انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 2 2026 07 23 Editor's Note: The 14th Biosphere Reserve of Iran سخن سردبیر: اندوختگاه زیست‌کرة چهاردهم ایران 1 4 108248 10.22059/jne.2026.108248 FA افشین دانه کار گروه محیطزیست، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0002-1392-8778 Journal Article The Fourteenth Biosphere Reserve of Iran was approved by UNESCO on June 5, 2026, coinciding with World Environment Day, at a time when the country was still under the shadow of war and military aggression by the United States. The Dalankuh–Qamishlou region, located in Isfahan Province, with an area of approximately 875,000 hectares, featuring diverse mountainous and steppe ecosystems, is the country’s fourteenth biosphere reserve. This region is situated in the northwest of Isfahan Province and covers parts of the counties of Golpayegan, Khansar, Chadegan, Shahinshahr and Meymeh, Najafabad, Tiran and Karvan, Faridan, and Fereydunshahr. This reserve has been designed to enhance the performance of several protected areas and integrates Qamishlou National Park and Wildlife Refuge, Dalankuh Protected Area, and the Stobleh and Golestankuh no-hunting areas into a unified management framework. It is anticipated that this international designation will not only contribute to the protection of biodiversity and wildlife corridors but also generate significant economic opportunities, including the development of sustainable nature-based tourism and international branding for local products such as honey and medicinal plants. With the registration of this area, the total extent of Iran's biosphere reserves has increased to over 690,000 hectares, raising the country's coverage percentage to approximately 4.2%. Although the designation of the fourteenth reserve, following an 11-year gap since the last Iranian biosphere reserve (Tang-e Sayad and Sabz Kuh in 2015), demonstrates the dedication of patriotic experts within the Department of Environment (DoE) and signifies successful environmental diplomacy, the social dimensions and attention to the benefits of ecosystem services in supporting the livelihoods of indigenous peoples and local communities—and, in sum, the popularization of land stewardship—should not be overlooked by the responsible national authorities. This is a matter that the International Union for Conservation of Nature (IUCN) has also addressed after five decades by introducing the Other Effective Area-based Conservation Measures (OECMs) approach. Indeed, we are now in an era where the concept of "Protection," which focuses on various forms of biodiversity (from genes to ecosystems), has become distinct from "Conservation," which concerns the balanced, consitent, and adaptive utilization of ecosystem service benefits, with various aspects of both being addressed within the Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework (KMGBF) (2022). Within this framework, three concepts have been employed with precise and purposeful usage, which experts must handle with subtlety and precision in both the interpretation and translation of the document's provisions. The first term is "Protection," whose mission is to safeguard biodiversity (at genetic, species, and habitat levels) against external threats. The second is "Conservation," whose mission is the wise and sustainable management of natural resources and ecosystem services. The third is "Maintenance," whose mission is to preserve the current status and ensure the continuation of favorable conditions. If all three concepts are uniformly translated as "protection" (in Persian), many of the strategic and operational messages of this framework will be distorted and rendered ineffective. UNESCO has so far published two strategic programs for the Man and the Biosphere (MAB) program to guide the wise management of biosphere reserves across the world, which by 2026 numbered 797 reserves in 145 countries, covering approximately 7.5 million square kilometers. These programs provide a long-term framework for reconciling biodiversity conservation with sustainable development through the World Network of Biosphere Reserves (WNBR). The first strategic program, entitled the "Lima Strategy and Action Plan," covered the period from 2016 to 2025. This document, adopted in 2015, established four main strategic objectives for a decade. The subsequent program, the "Hangzhou Strategic Program," is the latest MAB strategic framework, covering the period 2026–2035, which was adopted at the World Congress in 2025 in China. This program includes 34 operational objectives across three key areas. The concept of "Living in Harmony with Nature" constitutes the core of the Hangzhou Strategic Action Plan. This document, built upon the achievements of five decades of experience within the World Network of Biosphere Reserves (WNBR) and drawing on the transformative assessment results of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES), proposes a paradigm shift from a purely protectionist approach toward a transformative, interdisciplinary, and