزارشگری دقیق است. در حالی‌که داده‌های اقلیمی به نسبت در دسترس هستند، داده‌های مربوط به تنوع زیستی اغلب پراکنده، ناهمگن و فاقد استانداردهای لازم برای حسابرسی مالی هستند. این شکاف به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه که بیشترین تنوع زیستی را دارند، مشهود است. دوم؛ شکاف مهارت[8]: کمبود نیروی متخصصی که توانایی تفسیر داده‌های اکولوژیک در چارچوب‌های مالی و گزارشگری را داشته باشد، یکی دیگر از موانع کلیدی است. بسیاری از سازمان‌ها با تیم‌های کوچک (معمولاً ۱ تا ۲ نفر تمام‌وقت) در حال مدیریت این موضوع هستند و این امر سرعت پذیرش را کاهش داده است.TNFD در پاسخ به این چالش‌ها، سه راهکار کلیدی ارائه داده است که برای متخصصان محیط‌زیست حائز اهمیت است:۱. ایجاد تسهیلات عمومی داده‌های طبیعت[9] :پیشنهادی برای ایجاد یک زیرساخت جهانی و عمومی که دسترسی به داده‌های بنیادین وضعیت طبیعت را برای همة بازیگران بازار فراهم کند و در عین حال، منابع مالی جدیدی را برای نهادهای علمی بالادستی (که مسئول جمع‌آوری داده هستند) تأمین نماید.۲. توسعة راهنمای طبیعت در برنامه‌ریزی انتقال[10]: انتشار راهنمایی تخصصی برای ادغام اهداف طبیعت در برنامه‌های انتقال سازمانی، هم‌راستا با برنامه‌های اقلیمی.۳. آموزش و توانمندسازی: اجرای برنامه‌های آموزشی برای گروه‌های خاص مانند اعضای هیئت مدیره و مدیران ارشد، از طریق مجموعه راهنماهای «پرسش‌های بهتر در مورد طبیعت[11]».گزارش TNFD 2025 به جامعة محیط‌زیست این پیام را منتقل می‌کند که حفاظت از تنوع زیستی، دیگر یک مسئولیت اجتماعی صرف نیست، بلکه یک ضرورت برای ثبات نظام مالی جهانی است. این گزارش با ترسیم نقشه‌راهی برای گزارشگری یکپارچه (تلفیق اقلیم و طبیعت) و با ایجاد بسترهای همکاری میان نهادهای تدوین‌کنندة استاندارد (ISSB[12]، GRI[13] و ESRS[14])، گام بزرگی در جهت نهادینه‌سازی مفهوم «سرمایة طبیعی» در نظام تصمیم‌گیری جهانی برداشته است. با این حال، مسیر باقیمانده تا دستیابی به یک نظام گزارشگری شفاف، مقایسه‌پذیر و تصمیم‌ساز، همچنان نیازمند همکاری میان‌رشته‌ای و سرمایه‌گذاری گسترده در زیرساخت‌های داده و آموزش است.[1]Taskforce on Nature-related Financial Disclosures: کارگروه افشای مالی مرتبط با طبیعت[2]Task Force on Climate-related Financial Disclosures: کارگروه افشای مالی مرتبط با اقلیم[3]Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services: پلتفرم بین‌دولتی سیاست‌گذاری علمی در مورد تنوع زیستی و خدمات اکوسیستمی[4]یک ارزیابی مستقل و جهانی دربارة اقتصاد تنوع زیستی است که در سال ۲۰۱۹ توسط وزارت خزانه‌داری بریتانیا (HM Treasury) سفارش داده شد و در فوریه ۲۰۲۱ توسط پروفسور سر پارتا داسگوپتا، اقتصاددان برجسته دانشگاه کمبریج، منتشر شد.[5]Locate, Evaluate, Assess, Prepare[6]Core Global Indicators[7]Spatial Data Gap[8]Skills Gap[9]NDPF: Nature Data Public Facility: تسهیلات عمومی داده‌های طبیعت[10]Nature in Transition Planning Guidance[11]Asking Better Questions on Nature[12]International Sustainability Standards Board: هیأت تدوین استانداردهای پایداری بین‌المللی[13]Global Reporting Initiative: ابتکار گزارشگری جهانی[14]European Sustainability Reporting Standards: استانداردهای گزارشگری پایداری اروپا https://jne.ut.ac.ir/article_109148_79eab231718f00324beea34087e6b803.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 3 2026 09 23 Biodiversity of freshwater fishes in the Persis and Hormuz basins تنوع زیستی ماهیان آب شیرین حوضه‌های آبریز پرسیس و هرمز 427 439 107923 10.22059/jne.2026.415890.2919 FA احسان شاطویی قارنجه گروه شیلات، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0002-0208-8662 سهیل ایگدری گروه شیلات، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0001-8649-9452 هادی پورباقر گروه شیلات، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0003-0546-8713 Journal Article 2026 06 04 The Persis and Hormuz basins in southern Iran, due to hydrological and biogeographical conditions, are among the most important habitats for freshwater fish in the country. This study aimed to investigate beta diversity patterns of freshwater fish and identify biodiversity hotspots in these two basins. Sampling was carried out using electrofishing equipment in various rivers of the two basins during 2025, and species occurrence data, after removal of duplicate records, were analyzed in the form of a presence–absence matrix. To calculate beta diversity, the Jaccard index was used, decomposed into species replacement (turnover) and richness difference components using the adespatial package in R software. The results showed that fish communities in the two basins exhibit high biotic heterogeneity, with both the species replacement and richness difference components playing important roles in shaping diversity patterns. The identified specimens belonged to 16 families, 34 genera, and 48 species. The species Capoeta saadii, present at 73 stations, was the most widespread species in the region, whereas 10 species were recorded at only a single station, indicating their restricted distributions and high vulnerability. Beta diversity attributable to species richness differences, as well as total beta diversity, exhibited the highest values in the Persis Basin and the lowest values in the Hormuz Basin, whereas the contribution of the species turnover component to total beta diversity was negligible. The results of this study indicate that hydrological differences, geographic isolation, and specific environmental conditions play a determining role in shaping the fish community structure of these basins, and that protecting the sensitive habitats of these regions is essential for preserving the freshwater fish biodiversity of Iran. حوضه‌های آبریز پرسیس و هرمز در جنوب ایران، به‌دلیل شرایط هیدرولوژیک و زیست‌جغرافیایی، از مهم‌ترین زیستگاه‌های ماهی‌های آب شیرین کشور به‌شمار می‌روند. هدف این پژوهش، بررسی الگوهای تنوع بتای ماهی‌های آب شیرین و شناسایی نقاط داغ تنوع زیستی در این دو حوضه بود. نمونه‌برداری با استفاده از دستگاه صید الکتریکی در رودخانه‌های مختلف دو حوضه در سال 1404 انجام شد و داده‌های حضور گونه‌ها پس از حذف موارد تکراری، در قالب ماتریس حضور-عدم حضور تحلیل گردید. برای محاسبه تنوع بتا از شاخص جاکارد و تجزیة آن به مؤلفه‌های جایگزینی گونه‌ای و تفاوت غنا با استفاده از بستةadespatial در نرم‌افزار R استفاده شد. نتایج نشان داد که جوامع ماهی‌ها در دو حوضه دارای ناهمگونی زیستی بالایی هستند و هر دو مؤلفة جایگزینی گونه‌ای و تفاوت غنا در شکل‌گیری الگوهای تنوع، نقش مهمی دارند. نمونه‌های شناسایی شده متعلق به 16 خانواده، 34 جنس و 48 گونه بود. گونة Capoeta saadii با حضور در ۷۳ ایستگاه، فراوان‌ترین گونة منطقه بود، در حالی‌که 10 گونه تنها در یک ایستگاه ثبت شدند که بیانگر پراکنش محدود و آسیب‌پذیری بالای آنها است. تنوع بتای ناشی از غنای گونه‌ای و تنوع بتای کل، بیشترین مقدار را در حوضة پرسیس و کمترین مقدار را در حوضة هرمز نشان دادند، در حالی‌که سهم مؤلفة جایگزینی گونه‌‌ای در تنوع بتای کل ناچیز بود. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که تفاوت‌های هیدرولوژیک، انزوای جغرافیایی و شرایط محیطی خاص، نقش تعیین‌کننده‌ای در ساختار جوامع ماهی‌های این حوضه‌ها دارند و حفاظت از زیستگاه‌های حساس این مناطق برای حفظ تنوع زیستی ماهی‌های آب شیرین ایران ضروری است. https://jne.ut.ac.ir/article_107923_1d267716120cd074e64603e66a08a5d5.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 3 2026 09 23 Risk assessment of toxic metals in the tailings dam associated with an iron ore processing plant ارزیابی خطر فلزات سمی در سد باطلة یک کارخانة فرآوری سنگ آهن 441 456 107949 10.22059/jne.2026.409055.2878 FA سید محمد ناظری بافقی گروه علوم و مهندسی محیط‌زیست، دانشکدة کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران. 0009-0007-9804-2733 مهدی الهی گروه علوم و مهندسی محیط‌زیست، دانشکدة کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران. 0000-0001-9295-401X سهیلا رضائی تبار مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، یزد، ایران. 0000-0002-8086-7119 هاجر آبیار ﮔﺮﻭﻩ ﻣﺤﻴﻂ‌ﺯﻳﺴﺖ، ﺩﺍﻧﺸﻜﺪة ﺷﻴﻼﺕ ﻭ ﻣﺤﻴﻂ‌ﺯﻳﺴﺖ، ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ ﻋﻠﻮﻡ ﻛﺸﺎﻭﺭﺯﻱ ﻭ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲﮔﺮﮔﺎﻥ، گرگان، ایران. 0000-0003-1796-3527 Journal Article 2026 01 10 This study was conducted to determine the concentrations of heavy metals in the tailings dam of an iron ore processing plant located in Central Iran and to evaluate their ecological and human health risks. A total of nine tailings samples were collected in autumn 2024 and combined into three composite samples for analysis. After acid digestion according to the USEPA protocol, concentrations of arsenic (As), cadmium (Cd), chromium (Cr), copper (Cu), mercury (Hg), nickel (Ni), lead (Pb), and zinc (Zn) were determined using ICP–MS. Several contamination and risk indices, including the Contamination Factor (CF), Contamination Degree (CD), Geo-accumulation Index (Igeo), Ecological Risk Index (Eri), Potential Ecological Risk Index (RI), Hazard Index (HI), and Carcinogenic Risk (CR), were calculated. The mean concentrations (± SD) of As, Cd, Cr, Cu, Hg, Ni, Pb, and Zn were (34.14±3.14), (9.75±7.18), (30.17±6.81), (105±25.91), (0.005±0.002), (234.4±124.9), (38.91±12.46), and (84.38±31.08) mg kg⁻¹, respectively. According to the Iranian Department of Environment standards and the Igeo index, most metals were within acceptable limits; however, cadmium showed elevated contamination levels and represented the primary ecological concern. The calculated CD and RI values were 44.1 and 1042.58, respectively, indicating a very high ecological risk category mainly driven by Cd accumulation. In contrast, the health risk assessment revealed that both HI and CR values remained within acceptable ranges, suggesting no significant adverse health effects for workers under current exposure conditions. Nevertheless, due to the limited number of samples, the findings should be interpreted as representative only of the sampled locations. Continuous environmental monitoring and appropriate management measures are therefore recommended to minimize potential long-term ecological impacts. هدف از پژوهش حاضر، تعیین غلظت فلزات سنگین در پسماند ذخیره‌شده در سد باطلة یک کارخانة فرآوری سنگ‌آهن در فلات مرکزی ایران و ارزیابی خطر اکولوژیک و سلامت ناشی از آنها بود. بدین‌منظور، نمونه‌های پسماند از عمق 20 سانتی‌متری سطح برداشت شده و به آزمایشگاه منتقل شدند. نمونه‌ها مطابق با دستورالعمل USEPA، آماده‌سازی و هضم شدند و غلظت عناصر آرسنیک، کادمیوم، کروم، مس، جیوه، نیکل، سرب و روی با استفاده از دستگاه ICP-MS مورد سنجش قرار گرفت. به‌منظور ارزیابی وضعیت آلودگی و ریسک، از شاخص‌های فاکتور آلودگی (CF)، درجة آلودگی (CD)، شاخص زمین‌انباشت (Igeo)، پتانسیل خطر (Eri)، شاخص خطر اکولوژیک (RI)، شاخص خطر غیرسرطان‌زایی (HI) و خطر سرطان‌زایی (CR) استفاده شد. میانگین غلظت کل (±انحراف معیار) عناصر آرسنیک، کادمیوم، کروم، مس، جیوه، نیکل، سرب و روی به‌ترتیب 34/14±3/14، 9/75±7/18، 30/17±6/81، 10۵±25/91، 0/005±0/002، 234/4±124/9، 91/38±12/4684/338±31/08میلی‌گرم بر کیلوگرم به‌دست آمد. نتایج نشان داد که براساس حدود مجاز سازمان حفاظت محیط‌زیست و شاخص Igeo، اغلب عناصر در محدودة بدون خطر قرار دارند، اما کادمیوم از نظر آلودگی و خطر اکولوژیک وضعیت نامطلوب‌تری دارد. مقدار شاخص‌های CD و RI به‌ترتیب 44/1و 1042/58محاسبه شد که بیانگر سطح آلودگی و خطر اکولوژیک بسیار بالا، عمدتاً ناشی از کادمیوم، است. در مقابل، نتایج ارزیابی ریسک سلامت نشان داد که مقادیر HI و CR در محدودة قابل قبول قرار داشته و در شرایط فعلی تهدید قابل‌توجهی برای کارکنان ایجاد نمی‌کند. با توجه به محدودیت تعداد نمونه‌ها، نتایج این پژوهش به نقاط نمونه‌برداری‌شده محدود بوده و توسعة برنامه‌های پایش مستمر برای کنترل مخاطرات احتمالی توصیه می‌شود. https://jne.ut.ac.ir/article_107949_28de5ad0f1c43a31684c2f8af782a92d.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 3 2026 09 23 Assessing the effects of agricultural land expansion on ecosystem services in a desert protected area using the InVEST model تحلیل مکانی اثر گسترش اراضی کشاورزی بر خدمات اکوسیستمی در منطقه حفاظت‌شدة کویر با استفاده از مدل InVEST 457 473 106429 10.22059/jne.2026.408430.2871 FA امیر معمارزاده کیانی گروه برنامه‌ریزی و مدیریت و آموزش محیط زیست، دانشکدۀ محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0001-9915-6782 محمد جواد امیری گروه برنامه‌ریزی و مدیریت و آموزش محیط زیست، دانشکدۀ محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0003-1748-9036 احمد نوحه گر گروه برنامه‌ریزی و مدیریت و آموزش محیط زیست، دانشکدۀ محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0003-4954-8782 Journal Article 2025 12 20 Land-use change, particularly the expansion of agricultural lands, is considered one of the most significant drivers affecting the transformation of ecosystem services in arid and hyper-arid ecosystems. This study aimed to spatially analyze the impact of agricultural land expansion on ecosystem services in the Kavir Protected Area. To