transdisciplinary approach. This program is simultaneously aligned with the Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework (KMGBF), the 2030 Sustainable Development Goals (SDGs), and UNESCO's Medium-Term Strategy (2022–2029). In this new perspective, biosphere reserves are defined not as protected islands isolated from human communities but as "living laboratories" for research and learning in the areas of ecological resilience, distributive justice, participation of vulnerable groups, and restoration of the human-nature relationship. Unlike traditional conservation models that often separated people from nature, the Hangzhou Program emphasizes the principle that humans are an inseparable part of the biosphere and that sustainability cannot be achieved without their active participation. One of the most prominent innovations of the Hangzhou Action Plan is its systematic attention to social, legal, and cultural dimensions alongside ecological objectives. Ecosystem-based management, introduced in the Hangzhou Program as the operational core, is an integrated and adaptive approach that considers the entire reserve area (including core zones, buffer zones, and transition zones). Unlike traditional management focused on protective restrictions, ecosystem-based management in this program is founded on concepts such as habitat ptotection, ecological restoration, advanced monitoring and evaluation, and the synergy of science, culture, and education. Ecosystem-based management also requires that the livelihood needs of local communities (such as sustainable agriculture, nature tourism, and handicrafts) be addressed as part of the management plan, and that decisions be made not in a top-down manner but through participatory institutions with the representation of local people. The Hangzhou Program also emphasizes Other Effective area-based Conservation Measures (OECMs), in which even areas that are not officially designated as protected areas but are traditionally managed by Indigenous communities are formally recognized. This program is, in essence, an ethical call to redefine the human-nature relationship, recognize the rights of marginalized communities, and move from top-down protection toward participatory and transparent governance. For Iran, which has been grappling with numerous environmental and social imbalances in recent years, adopting the principles of this program could be an effective step toward reducing conflicts, increasing social capital, and moving toward a development model in which neither nature is sacrificed for development nor people are victimized for conservation. Achieving this requires political will, sustainable financial resources, and, most importantly, a paradigm shift from "protection against people" to "protection by and for the people.". Footnotes: IUCN: International Union for Conservation of Nature MAB: Man and the Biosphere WNBR: World Network of Biosphere Reserves IPBES: Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services SDGs: Sustainable Development Goals KMGBF: Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework OECMs: Other Effective area-based Conservation Measures چهاردهمین اندوختگاه زیست‌کرة ایران در 15 خرداد 1405، مصادف با روز جهانی محیط‌زیست، در شرایطی که هنوز کشور زیر سایة جنگ و تجاوز نظامی آمریکا قرار داشت در یونسکو به تصویب رسید. منطقة دالانکوه–قمیشلو (Dalankuh–Qamishlou) در استان اصفهان با وسعت حدود 875 هزار هکتار برخوردار از اکوسیستم‌های متنوع کوهستانی و استپی، ذخیره‌گاه زیست‌کرة چهاردهم کشور است. این منطقه در شمال غرب استان اصفهان واقع شده و بخش‌هایی از شهرستان‌های گلپایگان، خوانسار، چادگان، شاهین‌شهر و میمه، نجف‌آباد، تیران و کرون، فریدن و فریدونشهر را پوشش می‌دهد. این ذخیره‌گاه برای ارتقأ عملکرد چند منطقة تحت حفاظت طراحی شده است و پارک ملی و پناهگاه حیات‌وحش قمیشلو، منطقه حفاظت‌شده دالانکوه و مناطق شکار ممنوع ستُبله و گلستانکوه را در یک چارچوب یکپارچة مدیریتی قرار می‌دهد. پیش‌بینی شده است این ثبت بین‌المللی نه‌تنها به حفاظت از تنوع‌زیستی و کریدورهای حیات‌وحش کمک می‌کند، بلکه فرصت‌های اقتصادی قابل‌توجهی از جمله توسعة طبیعت گردی پایدار و برندسازی بین‌المللی برای محصولات محلی مانند عسل و گیاهان دارویی را نیز فراهم آورد. با ثبت این منطقه، وسعت ذخیره‌گاه‌های زیست‌کرة ایران به بیش از 690 هزار هکتار افزایش یافت و درصد پوشش کشور توسط آنها بالغ بر 4/2 درصد شد. هرچند ثبت ذخیره‌گاه چهاردهم پس از 11 سال از آخرین اندوختگاه زیست‌کرة ایران (تنگ صیاد و سبز کوه در سال 2015) نشان از تلاش متخصصان وطن‌دوست کشور در سازمان حفاظت محیط‌زیست دارد و گواه دیپلماسی موفق محیط‌زیستی در کشور است، اما آنچه در مأموریت ذخیره‌گاه‌های زیست‌کرة نباید از نظر سازمان متولی آن در کشور دور بماند، ابعاد اجتماعی و توجه به منافع خدمات اکوسیستمی طبیعت در حمایت از معیشت مردم بومی و جوامع محلی و در مجموع مردمی سازی جریان مراقبت از سرزمین است. موضوعی که اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) نیز پس از 5 دهه با انتشار رویکرد OECM به آن رسیده است. در واقع امروز در دوره‌ای به سر می بریم که موضوع Protection یا حفاظت که متمرکز بر شکل‌های مختلف تنوع زیستی (از ژن تا اکوسیستم) بود از موضوع Conservation (مراقبت) که متوجه بهره‌برداری متعادل، متوازن و سازگار از منافع خدمات اکوسیستمی است، از یکدیگر متمایز شده و جنبه‌های مختلف آن در چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ-مونترال (2022) نیز مورد توجه قرار گرفته است. در این چارچوب سه مفهوم به‌جا و هدفمند استفاده شده است که متخصصان در بهره‌برداری و ترجم‌ مفاد این سند باید با ظرافت و دقت نظر به آن توجه نمایند. نخست واژة Protection است که لازم است به حفاظت ترجمه شود و مأموریت آن صیانت از تنوع زیستی (در سطوح ژنتیکی، گونه‌ای و زیستگاهی) در برابر تهدیدات خارجی است. دوم واژة Conservation که بهتر است مراقبت ترجمه شود و مأموریت آن مدیریت خردمندانه و پایدار منابع طبیعی و خدمات اکوسیستمی است. سوم واژة Maintenance که می‌بایست نگهداشت برگردان شود و مأموریت آن نگهداری وضعیت موجود و تداوم شرایط مطلوب است. چنانچه این سه مفهوم، همگی حفاظت ترجمه شوند، بسیاری از پیام‌های راهبردی و عملیاتی این چارچوب مخدوش و غیر اثر بخش می‌شود. یونسکو برای مدیریت خردمندانه اندوختگاه‌های زیست‌کره در کشورهای مختلف جهان که تا سال 2026 تعداد آن بالغ بر 797 ذخیره‌گاه (در 145 کشور) با وسعتی حدود 5/7 میلیون کیلومتر مربع شده است، تاکنون دو برنامة راهبردی انسان و کرة مسکون (MAB) منتشر کرده است. این برنامه‌ها چارچوبی بلندمدت برای هماهنگی میان حفاظت از تنوع زیستی و توسعة پایدار از طریق شبکة ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره ارائه می‌دهد. برنامة راهبردی نخست به نام "استراتژی و برنامه اقدام لیما" مربوط به سال 2016 تا 2025 بود. این سند که در سال ۲۰۱۵ تصویب شد، چهار هدف راهبردی اصلی را برای یک دهه تعیین کرد. برنامة بعدی به نام برنامة راهبردی هانگژو، جدیدترین چارچوب راهبردی MAB است که دورة زمانی آن 2026-2035 است که در کنگرة جهانی سال ۲۰۲۵ در چین به تصویب رسید. این برنامه شامل ۳۴ هدف عملیاتی در سه حوزة کلیدی است. مفهوم "زندگی در هماهنگی با طبیعت" هستة اصلی برنامه اقدام راهبردی هانگژو را تشکیل می‌دهد. این سند که بر پایة دستاوردهای پنج‌دهه تجربه شبکة جهانی ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره (WNBR) و با بهره‌گیری از نتایج ارزیابی‌های دگرگون‌آفرین "پلتفرم علمی-سیاستی دولت‌ها در مورد تنوع زیستی و خدمات اکوسیستمی (IPBES)" تدوین شده است، تغییر پارادایمی از رویکرد صرفاً حفاظتی به رویکردی تحول‌آفرین، میان‌رشته‌ای و فرارشته‌ای را پیشنهاد می‌کند. این برنامه به‌طور همزمان با چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ-مونترال (KMGBF) ، اهداف توسعة پایدار (SDGs) ۲۰۳۰ و راهبرد میان‌مدت یونسکو (2029-2022) همسو است. در این نگاه نوین، ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره نه به‌عنوان جزایر حفاظت‌شده جدا از جوامع انسانی، بلکه به‌عنوان "آزمایشگاه‌های زنده" برای پژوهش و یادگیری در زمینة تاب‌آوری اکولوژیک، عدالت توزیعی، مشارکت گروه‌های آسیب‌پذیر و بازسازی رابطة انسان-طبیعت تعریف می‌شوند. برخلاف مدل‌های سنتی حفاظت که اغلب مردم را از طبیعت جدا می‌کرد، برنامة هانگژو بر این اصل تأکید دارد که انسان بخش جدایی‌ناپذیر زیست‌کره است و پایداری بدون مشارکت فعال او ممکن نیست. یکی از برجسته‌ترین نوآوری‌های برنامة اقدام هانگژو، توجه نظام‌مند به ابعاد اجتماعی، حقوقی و فرهنگی در کنار اهداف اکولوژیک است. مدیریت زیست‌بومی که در برنامة هانگژو به‌عنوان هستة عملیاتی معرفی شده است، رویکردی یکپارچه و سازشی است که کل پهنة ذخیره‌گاه (شامل زون هسته، زون سپر و زون انتقالی) را در نظر می‌گیرد. برخلاف مدیریت سنتی که بر محدودیت‌های حفاظتی متمرکز بود، مدیریت زیست‌بومی در این برنامه بر مفاهیمی همچون حفاظت از زیستگاه‌ها، بازتوانی بوم شناختی، پایش و ارزشیابی پیشرفته، هم‌افزایی علم، فرهنگ و آموزش استوار است. مدیریت زیست‌بومی همچنین ایجاب می‌کند که نیازهای معیشتی جوامع محلی (مانند کشاورزی پایدار، گردشگری طبیعت و صنایع دستی) به‌عنوان بخشی از برنامه مدیریت دیده شود و تصمیم‌گیری‌ها نه از بالا به پایین، بلکه از طریق نهادهای مشارکتی با حضور نمایندگان مردم محلی صورت گیرد. برنامة هانگژو همچنین بر "سایر اقدامات مؤثر مراقبتی منطقه‌بنیان (OECMs)" تأکید دارد که در آن، حتی مناطقی که رسماً منطقة حفاظت‌شده نیستند اما توسط جوامع بومی به‌طور سنتی مدیریت می‌شوند، به رسمیت شناخته می‌شوند. این برنامه در واقع یک فراخوان اخلاقی برای بازتعریف رابطة انسان با طبیعت، به رسمیت شناختن حقوق جوامع حاشیه‌نشین، و حرکت از حفاظت " از بالا به پایین" به سوی حکمروایی"مشارکتی و شفاف" است. برای ایران که در سال‌های اخیر با ناترازی‌های محیط‌زیستی و اجتماعی متعددی دست و پنجه نرم می‌کند، اتخاذ اصول این برنامه می‌تواند گامی مؤثر برای کاهش تعارضات، افزایش سرمایة اجتماعی و حرکت به سوی مدلی از توسعه باشد که در آن نه طبیعت فدای توسعه شود و نه مردم قربانی حفاظت. تحقق این امر مستلزم ارادة سیاسی، تأمین منابع مالی پایدار و مهم‌تر از همه، تغییر نگرش از "حفاظت در برابر مردم" به "حفاظت توسط و برای مردم" است. https://jne.ut.ac.ir/article_108248_d331d286954b7277c58238fa0d128631.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 2 2026 07 23 Social network analysis and spatial modeling of human-leopard (Panthera pardus tulliana) conflict hotspots in Lorestan province, Central Zagros, Iran تحلیل شبکه‌ای عوامل اجتماعی و مدل‌سازی مکانی نقاط داغ تعارض بین جوامع محلی و پلنگ ایرانی (Panthera pardus tulliana) در استان لرستان، زاگرس مرکزی 229 249 106688 10.22059/jne.2026.412540.2906 FA محمدرضا اشرف زاده گروه مهندسی محیط‌زیست، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران. 0000-0003-2968-906X علیرضا محمدی گروه علوم و مهندسی محیط‌زیست، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه جیرفت، جیرفت. ایران. 