this end, land cover/land use changes for the years 1986 and 2020 were extracted and analyzed based on Landsat satellite imagery. Subsequently, using the InVEST model and spatial analyses within a GIS environment, three ecosystem services—soil retention, habitat quality, and water yield—were evaluated, and a land-use change scenario for 2054 was also analyzed. The results indicated that during the study period, approximately 3,804 hectares of natural rangelands and shrublands were converted into agricultural lands. Outputs from the soil retention module and the USLE equation revealed that agricultural lands exhibited the highest soil loss (approximately 5,000 kg per pixel) and the lowest soil protection capacity, whereas shrublands and rangelands showed the highest soil retention potential (around 16,750 kg per pixel). Habitat quality module results also demonstrated a decline in habitat quality and an increase in degradation intensity due to agricultural expansion, a trend that is projected to intensify in the 2054 scenario. Moreover, the water yield module indicated a reduction in water production resulting from increased evapotranspiration caused by agricultural development. Overall, the findings highlight that agricultural expansion undermines the regulating ecosystem services of the region, emphasizing the necessity of limiting agricultural development and considering ecological factors in the management of the Kavir Protected Area. فرآیند تغییر کاربری اراضی، به‌ویژه گسترش و رها‌سازی اراضی کشاورزی، یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر تغییرات کمی و کیفی خدمات اکوسیستمی در اکوسیستم‌های آسیب‌پذیر خشک و فراخشک محسوب می‌گردد. هدف این پژوهش، تحلیل مکانی اثر گسترش اراضی کشاورزی بر خدمات اکوسیستمی در منطقة حفاظت‌شدة کویر است. بدین‌منظور، تغییرات پوشش/کاربری اراضی برای دو مقطع زمانی 1986 و 2020 بر اساس تصاویر ماهواره‌ای Landsat استخراج و تحلیل گردید. سپس با استفاده از مدل InVEST و تحلیل‌های مکانی در محیط GIS، سه خدمت اکوسیستمی شامل نگهداشت خاک، کیفیت زیستگاه و تولید آب مورد بررسی و تفسیر قرار گرفت. نتایج نشان داد که طی دورة موردمطالعه، حدود 3804 هکتار از اراضی مرتعی و بوته‌زارهای طبیعی به اراضی کشاورزی تبدیل شده است. همچنین خروجی‌های ماژول نگهداشت خاک و معادلة USLE بیانگر آن بود که اراضی کشاورزی دارای بیشترین میزان هدررفت خاک (حدود 5000 کیلوگرم در هر پیکسل) و کمترین ظرفیت حفاظت خاک هستند، درحالی‌که بوته‌زارها و مراتع بیشترین توان نگاهداشت خاک (حدود 16750 کیلوگرم در هر پیکسل) را بیان نمودند. نتایج ماژول کیفیت زیستگاه نیز کاهش کیفیت زیستگاه و افزایش شدت تخریب را در اثر گسترش و پیش روی اراضی کشاورزی نشان داد که این روند، روندی افزایشی است، همچنین نتایج ماژول تولید آب حاکی از کاهش تولید آب در پی افزایش تبخیر و تعرق ناشی از توسعة کشاورزی است. در مجموع، یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که گسترش اراضی کشاورزی موجب تضعیف خدمات اکوسیستمی تنظیمی در منطقة حفاظت‌شدة کویر گردیده و توجه به محدودسازی توسعة کشاورزی و ملاحظات اکولوژیک در تدوین برنامة دقیق استراتژیک و مدیریت منطقة حفاظت‌شدة کویر ضروری است. https://jne.ut.ac.ir/article_106429_2ffc9928fae36ca60eb6285e889b1800.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 3 2026 09 23 Spatial zoning and analysis of the spatial pattern of multi-hazard environmental exposure intensity in mountain ecosystems: a case study of forest stands in Lorestan province, Iran پهنه‌بندی و تحلیل الگوی مکانی شدت قرارگیری در معرض مخاطرات محیطی چندگانه در اکوسیستم‌های کوهستانی (مطالعة رویشگاه‌های جنگلی استان لرستان) 475 493 108611 10.22059/jne.2026.418553.2931 FA اکرم نوری کمری گروه آموزش جغرافیا، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. 0009-0006-6034-1845 ابوالفضل جعفری مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. 0000-0002-3441-6560 Journal Article 2026 07 15 The Zagros mountain forest ecosystems are among the most vulnerable ecosystems in Iran due to their exposure to a wide range of climatic, geomorphological, and anthropogenic stresses. Despite the increasing frequency and intensity of environmental hazards in recent decades, most previous studies have focused on individual hazards, while the spatial patterns of forest exposure to multiple interacting hazards have received considerably less attention. Therefore, this study aimed to spatially analyze and map the intensity of exposure to multiple environmental hazards across the forest ecosystems of Lorestan Province, western Iran. To achieve this objective, nine major environmental hazards, including drought, evapotranspiration, maximum temperature, wildfire, dust storms, high-speed winds, landslides, floods, and the spatial influence of rural settlements, were developed using remote sensing data, climatic information, and environmental datasets. After standardization and weighting, all hazard layers were integrated within a Geographic Information System (GIS) framework to generate a multi-hazard exposure index. The results revealed a pronounced spatial heterogeneity in multi-hazard exposure intensity, with index values ranging from 0.167 to 0.590. Areas characterized by high and very high exposure were predominantly concentrated in the southern, southwestern, and southeastern parts of the province and encompassed approximately 46.64% of the forest ecosystems, equivalent to nearly 568,000 ha. In contrast, areas with very low and low exposure intensities were mainly distributed across the northern and northwestern regions of the province. The findings demonstrate that a multi-hazard approach provides an effective framework for identifying environmental hotspots and prioritizing conservation and management interventions in the Zagros forests. Furthermore, the proposed framework can serve as a valuable decision-support tool for climate change adaptation planning and the sustainable management of mountain forest ecosystems. اکوسیستم‌های جنگلی کوهستانی زاگرس به‌دلیل قرارگیری در معرض طیف وسیعی از تنش‌های اقلیمی، ژئومورفولوژیکی و انسانی، از آسیب‌پذیرترین اکوسیستم‌های ایران در برابر مخاطرات محیطی محسوب می‌شوند. با وجود افزایش فراوانی و شدت مخاطرات محیطی در دهه‌های اخیر، اغلب مطالعات بر ارزیابی مخاطرات منفرد تمرکز داشته و الگوی فضایی قرارگیری جنگل‌ها در معرض مخاطرات چندگانه کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل فضایی و پهنه‌بندی شدت قرارگیری در معرض مخاطرات محیطی چندگانه در اکوسیستم‌های جنگلی استان لرستان انجام شد. بدین‌منظور، 9 مخاطرة اصلی شامل خشکسالی، تبخیر و تعرق، دمای حداکثر، آتش‌سوزی، گردوغبار، بادهای پرسرعت، زمین‌لغزش، سیلاب و گسترة اثرگذاری فضایی سکونتگاه‌های روستایی با استفاده از داده‌های سنجش از دور، اطلاعات اقلیمی و لایه‌های محیطی تهیه و پس از استانداردسازی و وزن‌دهی، در محیط سامانة اطلاعات جغرافیایی تلفیق شدند. نتایج نشان داد که شدت قرارگیری در معرض مخاطرات محیطی چندگانه از الگوی فضایی ناهمگنی برخوردار بوده و مقادیر آن بین 0/167 تا 0/590 متغیر است. پهنه‌های با شدت زیاد و بسیار زیاد عمدتاً در بخش‌های جنوبی، جنوب‌غربی و جنوب‌شرقی استان متمرکز بوده و حدود 46/64 درصد از رویشگاه‌های جنگلی استان، معادل نزدیک به 568 هزار هکتار، را شامل می‌شوند. در مقابل، پهنه‌های با شدت بسیار کم و کم عمدتاً در بخش‌های شمالی و شمال‌غربی استان پراکنش دارند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که رویکرد چندمخاطره‌ای، چارچوبی کارآمد برای شناسایی کانون‌های بحرانی و اولویت‌بندی اقدامات حفاظتی و مدیریتی در جنگل‌های زاگرس فراهم می‌کند و می‌تواند به‌عنوان ابزاری مؤثر در برنامه‌ریزی سازگاری با تغییر اقلیم و مدیریت پایدار اکوسیستم‌های جنگلی مورد استفاده قرار گیرد. https://jne.ut.ac.ir/article_108611_7e2ad80987410ed676dce7e73fef48d3.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 3 2026 09 23 Seed traits of old Hyrcanian beech, velvet maple, and Caucasian alder trees in old-growth Hyrcanian forests مشخصه‌های بذر درختان کهنسال راش هیرکانی، پلت و توسکای ییلاقی در جنگل‌های کهن‌رست هیرکانی 495 509 107806 10.22059/jne.2026.412285.2902 FA مجتبی آذریان گروه جنگلداری، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران. 0000-0002-4001-9924 حامد آقاجانی گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. 0000-0003-3013-1776 وحید اعتماد گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0001-6560-7653 انوشیروان شیروانی گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0001-9953-3779 سید محمدمعین صادقی دانشکدگان جنگلداری، کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه آرکانزاس در مانتیسلو، مانتیسلو، آرکانزاس، آمریکا. 0000-0001-5562-6770 Journal Article 2026 03 17 Old trees play an important role in maintaining genetic resources, ecosystem stability, and the continuity of natural regeneration in the Hyrcanian forests. However, limited information is available on the seed quality of these trees and how it differs from that of mature non-old trees. This study aimed to investigate and compare selected quantitative and qualitative seed traits, including seed moisture content, thousand-seed weight, seed diameter, and germination capacity, between old and control trees of three species: Hyrcanian beech (Fagus caspica Denk & G.W. Grimm), velvet maple (Acer velutinum Boiss.), and Caucasian alder (Alnus subcordata C.A. Mey) in the Namkhane District of the Kheyrud Forest. For each species, five old trees with a minimum DBH of 1.5 m were identified, and the nearest healthy mature trees of the same species with DBH of 50–70 cm were selected as controls. The results showed that seed moisture content did not differ significantly between old and control trees in any of the three species. Thousand-seed weight and seed diameter were significantly lower in old Hyrcanian beech and velvet maple trees than in their respective controls, whereas no significant differences were observed for these traits in Caucasian alder. In contrast, seed germination percentage was lower in old Caucasian alder trees than in control trees, while no significant differences were found in Hyrcanian beech or velvet maple. These findings indicate that the effects of tree aging on seed traits are species-specific and depend on the particular trait considered. Therefore, evaluating the regeneration potential of mother trees and their suitability as seed sources should simultaneously account for interspecific differences and multiple quantitative and physiological seed traits. درختان کهنسال نقش مهمی در حفظ ذخایر ژنتیکی، پایداری بوم‌سازگان و تداوم زادآوری طبیعی جنگل‌های هیرکانی دارند؛ با این حال، اطلاعات اندکی دربارة کیفیت بذر این درختان و تفاوت آن با درختان بالغ غیرکهنسال وجود دارد. این پژوهش با هدف بررسی و مقایسة برخی ویژگی‌های کمّی و کیفی بذر شامل درصد رطوبت، وزن هزار دانه، قطر بذر و قوة نامیه در درختان کهنسال و شاهد سه گونة راش هیرکانی (Fagus caspica Denk & G.W.Grimm)، پلت (Acer velutinum Boiss.) و توسکای ییلاقی (Alnus subcordata C.A. Mey) در بخش نم‌خانة جنگل خیرود انجام شد. برای هر گونه، پنج پایة کهنسال با حداقل قطر برابر سینه 1/5 متر شناسایی و نزدیک‌ترین درختان بالغ و سالم همان گونه با قطر برابر سینه 50 تا 70 سانتی‌متر به‌عنوان شاهد انتخاب شدند. نتایج نشان داد درصد رطوبت بذر بین درختان کهنسال و شاهد در هیچ‌یک از گونه‌ها اختلاف معنی‌داری نداشت. وزن هزار دانه و قطر بذر در درختان کهنسال راش هیرکانی و پلت نسبت به شاهد کاهش معنی‌داری نشان داد، اما در توسکای ییلاقی تفاوت معنی‌داری مشاهده نشد. در مقابل، درصد جوانه‌زنی بذر درختان کهنسال توسکای ییلاقی کمتر از شاهد بود، در حالی‌که در راش هیرکانی و پلت اختلاف معنی‌داری مشاهده نشد. این یافته‌ها نشان می‌دهد اثر کهنسالی بر ویژگی‌های بذر، گونه‌محور و وابسته به نوع شاخص مورد بررسی است. ازاین‌رو، ارزیابی توان زادآوری پایه‌های مادری و استفاده از آنها به‌عنوان منابع بذر باید با توجه هم‌زمان به تفاوت‌های بین‌گونه‌ای و مجموعه‌ای از شاخص‌های کمّی و فیزیولوژیکی بذر انجام شود. https://jne.ut.ac.ir/article_107806_fe64d9bf06e366c1febdcf5f040c73f1.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 3 2026 09 23 Exploring the role of green technology governance on green supply chain management practices with the moderating role of green digital intelligence (Case study: green product manufacturing companies in the cities of Urmia and Tabriz cities) واکاوی نقش حکمرانی فناوری سبز بر شیوه‌های مدیریت زنجیرة تأمین سبز با نقش تعدیل‌گر هوش دیجیتال سبز (مطالعة شرکت‌های تولیدی محصولات سبز در شهرستان ارومیه و تبریز) 511 529 107976 10.22059/jne.2026.409165.2879 FA رامین بشیر خداپرستی گروه مدیریت بازرگانی، دانشکدة اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. 0000-0002-5292-3451 الهام فرخی خواجه پاشا گروه مدیریت بازرگانی، دانشکدة اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. 