0000-0003-3701-6455 Journal Article 2026 04 09 Human–leopard (Panthera pardus) conflict is a complex issue shaped by species biology, social and political attitudes, and management practices. Therefore, understanding the factors driving these conflicts is crucial for developing appropriate strategies to reduce theme. The aim of the present study was to assess the extent of human–leopard conflict within Lorestan Province, located in the Central Zagros region. To investigate local people's attitudes toward leopards and identify the socioeconomic factors affecting human–leopard conflict, a structured questionnaire tailored to local conditions was designed and administered through random face-to-face interviews with 54 participants from local communities living within leopard habitats across Lorestan Province. Social network analysis was used to examine the vulnerability of local communities to leopard attacks. Conflict hotspots were modeled using kernel density estimation and the optimized hotspot analysis hotspot analysis. In addition, kernel density estimation was used to identify areas at risk of road casualties. The results of the network analysis showed that leopard provocation, sudden encounters with leopards, habitat destruction, lack of sufficient knowledge about leopard behavior, and drought have the highest centrality, proximity, and intermediation, respectively, among the factors affecting leopard attacks on humans and livestock. Hotspots for leopard attacks on humans and livestock were identified in parts of the west, center, south, and east of the study area. A significant portion of the conflict hotspots as well as hotspots for leopard road accidents were identified in protected areas, especially the Sefidkooh protected area. Based on the findings of this study, effective management of the challenges associated with human–large carnivore conflicts requires identifying interventions and implementing effective measures that can reduce the risk of conflict and/or the negative impacts of these conflicts on the livelihoods of local communities. تعارض بین جوامع محلی و پلنگ‌ (Panthera pardus) یکی از موضوعات پیچیده در مدیریت و حفاظت از این گونه با ارزش است، که تحت تاثیر زیست‌شناسی گونه، نگرش‌های اجتماعی و سیاسی و برنامه‌های مدیریتی قرار دارد. بنابراین، درک عواملی که در پیچیدگی تعارض موثرند، برای توسعة راهبردهای مناسب در کاهش این تعارضات بسیار حیاتی است. هدف از پژوهش حاضر، ارزیابی سطح تعارضات بین پلنگ و جوامع محلی در محدودة استان لرستان واقع در گسترة زاگرس مرکزی است. به‌منظور بررسی نگرش مردم محلی نسبت به پلنگ و همچنین شناسایی عوامل اقتصادی-اجتماعی مؤثر بر تعارض بین پلنگ و منافع انسانی، پرسشنامهای تخصصی طراحی شد و به‌شیوة تصادفی و مصاحبة حضوری توسط جوامع محلی ساکن در داخل زیستگاه‌های پلنگ در سراسر استان تکمیل گردید. برای بررسی آسیب پذیری جوامع محلی در مقابل حملة پلنگ از تحلیل شبکة اجتماعی استفاده شد. نقاط داغ تعارض با استفاده از ابزارهای تابع تراکم کرنل و تحلیل نقاط داغ تعدیل‌شده مدل‌سازی شدند. علاوه بر این، برای شناسایی مناطق دارای ریسک تلفات جادهای از ابزار تابع تراکم کرنل استفاده شد. نتایج تحلیل شبکه نشان داد که مزاحمت عمدی برای پلنگ، برخورد ناگهانی با پلنگ، تخریب زیستگاه ها، عدم دانش کافی در خصوص رفتار پلنگ و خشکسالی به ترتیب بیشترین مرکزیت، نزدیکی و بینابینی را در بین عوامل مؤثر بر حملة پلنگ به انسان و دام اهلی دارند. مناطق داغ حملات پلنگ به انسان و دام اهلی در بخش‌هایی از غرب، مرکز، جنوب و شرق محدودة مورد مطالعه شناسایی شدند. بخش مهمی از کانون‌های تعارضات و همچنین مناطق داغ احتمال تصادف جادهای پلنگ در مناطق حفاظت شده به‌ویژه منطقة حفاظت شده سفیدکوه شناسایی شدند. براساس یافته‌های این پژوهش، مدیریت اثربخش چالش‌های مرتبط با تعارضات گوشت‌خواران بزرگ‌جثه مستلزم شناسایی مداخلات و انجام اقدامات کارآمدی است که می‌توانند ریسک درگیری و یا اثرات منفی این تعارضات بر معیشت جوامع محلی را کاهش دهند.

https://jne.ut.ac.ir/article_106688_6f58e99f19399d0a590475eddde0662b.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 2 2026 07 23 Mapping the distribution of remaining stands of Hyrcanian boxwood using Sentinel-2 Imagery for conservation prioritization) تهیة نقشة پراکنش توده‌های باقیماندة شمشاد هیرکانی با استفاده از تصاویر سنتینل-۲ به‌منظور اولویت‌بندی حفاظتی 251 266 107753 10.22059/jne.2026.412040.2899 FA سیده کوثر حمیدی گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. 0000-0003-2590-5298 حامد آقاجانی گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. 0000-0003-3013-1776 زینب خلیلی گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. 0009-0006-7759-1285 حمید جلیلوند گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. 0000-0003-0016-4104 Journal Article 2026 02 26 Hyrcanian boxwood (Buxus hyrcana Pojark.) is a valuable relict species from the Tertiary period in the Hyrcanian forests, playing an important role in the stability of this ecosystem. Over the past two decades, widespread decline of boxwood stands, particularly due to the box tree moth and blight disease caused by the fungus Calonectria pseudonaviculata, has become a serious crisis. Despite the importance of the issue, no comprehensive study has been conducted to map the distribution and conservation prioritization of the remaining stands. The present study was designed to map the distribution of remaining B. hyrcana stands using Sentinel-2 imagery and to prioritize conservation in three key habitats (Cheshmeh-Bolbol, Sisangan, and Shafaroud). Field sampling was conducted in summer 2025, and fungal isolates were purified on MEA culture medium. Pathogenicity was confirmed through greenhouse tests, and the fungal species was identified using ITS region sequencing. Distribution maps of the stands were prepared using supervised classification of Sentinel-2 images with Support Vector Machine (SVM) algorithm and NDVI calculation. The results showed all isolates were identified as Calonectria pseudonaviculata with 99–100% similarity. The area of restorable stands was estimated at 78 ha (mean NDVI= 0.55) in Cheshmeh-Bolbol, 105 ha (mean NDVI= 0.38) in Shafaroud, and 4.2 ha (mean NDVI= 0.23) in Sisangan. Conservation priorities were assigned to Cheshmeh-Bolbol, Shafaroud, and Sisangan, respectively. Overall classification accuracy ranged from 86.5% to 91.6%. This study presents, for the first time, the distribution map of remaining B. hyrcana stands and determines conservation priorities. The proposed methodology can be generalized to other habitats and provides a basis for restoration planning and in situ conservation of this valuable species. شمشاد هیرکانی (Buxus hyrcana Pojark.) گونه‌ای ارزشمند و بازمانده از دوران سوم زمین‌شناسی در جنگل‌های هیرکانی است که نقش مهمی در پایداری این بوم‌سازگان دارد. طی دو دهة اخیر، زوال گسترة توده‌های شمشاد به‌ویژه بر اثر آفت شب‌پرة برگ‌خوار و بیماری بلایت ناشی از قارچ Calonectria pseudonaviculata به بحرانی جدی تبدیل شده است. با وجود اهمیت موضوع، مطالعه‌ای جامع برای تهیة نقشة پراکنش و اولویت‌بندی حفاظتی توده‌های باقیمانده انجام نشده است. پژوهش حاضر با هدف تهیة نقشة پراکنش توده‌های باقیماندة شمشاد هیرکانی با استفاده از تصاویر سنتینل-۲ و اولویت‌بندی حفاظتی در سه رویشگاه شاخص (چشمه‌بلبل، سی‌سنگان و شفارود) طراحی شد. نمونه‌برداری میدانی در تابستان ۱۴۰۴ انجام و جدایه‌های قارچی با کشت روی محیط MEA خالص‌سازی شدند. بیماری‌زایی با آزمون گلخانه‌ای تأیید و گونة قارچ با استفاده از توالی‌یابی ناحیة ITS شناسایی گردید. نقشة پراکنش توده‌ها با طبقه‌بندی نظارت‌شده تصاویر سنتینل-۲ با الگوریتم ماشین بردار پشتیبان (SVM) و محاسبه شاخص NDVI تهیه شد. نتایج نشان داد تمامی جدایه‌ها با شباهت 100-99٪ به عنوانCalonectria pseudonaviculata شناسایی شدند. سطح توده‌های قابل احیا در چشمه‌بلبل ۷۸ هکتار (میانگین NDVIبرابر 0/55)، شفارود ۱۰۵ هکتار (میانگین NDVI برابر 0/38) و در سی‌سنگان 4/2 هکتار (میانگین NDVI برابر 0/23) برآورد شد. اولویت حفاظتی به‌ترتیب به چشمه‌بلبل، شفارود و سی‌سنگان تعلق گرفت. دقت کلی طبقه‌بندی بین 86/5 تا 91/6 درصد بود. این پژوهش برای اولین بار نقشة پراکنش توده‌های باقیماندة شمشاد هیرکانی را ارائه داده و اولویت‌های حفاظتی را مشخص می‌کند. روش‌شناسی ارائه‌شده قابل تعمیم به سایر رویشگاه‌ها بوده و مبنایی برای برنامه‌ریزی احیا و حفاظت از این گونة ارزشمند فراهم می‌آورد.

https://jne.ut.ac.ir/article_107753_4f8b438d6190eb758365ada813b248f2.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 2 2026 07 23 Monitoring of Copper and Zinc in bottom sediments and tissues of Tigertooth Croaker (Otolithes ruber) and assessment of ecological and consumer health risks in the Oman Sea پایش فلزات سنگین مس و روی در رسوبات بستر و بافت‌های ماهی شوریده (Otolithes ruber) و ارزیابی ریسک اکولوژیک و سلامت مصرف‌کنندگان در دریای عمان 267 285 106754 10.22059/jne.2026.411365.2894 FA غزاله هراتی مختاری گروه زیست‌شناسی دریا، دانشکدة علوم دریایی، دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار، چابهار، ایران. 0009-0002-4273-4443 پروین صادقی گروه زیست‌شناسی دریا، دانشکدة علوم دریایی، دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار، چابهار، ایران. 0000-0001-5557-902X آرش شکوری گروه زیست‌شناسی دریا، دانشکدة علوم دریایی، دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار، چابهار، ایران. 0000-0002-8984-4677 Journal Article 2026 02 16 Heavy metals are among the most important pollutants in aquatic ecosystems due to their high persistence, toxicity, and bioaccumulation potential, and they can seriously affect the health of aquatic organisms and humans. The aim of this study was to investigate the bioaccumulation of copper (Cu) and zinc (Zn) in liver and muscle tissues of tigertooth croaker (Otolithes ruber), to assess sediment contamination, and to evaluate ecological risk and non-carcinogenic health risks associated with the consumption of this species in Chabahar Bay and the Oman Sea. Sampling of O. ruber was conducted using gill nets, and surface sediments were collected using a Van Veen grab sampler from five stations—Tis, Ramin, Beris, Pasabandar, and Gowatr—during autumn 2015. After sample preparation and acid digestion, metal concentrations were determined using atomic absorption spectrophotometry. The results indicated that the mean concentrations of Cu and Zn in liver tissues were significantly higher than those in muscle tissues (P<0.05). The highest bioaccumulation levels of both metals were observed in fish collected from the Beris station. Sediment contamination assessment using the