0009-0006-1785-3650 Journal Article 2025 12 31 Considering the importance of sustainability and reducing environmental impacts in supply chains, it is essential to examine the role of technologies and management strategies in improving the environmental performance of organizations. The present study aimed to investigate the impact of green technology governance on green supply chain management practices and the moderating role of green digital intelligence. Four key dimensions of green supply chain management were considered, including environmentally friendly design, green purchasing, environmental cooperation, and reverse logistics. This research is of an applied and descriptive-correlation type. The statistical population included 70 green product manufacturing units in Urmia and Tabriz cities, identified as the statistical population based on the Environmental Organization and the Semat Organization of Urmia and Tabriz counties. The required sample size was determined as 59 manufacturers based on the Morgan table. The data collection tool was a standard questionnaire and the analysis method was structural equation modeling. The findings showed that green technology governance has a positive and significant impact on all dimensions of green supply chain management practices. Green digital intelligence also has a positive moderating role, and increasing its level strengthens the effect of green technology governance on supply chain environmental performance. Based on the results, implementing green technology governance frameworks along with developing green digital intelligence can improve supply chain productivity and environmental performance. By providing empirical evidence, this study highlights the importance of combining policies and smart technologies for managers and policymakers, and shows that simultaneous investment in green technology governance and digital intelligence is the key to improving supply chain efficiency and sustainability. توجه به اهمیت پایداری و کاهش اثرات ‌محیط‌زیستی در زنجیره‌های تأمین، بررسی نقش فناوری‌ها و راهبردهای مدیریتی در بهبود عملکرد ‌محیط‌زیستی سازمان‌ها ضروری است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر حکمرانی فناوری سبز بر شیوه‌های مدیریت زنجیرة تأمین سبز و نقش تعدیل‌گری هوش دیجیتال سبز انجام شد. چهار بعد کلیدی مدیریت زنجیرة تأمین سبز شامل طراحی سازگار با محیط‌زیست، خرید سبز، همکاری ‌محیط‌زیستی و لجستیک معکوس در نظر گرفته شد. این تحقیق از نوع کاربردی و توصیفی-همبستگی است. جامعۀ آماری شامل 70 شرکت تولیدی محصولات سبز در شهر ارومیه و شهر تبریز به استناد از سازمان محیط‌زیست و سازمان صمت شهرستان ارومیه و تبریز، به‌عنوان جامعة آماری شناسایی شدند. حجم نمونة مورد نیاز براساس جدول مورگان، 59 شرکت تولیدی تعیین گردید. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامة استاندارد و روش تحلیل، مدل‌سازی معادلات ساختاری بود. یافته‌ها نشان داد که حکمرانی فناوری سبز تأثیر مثبت و معنی‌داری بر تمامی ابعاد شیوه‌های مدیریت زنجیره تأمین سبز دارد. همچنین هوش دیجیتال سبز نقش تعدیل‌گری مثبت دارد و افزایش سطح آن اثر حکمرانی فناوری سبز بر عملکرد ‌محیط‌زیستی زنجیرة تأمین را تقویت می‌کند. براساس نتایج، پیاده‌سازی چارچوب‌های حکمرانی فناوری سبز همراه با توسعة هوش دیجیتال سبز می‌تواند بهره‌وری و عملکرد ‌محیط‌زیستی زنجیرة تأمین را بهبود دهد. این پژوهش با ارائة شواهد تجربی، اهمیت ترکیب سیاست‌ها و فناوری‌های هوشمند را برای مدیران و سیاستگذاران برجسته می‌سازد و نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری همزمان در حکمرانی فناوری سبز و هوش دیجیتال، کلید ارتقای کارایی و پایداری زنجیرة تأمین است. https://jne.ut.ac.ir/article_107976_a358550f495dae6ea61771d6eeaa5dcf.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 3 2026 09 23 Health risk assessment of Formaldehyde in Tehran’s air using Remote Sensing Data ارزیابی ریسک سلامت فرمالدئید در هوای تهران با بهره‌گیری از داده‌های سنجش‌ازدور 531 545 107902 10.22059/jne.2026.413913.2914 FA مسیب کلوندی گروه مهندسی محیط‌زیست، دانشکدة محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0001-1590-530X امیرارسلان پرداختی گروه مهندسی محیط‌زیست، دانشکدة محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0002-9102-2103 عزیز عزیزپور گروه مهندسی محیط‌زیست، دانشکدة محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0004-4968-6434 محمد ناجی گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدة علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. 0009-0004-4968-6434 Journal Article 2026 05 06 Formaldehyde (HCHO) is a toxic volatile organic compound (VOC) and a Group 1 human carcinogen. In the Tehran metropolitan area, rapid urbanization, heavy traffic, and substantial emissions of photochemical precursors contribute to elevated levels of reactive carbon compounds. Nevertheless, long-term urban-scale assessments of ambient formaldehyde and its associated health impacts remain limited. This study investigated tropospheric formaldehyde over Tehran during 2020–2023 using TROPOMI observations from the Sentinel-5P satellite, with all data processing conducted on the Google Earth Engine platform. After applying quality assurance filters, daily observations were aggregated to generate monthly, seasonal, and annual averages. Tropospheric vertical column densities were converted to near-surface concentrations using ERA5 planetary boundary layer height data. Human health risk was assessed by estimating chronic daily intake (CDI) and excess lifetime cancer risk (ELCR) following the RAIS/U.S. EPA framework, using an inhalation unit risk (IUR) of 1.3 × 10⁻⁵ (µg/m³)⁻¹. In addition, spatial hotspots were identified using the Getis-Ord Gi* statistic. The screening-level estimates indicated that monthly near-surface HCHO concentrations ranged from 2.7 to 9.0 µg/m³, whereas annual mean concentrations varied between 5.6 and 6.15 µg/m³, with persistent pollution hotspots located in central and northeastern Tehran. Seasonal analysis revealed maximum concentrations during summer, coinciding with intensified photochemical oxidation of volatile organic compounds. Estimated CDI values ranged from 0.00077 to 0.00257 mg/kg/day, while annual ELCR values ranged from 7.28 × 10⁻⁵ to 8.00 × 10⁻⁵, remaining near the upper bound of the U.S. EPA acceptable risk range (10⁻⁶–10⁻⁴). The corresponding