contamination factor (CF) showed that Cu ranged from considerable to very high contamination levels, while Zn exhibited moderate to considerable contamination. Human health risk assessment revealed that the estimated daily intakes (EDI) and weekly intake (EWI) values of metals were less than the tolerable daily intake (TDI) of metals. Furthermore, the target hazard quotient (THQ) values for Cu and Zn were below the critical threshold of 1 at all stations, indicating no significant non-carcinogenic health risk for consumers of O. ruber. Nevertheless, the observed sediment contamination levels and metal accumulation patterns in fish tissues highlight the need for continuous monitoring of heavy metals and effective management of pollution sources in the study area. فلزات سنگین به‌دلیل پایداری بالا، سمیت و قابلیت تجمع زیستی، از مهم‌ترین آلاینده‌های بوم‌سازگان‌های آبی به‌شمار می‌روند و می‌توانند سلامت آبزیان و انسان را به‌طور جدی تحت تأثیر قرار دهند. هدف از این مطالعه، بررسی میزان تجمع‌ زیستی فلزات سنگین مس (Cu) و روی (Zn) در بافت‌های کبد و عضلة ماهی شوریده (Otolithes ruber)، ارزیابی آلودگی رسوبات و تعیین ریسک اکولوژیک و خطرات غیرسرطان‌زایی ناشی از مصرف این گونه در خلیج چابهار و دریای عمان بود. نمونه‌برداری از ماهی شوریده با تور گوشگیر و رسوب سطحی با گرب ون-وین از پنج ایستگاه تیس، رمین، بریس، پسابندر و گواتر در پاییز سال ۱۳۹۴ انجام شد. پس از آماده‌سازی و هضم اسیدی نمونه‌ها، غلظت فلزات با استفاده از دستگاه جذب اتمی اندازه‌گیری گردید. نتایج نشان داد که میانگین غلظت فلزات مس و روی در بافت کبد به‌طور معنی‌داری بیشتر از بافت عضله است (05/0>P). بیشترین مقادیر تجمع ‌زیستی هر دو فلز در ماهیان صیدشده از ایستگاه بریس مشاهده شد. ارزیابی آلودگی رسوبات با استفاده از شاخص فاکتور آلودگی (CF) نشان داد که فلز مس در سطح آلودگی قابل‌توجه تا زیاد و فلز روی در سطح آلودگی متوسط تا قابل‌توجه قرار دارد. نتایج ارزیابی ریسک سلامت انسان نشان داد که مقادیر جذب روزانه (EDI) و هفتگی (EWI) فلزات کمتر از میزان جذب قابل تحمل روزانه فلزات (TDI) بود. همچنین شاخص پتانسیل خطر غیرسرطان‌زایی (THQ) برای مس و روی در تمامی ایستگاه‌ها کمتر از مقدار بحرانی یک بود که بیانگر عدم وجود خطر قابل‌توجه برای مصرف‌کنندگان ماهی شوریده می‌باشد. با این حال، سطوح آلودگی رسوبات و الگوی تجمع فلزات در بافت‌های ماهی، ضرورت پایش مستمر فلزات سنگین و مدیریت منابع آلاینده در منطقه مورد مطالعه را تأکید می‌کند.

https://jne.ut.ac.ir/article_106754_7b616cd57d8ad98a4b4d99fe00a47553.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 2 2026 07 23 Impact of forest fragmentation on flora, life form, and chorology of plant species (Zagros forests, Ilam province) تأثیر قطعه‌قطعه شدن بر فلور، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گونه‌های گیاهی (مطالعة جنگل‌های زاگرس، استان ایلام) 287 305 107604 10.22059/jne.2026.411266.2893 FA عاطفه رضایی گروه جنگل، دانشکدة کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه ایلام، ایلام. ایران. 0009-0006-7180-9167 مهدی حیدری گروه جنگل، دانشکدة کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه ایلام، ایلام. ایران. رضا امیدی پور گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکدة کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه ایلام، ایلام. ایران. 0000-0003-0961-5258 ناهید جعفریان خش تحقیقات جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایلام، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایلام، ایران. 0000-0003-0841-5529 نرگس پردل گروه جنگل، دانشکدة کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه ایلام، ایلام. ایران. 0009-0000-6535-1838 Journal Article 2026 02 15 This study was conducted to investigate the effect of fragmentation of forest areas due to land-use change to rainfed agriculture on floristic composition, life forms, and geographical distribution of plant species in the Zagros forests. In this study, vegetation sampling was carried out in the core and edge of small patches (1–3 ha) and large patches (8–12 ha), as well as in agricultural lands (rainfed wheat cultivation) and continuous forest (approximately 150 ha) as a reference. The results showed that a total of 60 plant species belonging to 19 families occur in the region. The highest richness was recorded in the reference forest (42 species) and the lowest in the agricultural field (19 species). In other positions, including large patch core, large patch edge, small patch core, and small patch edge, 32, 30, 30, and 28 species were recorded, respectively. The family Asteraceae had the highest number of species in most positions, and the family Fabaceae was dominant in the reference forest and large patch core with 8 species. Regarding life forms, therophytes were dominant in all positions. The highest diversity of life forms was observed in the reference forest and the lowest in the agricultural field. In terms of chorotypes, Irano-Turanian-Mediterranean and Irano-Turanian elements were dominant in all positions. Comparison of floristic composition between the reference forest and the core and edge of large and small patches revealed that in both patch sizes, the core areas showed greater similarity to the reference forest than the edges (large patch core–reference forest: 19 shared species; small