population-equivalent lifetime cancer burden was estimated at approximately 633–695 excess cancer cases among Tehran’s 8.69 million inhabitants. These findings indicate a moderate yet meaningful screening-level cancer risk and demonstrate the utility of a satellite-based approach for assessing formaldehyde exposure and associated health risks in urban areas lacking continuous ground-based monitoring. فرمالدئید یک ترکیب آلی فرار، سمی و از عوامل سرطان‌زای گروه ۱ برای انسان است. در کلانشهر تهران، به‌دلیل شهرنشینی سریع، ترافیک سنگین و انتشار بالای پیش‌سازهای فتوشیمیایی، سطوح قابل‌توجهی از ترکیبات کربن واکنش‌پذیر مشاهده می‌شود. با این حال، ارزیابی‌های بلندمدت شهری دربارة فرمالدئید محیطی و پیامدهای سلامت آن محدود بوده است. در این مطالعه، تغییرات فرمالدئید تروپوسفری تهران طی سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ با استفاده از داده‌های TROPOMI ماهوارة Sentinel‑5P بررسی شد و پردازش داده‌ها در بستر گوگل ارث انجین صورت گرفت. پس از اعمال فیلتر کیفیت، داده‌های روزانه برای تولید میانگین‌های ماهانه، فصلی و سالانه . چگالی ستون تروپوسفری با بهره‌گیری از ارتفاع لایة مرزی سیاره‌ایERA5 به غلظت نزدیک سطح تبدیل شد. برای ارزیابی خطر سلامت، مصرف مزمن روزانه (CDI) و ریسک سرطان اضافی مادام‌العمر (ELCR) براساس چارچوب RAIS/U.S. EPA محاسبه شد و از عامل خطر استنشاقی IUR برابر با 5-10‎×1/3‎ با واحد عکس میکرو گرم بر مترمکعب استفاده گردید. همچنین، نقاط داغ مکانی با آمارة *Getis‑Ord Gi شناسایی شدند. برآوردهای غربالگری‌سطح غلظت نزدیک سطح HCHO در تهران نشان داد که دامنة غلظت ماهانه بین 7/2 تا 0/9 میکرو گرم بر مترمکعب متغیر بود، در حالی‌که میانگین سالانه بین 6/15-5/6میکرو گرم بر مترمکعب قرار داشت و کانون‌های پایدار آلودگی در مرکز و شمال‌شرق تهران قرار دارند. بیشینة فصلی در تابستان و همزمان با تشدید اکسیداسیون فتوشیمیایی ترکیبات آلی فرار رخ داد. مقادیر CDI بین‎ 00257/0-00077/0 میلی گرم بر کیلوگرم در روز و ELCR سالانه 5-۱۰‎×28/7‎ تا ‎10-5‎×00/8 برآورد شد که در کرانة بالایی دامنه معیار U.S. EPA (6-10-4-10) قرار دارد. معادل جمعیتی خطر سرطان مادام‌العمر حدود ۶۳۳ تا ۶۹۵ مورد در جمعیت 69/8 میلیونی برآورد شد. این نتایج بیانگر خطر غربالگری متوسط اما معنی‌دار بوده و کارایی رویکرد ماهواره‌مبنا را در شهرهای فاقد پایش پیوستة زمینی نشان می‌دهد. https://jne.ut.ac.ir/article_107902_7b082a6210d12bd65ba7f56ad78fe054.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 3 2026 09 23 Analysis of factors affecting urban tourism branding with the mediating role of tourists’ mental image: A case study of Tabriz تحلیل عوامل مؤثر بر شکل‌گیری برندسازی گردشگری شهری با نقش میانجی تصویر ذهنی گردشگران: مطالعة شهر تبریز 547 568 107754 10.22059/jne.2026.414855.2916 FA لیلا محمدزاد ارجمند گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. آرش ثقفی اصل گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. 0000-0001-5627-2353 Journal Article 2026 05 20 Urban tourism branding requires an understanding of the perceptual mechanisms through which the objective characteristics of a city are transformed into brand identity. This study aims to explain the mediating role of the tourists’ mental image in the relationship between urban attributes and tourism branding in the city of Tabriz. The research adopted a descriptive–survey method. The sample consisted of 384 tourists, determined using Cochran’s formula for an unlimited population and selected through purposive/snowball sampling. Data were collected using a standardized questionnaire and analyzed through Structural Equation Modeling (PLS SEM) with SmartPLS software. The results of the normality test indicated that the data were not normally distributed; therefore, a non parametric approach was applied. The findings revealed that four independent variables natural environment, physical–spatial quality, historical–cultural identity, and tourism infrastructure have a direct and significant effect on the tourists’ mental image. Among these variables, historical–cultural identity showed the strongest effect with path coefficient of 0.41. Furthermore, the mental image had a strong effect on urban tourism branding with a path coefficient of 0.65.The Importance–Performance Analysis (IPA) indicated that the indicators “historical heritage” and “local culture” are in a desirable condition, whereas “air quality,” “tourist transportation,” and “information services” fall within the “concentrate here” area, indicating the need for improvement. Finally, the structural model demonstrated high explanatory power with an R² of 0.74 for the dependent variable. Overall, the findings suggest that tourism branding in Tabriz should focus on managing tourists’ perceptions and reducing existing infrastructure gaps. برندسازی گردشگری شهری یکی از موضوعات مهم در حوزة گردشگری و توسعة مقاصد شهری به‌شمار می‌رود. تحقق این امر نیازمند درک مکانیسم‌های ادراکی‌ای است که از طریق آن‌ها ویژگی‌های عینی شهر به هویت برند گردشگری تبدیل می‌شوند. در این چارچوب، پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش میانجی تصویر ذهنی گردشگران در رابطة میان مؤلفه‌های شهری و برندسازی گردشگری در شهر تبریز انجام شد. روش پژوهش توصیفی-پیمایشی بود و حجم نمونه شامل ۳۸۴ گردشگر بود که با استفاده از فرمول کوکران برای جامعة نامحدود و به روش هدفمند/گلوله برفی تعیین گردید. داده‌ها از طریق پرسشنامة استاندارد و با استفاده از نرم‌افزار SmartPLS و روش مدل‌سازی معادلات ساختاری (PLS-SEM) تحلیل شدند. نتایج آزمون نرمال‌بودن داده‌ها نشان داد که توزیع داده‌ها نرمال نیست، بنابراین از روش غیرپارامتریک استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که چهار متغیر مستقل شامل محیط طبیعی، کیفیت کالبدی-فضایی، هویت تاریخی-فرهنگی و زیرساخت‌های گردشگری، تأثیر مستقیم و معنی‌داری بر تصویر ذهنی گردشگران دارند. به‌ویژه، «هویت تاریخی-فرهنگی» با ضریب مسیر 0/41 بیشترین تأثیر را داشت. همچنین، تصویر ذهنی با ضریب مسیر 0/65 تأثیر قوی‌ای بر برند گردشگری شهری داشت. تحلیل اهمیت-عملکرد (IPA) نیز نشان داد که شاخص‌های «میراث تاریخی» و «فرهنگ بومی» در وضعیت مطلوب هستند، اما شاخص‌های «کیفیت هوا»، «حمل‌ونقل» و «خدمات اطلاع‌رسانی» در ناحیه «تمرکز برای بهبود» قرار دارند. در نهایت، مدل با ضریب تعیین 0/74 برای متغیر وابسته، توانایی تبیین بالایی داشت. نتیجة کلی پژوهش آن است که برندسازی تبریز باید بر مدیریت ادراک و پر کردن شکاف زیرساختی تمرکز کند. https://jne.ut.ac.ir/article_107754_6fe40750ce6f40902cfa6595c0b89ff8.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 3 2026 09 23 Multi-sensor evaluation of quantitative and qualitative dynamics of urban green infrastructure in a semi-arid climate (Case study: Mohajeran) ارزیابی چندسنجنده‌ای پویایی کمی و کیفی زیرساخت‌های سبز در اقلیم نیمه‌خشک (مطالعة شهر مهاجران) 569 583 108046 10.22059/jne.2026.412800.2909 FA ایمان سعیدی گروه علوم و مهندسی محیط‌زیست، دانشکدة منابع طبیعی و محیط‌زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران. 0000-0001-8749-3829 Journal Article 2026 04 15 These days, semi-arid and arid cities in Iran are struggling with a conflict between physical development and ecological capacity. In these areas, high rates of evapotranspiration and reduced rainfall pose a serious threat to the survival of green infrastructure. This study evaluates the quantitative and qualitative dynamics of green infrastructure in the new city of Mohajeran between 2018 and 2024 using a multi-sensor approach within the Google Earth Engine (GEE) platform. Sentinel-2 satellite imagery was utilized for quantitative assessment, while Landsat 8/9 data were employed for qualitative and thermal analysis. The Vegetation Health Index (VHI) was extracted by integrating the Vegetation Condition Index (VCI) and Temperature Condition Index (TCI) to model the physiological stress of plants. The results revealed that the area of urban green infrastructure significantly decreased from 75.53 hectares in 2018 to 57.28 hectares in 2024. Despite this substantial reduction in area, the mean VHI showed negligible change (from 0.40 to 0.41), indicating relative qualitative stability within the remaining green patches. However, the decline of the minimum VHI value to 0.21 in 2024 signals the emergence of critical stress hotspots in certain areas. The findings demonstrate that Mohajeran’s green infrastructure has transitioned from a stage of physical development to a phase of "qualitative crisis" and spatial contraction. Consequently, urban management must shift its focus toward prioritizing thermal resilience management and optimizing the health of existing infrastructure. امروزه شهرهای نیمه‌خشک و خشک در ایران در تضاد میان توسعة کالبدی و توان اکولوژیک هستند. در این مناطق، نرخ بالای تبخیر و تعرق و کاهش بارندگی، بقای زیرساخت‌های سبز را با تهدید جدی مواجه کرده است. این پژوهش با بهره‌گیری از رویکرد چندسنجنده‌ای در بستر سامانة Google Earth Engine، به ارزیابی تطبیقی پویایی کمی و کیفی زیرساخت‌های سبز شهر جدید مهاجران در بازة زمانی ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴ پرداخت. جهت ارزیابی کمی از تصاویر ماهواره‌ای Sentinel-2 و برای تحلیل‌های کیفی و حرارتی از داده‌های Landsat 8/9 استفاده شد؛ شاخص سلامت گیاهی (VHI) نیز از طریق تلفیق شاخص های‌ وضعیت پوشش گیاهی و وضعیت دمایی برای مدل‌سازی استرس فیزیولوژیک گیاهان استخراج گردید. نتایج نشان داد که مساحت زیرساخت سبز شهری از ۵۳/۷۵ هکتار در سال ۲۰۱۸ به ۲۸/۵۷ هکتار در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است. علی‌رغم این کاهش چشمگیر مساحتی، میانگین شاخص سلامت گیاهی تغییر ناچیزی داشته (از 0/4 به 0/41) که نشان‌دهندة پایداری نسبی کیفیت در لکه‌های سبز باقیمانده است. با این حال، کاهش حداقل مقدار VHI به 0/21 در سال ۲۰۲۴ بیانگر شروع کانون‌های بحرانی استرس در برخی مناطق است. یافته‌ها اثبات می‌کند که زیرساخت سبز مهاجران از مرحلة توسعة کالبدی به مرحلة بحران کیفی و کاهش وسعت گذار کرده است؛ بنابراین مدیریت شهری باید اولویت را بر مدیریت تاب‌آوری حرارتی و بهینه‌سازی سلامت زیرساخت‌های موجود قرار دهد. https://jne.ut.ac.ir/article_108046_9d5f931c2254c7b3fe16b8db7f9cecb4.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 3 2026 09 23 Comparative analysis of theoretical and practical perspectives on prioritizing environmental challenges in mountainous climate cities of Iran بررسی مقایسه‎ای مطالعات حوزة نظر و عمل در اولویت‎بندی چالش‌های محیط‌زیستی شهرهای کوهستانی ایران 585 604 108075 10.22059/jne.2026.415293.2918 FA الهه عظیمی گروه شهرسازی، دانشکدة هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران. 0009-0006-6727-6986 محمدرضا نقصان محمدی گروه شهرسازی، دانشکدة هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران. 0000-0002-7692-1741 سمانه خسروانی نژاد گروه شهرسازی، دانشکدة هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران. 0000-0001-6764-7632 Journal Article 2026 05 27 Mountainous climate cities in Iran face numerous environmental challenges due to their unique natural features and urban development patterns, the intensity of which is influenced by both natural and human factors. This study aims to prioritize these challenges by comparing the results of a systematic literature review with the perspectives of urban planning and environmental experts. In terms of methodology, this research is descriptive and analytical. The required data were first gathered based on the PRISMA framework by searching academic databases and the challenges were then extracted using inductive content analysis and prioritized according to their frequency. In the next step, the Analytic Hierarchy Process and a pairwise comparison questionnaire were utilized to assess the experts views. The data were aggregated using the geometric mean and analyzed in Super Decisions software, while the consistency of judgments was evaluated through the inconsistency rate. The results indicated a significant difference between the prioritization of challenges in scientific studies and the perspectives of experts. The academic literature emphasizes natural hazards such as floods, landslides, and air pollution, whereas experts place a higher priority on structural and managerial issues such as the water crisis, population density, migration, traffic, and infrastructural deficiencies. This suggests that while research texts focus on visible consequences, professional insight considers human and managerial roots to be more decisive. Ultimately, the environmental challenges of these cities are not solely driven by natural factors but are influenced by the pattern of development. Achieving sustainability requires a transition from a crisis-driven approach to integrated, proactive, and resilient planning. شهرهای اقلیم کوهستانی ایران به‌دلیل ویژگی‌های خاص طبیعی و الگوهای توسعة شهری، با چالش‌های محیط‌زیستی متعددی