patch core–reference forest: 4 shared species). The results indicated that fragmentation and land-use change caused a reduction in species richness and consequently a decrease in ecological sustainability in the Zagros forests. Therefore, conservation of large forest patches, prevention of small patch development, and restoration of degraded habitats through conservation agriculture and connecting small fragments to reduce edge effects can play an essential role in maintaining biodiversity, stability, and ecological restoration of the Zagros forests. این مطالعه با هدف بررسی تأثیر قطعه‌قطعه شدن عرصه‌های جنگلی در اثر تغییرکاربری به زراعت دیم بر ترکیب فلوریستیکی، اشکال زیستی و پراکنش جغرافیایی گونه‌های گیاهی در جنگل‌های زاگرس انجام شد. در این مطالعه، نمونهبرداری از پوشش گیاهی در مرکز و حاشیه لکه‌های کوچک ( ۱-۳ هکتار) و بزرگ ( ۸-۱۲ هکتار) و عرصه زراعی (کشت گندم دیم) و جنگل پیوسته (حدود 150 هکتار به‌عنوان شاهد) انجام شد. نتایج نشان داد که در مجموع 60 گونة گیاهی متعلق به 19 تیره در منطقه وجود دارد. بیشترین غنا در جنگل شاهد (42 گونه) و کمترین در مزرعه (۱۹ گونه) ثبت گردید. در سایر موقعیت‌ها شامل مرکز لکه‌های بزرگ، حاشیۀ لکه‌های بزرگ، مرکز لکه‌های کوچک و حاشیۀ لکه‌های کوچک به‌ترتیب 32، ۳۰، ۳۰ و ۲۸ گونه ثبت شد. خانوادة Asteraceae در اغلب موقعیت‌ها بیشترین تعداد گونه را داشت و خانوادة Fabaceaeدر جنگل شاهد و مرکز لکه‌های بزرگ با ۸ گونه غالب بود. از نظر شکل زیستی، تروفیت‌ها در همة موقعیت‌ها غالب بودند. بیشترین تنوع اشکال زیستی در جنگل شاهد و کمترین در مزرعة مشاهده شد. از نظر کوروتیپ، عناصر ایران–توران–مدیترانه و ایران–تورانی در همة موقعیت‌ها غالب بودند. بررسی ترکیب فلوریستیکی جنگل شاهد با مرکز و حاشیة لکه‌های بزرگ و کوچک نشان داد که در هر دو اندازة لکه، بخش مرکزی نسبت به حاشیه، شباهت بیشتری به جنگل شاهد (مرکزی لکة بزرگ-شاهد 19 و مرکزی لکة کوچک-شاهد: 4 گونة مشترک) دارد. نتایج پژوهش نشان داد که قطعه‌قطعه شدن و تغییرکاربری اراضی سبب کاهش غنای گونه‌ای و در نتیجه کاهش پایداری اکولوژیک در جنگل‌های زاگرس می‌شود. ازاین‌رو، حفاظت از لکه‌های بزرگ جنگلی، جلوگیری از توسعه‌ی لکه‌های کوچک، و بازسازی زیستگاه‌های تخریب‌شده از طریق کشت حفاظتی و اتصال قطعات کوچک، برای کاهش اثر حاشیه‌ای، نقش اساسی در حفظ تنوع زیستی، پایداری و باززایی اکولوژیک جنگل‌های زاگرس دارد.

https://jne.ut.ac.ir/article_107604_6637c91d1b3382cbdf42afa44a22f00a.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 2 2026 07 23 Genetic diversity and structure of Saker Falcon (Falco cherrug) populations in Iran using microsatellite markers بررسی تنوع و ساختار ژنتیکی جمعیت‌های بالابان (Falco cherrug) در ایران با استفاده از نشانگرهای ریزماهواره 307 319 106809 10.22059/jne.2026.412312.2903 FA فاطمه غلامی ﮔﺮوه ﻣﺤﻴﻂزﻳﺴﺖ، داﻧﺸﻜﺪة ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ، داﻧﺸﻜﺪﮔﺎن ﻛﺸﺎورزی و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ، داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان، ﻛﺮج، اﻳﺮان. 0009-0007-5508-1281 لیلا عزالدین لو دفتر موزة ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی سازمان حفاظت محیط‌زیست، تهران، ایران. 0009-0000-2881-6640 محمد کابلی ﮔﺮوه ﻣﺤﻴﻂزﻳﺴﺖ، داﻧﺸﻜﺪة ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ، داﻧﺸﻜﺪﮔﺎن ﻛﺸﺎورزی و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﻲ، داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان، ﻛﺮج، اﻳﺮان. 0000-0002-9203-2346 Journal Article 2026 03 24 The Saker Falcon is a valuable and endangered raptor species whose populations have sharply declined due to habitat destruction, illegal hunting, trafficking, and human disturbances. Owing to its geographical position and habitat diversity, Iran represents one of the important regions within this species’ distribution range; however, no information has been available regarding the genetic structure of its populations in the country. This study aimed to conduct an initial assessment of the genetic diversity and structure of Saker Falcons in Iran using microsatellite markers. Despite extensive efforts to collect samples nationwide, only 10 individuals were obtained from Tehran, Bushehr, Kerman, and North Khorasan provinces, sourced from the tissue bank of the National Museum of Natural History and Genetic Resources of Iran's Department of Environment. Based on recent studies, eight microsatellite loci appropriate for this species were selected for this study. The results showed that among the eight loci examined, only one locus (SSR57) exhibited significant evidence of null alleles. Likewise, the Hardy–Weinberg equilibrium test indicated a significant deviation only in this locus. All loci used in this study displayed high polymorphism, with eight to twelve alleles per locus. Furthermore, the observed heterozygosity ranged from 0.6 to 1.0, while the expected heterozygosity ranged from 0.794 to 0.939, indicating relatively high genetic diversity in Iranian Saker Falcon populations. The overall inbreeding coefficient (FIS) was estimated at 0.084, suggesting limited inbreeding among the analyzed samples and implying that, despite existing threats, Iranian populations of the Saker Falcon have retained an adequate level of genetic diversity. Additionally, bottleneck analysis provided no evidence