مواجه هستند که شدت آنها تحت تأثیر عوامل طبیعی و انسانی قرار دارد. پژوهش حاضر با هدف اولویت‌بندی این چالش‌ها، به مقایسة نتایج حاصل از مرور نظام‌مند ادبیات علمی و دیدگاه‌های متخصصان برنامه‌ریزی شهری و محیط‌زیست پرداخته است. این پژوهش از نظر روش‌شناسی، توصیفی-تحلیلی است. داده‌های مورد نیاز ابتدا با اتکا به چارچوب پریسما و جستجو در پایگاه‌های علمی گردآوری شد سپس با استفاده از تحلیل محتوای استقرایی، چالش‌ها استخراج و براساس میزان تکرار اولویت‌بندی گردیدند. در گام بعد، جهت سنجش دیدگاه متخصصان، از روش تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) و پرسشنامة مقایسة زوجی استفاده شد. داده‌ها با میانگین هندسی تلفیق و در نرم‌افزار Super Decisions تحلیل گردید؛ همچنین سازگاری قضاوت‌ها از طریق نرخ ناسازگاری ارزیابی گردید. یافته‌ها حاکی از آن است که بین اولویت‌بندی چالش‌های محیط‌زیستی حاصل از مرور نظام‌مند و دیدگاه متخصصان همخوانی معنی‌داری وجود ندارد که این امر بیانگر شکاف میان حوزة نظر و عمل می­باشد. ادبیات علمی بیشتر بر مخاطرات طبیعی مانند سیلاب، زمین‌لغزش و آلودگی هوا تأکید دارد، در حالی‌که متخصصان مسائل ساختاری و مدیریتی نظیر آلودگی آب، تراکم جمعیت، مهاجرت، ترافیک و ضعف زیرساخت‌ها را در اولویت بالاتری قرار داده‌اند. این امر نشان می‌دهد متون پژوهشی بر پیامدهای مشهود تمرکز داشته، اما دیدگاه تخصصی، ریشه‌های انسانی و مدیریتی را تعیین‌کننده‌تر می‌داند. در نهایت، چالش‌های محیط‌زیستی این شهرها صرفاً ناشی از عوامل طبیعی نبوده و متأثر از الگوی توسعه است. دستیابی به پایداری مستلزم گذار از رویکرد بحران‌محور به برنامه‌ریزی یکپارچه، پیشگیرانه و تاب‌آور است. https://jne.ut.ac.ir/article_108075_2ad56e441e20bb8a4259ad3ad1710cd7.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 3 2026 09 23 Comparative assessment of Integrated Coastal Zone Management in Iran and selected countries: identification and prioritization of evaluation criteria using the Delphi Method and Fuzzy Analytic Hierarchy process مقایسة تطبیقی مدیریت یکپارچة مناطق ساحلی ایران با کشورهای منتخب: تعیین و اولویت‌بندی معیارها با استفاده از روش دلفی و تحلیل سلسله‌مراتبی فازی 605 624 108551 10.22059/jne.2026.419569.2935 FA منا عزیزی جلیلیان کارشناس محیط‌زیست، شرکت مهندسین مشاور دریاپژوه سازه‌پردازی، تهران، ایران. سعید لطفی خواه کارشناس مهندسی و مدیریت سواحل، شرکت مهندسین مشاور سازه‌پردازی ایران، تهران، ایران. 0009-0006-8877-1388 حسین طرهانی کارشناس طرح مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی، اداره کل مهندسی سواحل و بنادر، سازمان بنادر و دریانوردی، تهران، ایران. 0009-0003-7028-1979 علی پاک استاد گروه مهندسی ژئوتکنیک، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی شریف 0000-0001-8139-2488 Journal Article 2026 07 29 Integrated Coastal Zone Management (ICZM) requires a systematic approach to evaluating and improving study and implementation processes due to institutional complexity, diverse stakeholders, and increasing development pressures. This study aimed to identify the strengths and challenges of ICZM in Iran and selected countries, establish comparative evaluation criteria, prioritize these criteria, and identify the major challenges facing Iran ICZM. The research is applied in purpose and adopts a mixed qualitative–quantitative methodology. In the first stage, authoritative sources on selected countries were reviewed to identify their strengths and challenges. Subsequently, through three rounds of the Delphi method with the participation of experts, seven comparative evaluation criteria were identified and validated. Their relative importance was then determined using the Fuzzy Analytic Hierarchy Process (FAHP), and Iran’s current status was evaluated based on expert judgments. The results indicated that the Implementation Approach received the highest priority with a weight of 0.252, followed by the Study Approach and Data and Information. In addition, the gap between studies and implementation, the lack of sustainable financial resources, and weak institutional coordination were identified as the major challenges facing ICZM in Iran. The findings further revealed that Iran benefits from a strong foundation of technical and scientific studies, qualified human resources, and valuable experience in preparing national and provincial ICZM plans. However, effective utilization of these capacities requires strengthening institutional and implementation mechanisms, securing sustainable financial resources, establishing a continuous monitoring system, and promoting the active participation of responsible organizations and stakeholders. The findings of this study can provide a basis for evaluating and improving ICZM plans and conducting comparative studies in other countries and coastal regions. مدیریت یکپارچة مناطق ساحلی به‌دلیل پیچیدگی ساختارهای نهادی، تنوع ذی‌نفعان و فشارهای ناشی از توسعه، نیازمند رویکردی نظام‌مند برای ارزیابی و بهبود فرآیندهای مطالعه و اجرا است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی نقاط قوت و چالش‌های مدیریت یکپارچة مناطق ساحلی در ایران و کشورهای منتخب، تعیین معیارهای مقایسة تطبیقی، اولویت‌بندی آنها و شناسایی مهم‌ترین چالش‌های طرح مدیریت یکپارچة مناطق ساحلی ایران انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، تلفیقی از رویکردهای کیفی و کمی است. در مرحلة نخست، منابع معتبر کشورهای منتخب بررسی و نقاط قوت و چالش‌های آنها استخراج شد. سپس با اجرای سه مرحلة روش دلفی و مشارکت متخصصان، هفت معیار مقایسة تطبیقی تعیین و اعتبارسنجی شد. در ادامه، اهمیت نسبی معیارها با استفاده از تحلیل سلسله‌مراتبی فازی محاسبه و وضعیت ایران براساس نظر خبرگان ارزیابی شد. نتایج نشان داد رویکرد اجرایی با وزن 0/252 بالاترین اهمیت را دارد و پس از آن رویکرد مطالعاتی و داده‌ها و اطلاعات قرار می‌گیرند. همچنین، فاصلة میان مطالعات و اجرا، محدودیت منابع مالی پایدار و ضعف هماهنگی نهادی به‌عنوان مهم‌ترین چالش‌های طرح مدیریت یکپارچة مناطق ساحلی ایران شناسایی شدند. یافته‌ها نشان داد ایران از پشتوانة مطالعاتی، نیروی انسانی متخصص و تجربة تدوین برنامه‌های ملی و استانی برخوردار است، اما بهره‌گیری مؤثر از این ظرفیت‌ها مستلزم تقویت سازوکارهای نهادی و اجرایی، تأمین منابع مالی پایدار، استقرار نظام پایش مستمر و مشارکت فعال دستگاه‌های اجرایی و ذی‌نفعان است. نتایج پژوهش می‌تواند مبنایی برای ارزیابی و بهبود برنامه‌های مدیریت یکپارچة مناطق ساحلی و انجام مطالعات مقایسه‌ای در سایر کشورها و مناطق ساحلی باشد. https://jne.ut.ac.ir/article_108551_0552a1227accf591573fc8d555a07e77.pdf