of a recent considerable population decline in Iran. Population structure analyses based on Bayesian inference and maximum-likelihood approaches indicated that the samples were grouped into two distinct genetic clusters. Given that two subspecies, F. c. cherrug and F. c. milvipes, have been reported in Iran, these two identified genetic clusters may confirm the presence of both subspecies within the country. This study provides a preliminary insight into the status of genetic diversity and population structure of the Saker Falcon in Iran. Further studies based on sampling from all regions within the distribution range of this species in Iran are necessary. بالابان یکی از پرندگان شکاری ارزشمند و در معرض خطر انقراض است که جمعیت‌های آن به‌دلیل تخریب زیستگاه، شکار غیرقانونی، قاچاق و مداخلات انسانی با کاهش شدید جمعیت مواجه شده است. ایران به‌دلیل موقعیت جغرافیایی و تنوع زیستگاهی، یکی از مناطق مهم پراکنش این گونه به‌شمار می‌رود، اما اطلاعاتی دربارة وضعیت ژنتیکی جمعیت‌های آن در کشور موجود نیست. این مطالعه با هدف بررسی اولیة تنوع و ساختار ژنتیکی بالابان در ایران با استفاده از نشانگرهای ریزماهواره انجام شد. تعداد 10 نمونه از استان‌های تهران، بوشهر، کرمان و خراسان شمالی از بانک بافت دفتر موزة ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی سازمان محیط‌زیست ایران تهیه شد. برای این مطالعه، هشت لوکوس ریزماهواره مناسب برای این گونه استفاده شد. نتایج این مطالعه نشان داد که از هشت لوکوس ریزماهوارة مورد مطالعه، فقط یک لوکوس (SSR57) دارای شواهد معنی‌داری از وجود آلل نول بوده ‌است. همچنین، آزمون تعادل هاردی-واینبرگ نیز انحراف معنی‌دار را فقط در همین لوکوس نشان داد. تمامی لوکوس‌های مورد استفاده در این مطالعه چند ریختی بالا نشان داده و دارای 12–8 آلل بوده‌اند. به‌علاوه، مقدار هتروزیگوسیتی مشاهده‌شده برای لوکوس‌ها در دامنة 1-0/6 و مقدار هتروزیگوسیتی مورد انتظار بین 0/939-0/794 محاسبه شد که نشان‌دهندة تنوع ژنتیکی به نسبت بالا در جمعیت‌های بالابان ایران است. مقدار کلی ضریب درون‌آمیزی (FIS) 084/0 به‌دست آمد که نشان‌دهندة درون‌آمیزی محدود بین نمونه‌های مورد مطالعه بوده است و می‌تواند نشان‌دهندة آن باشد که جمعیت‌های بالابان در ایران، علی‌رغم تهدیدهای موجود، همچنان تنوع ژنتیکی مناسبی را حفظ نموده‌اند. همچنین آزمون‌های گردن بطری ژنتیکی نیز هیچ شواهدی مبنی بر کاهش ناگهانی اندازة جمعیت در ایران نشان ندادند. از سوی دیگر، آنالیزهای ساختار ژنتیکی بر اساس منطق‌های بیزین و بیشینة درست‌نمایی حاکی از آن بود که نمونه‌های مورد استفاده در این مطالعه به دو خوشة ژنتیکی قابل تفکیک هستند. با توجه به آنکه برای بالابان‌های ایران دو زیر گونة F. c. cherrug و F. c. milvipes معرفی شده است، بنابراین دو خوشة ژنتیکی حاصل در این مطالعه، می‌تواند تایید‌کنندة حضور دو زیر گونة مذکور در ایران باشد. این مطالعه بینش اولیه در خصوص وضعیت تنوع و ساختار ژنتیکی بالابان در ایران ارائه می‌دهد. مطالعات تکمیلی براساس نمونه‌برداری از همة مناطق تحت پراکنش این گونه در ایران الزامی است.

https://jne.ut.ac.ir/article_106809_f4d3ed0c74282c3737b540ae25e2bfd1.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 2 2026 07 23 Spatial distribution and health risk assessment of six phthalate esters in surface soils with different land uses in Hamedan city توزیع مکانی و ارزیابی خطر سلامت شش فتالات استر در خاک‌های سطحی با کاربری‌های متفاوت شهر همدان 321 339 106916 10.22059/jne.2026.405546.2859 FA آتنا بیاتی گروه علوم و مهندسی محیط‌زیست، دانشکدة محیط‌زیست و منابع طبیعی، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران. 0009-0006-2016-0652 نسرین حسن زاده گروه علوم و مهندسی محیط‌زیست، دانشکدة محیط‌زیست و منابع طبیعی، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران. 0000-0003-4530-2312 Journal Article 2025 11 03 Phthalates (PAEs) are synthetic compounds and polymer plasticizers that are known as environmental pollutants. Due to their widespread use in industries and consumer products, these compounds are released into the environment and have potential effects on human health and ecosystems. The aim of this study was to investigate the spatial distribution of six phthalate compounds including di(2-ethylhexyl) phthalate, dibutyl phthalate, diisodecyl phthalate, diisobutyl phthalate, dimethyl phthalate and diethyl phthalate (DEHP, DBP, DINP DIDP, DMP and DEP) in surface soils with agricultural, industrial and residential uses in Hamadan city and to assess the health risk arising from them. In this study, 100 soil samples were collected and analyzed using a gas chromatography-mass spectrometry (GC-MS) device. Interpolation maps were drawn using GIS software to determine the spatial distribution of the compounds. The results showed that the average DEHP and DBP compounds, di(2-ethylhexyl) phthalate and dibutyl phthalate, had the highest values of 274.86 and 106.16 (µg/kg), respectively, in all soil samples. The highest average of these two compounds was recorded in agricultural land. Based on statistical tests, there was no significant correlation between the concentration of PAEs and soil parameters, but there was a significant relationship between six phthalate esters (∑6PAEs), indicating a common release source. Health risk assessment showed that children are at greater risk than adults, however, non-carcinogenic risks in both groups were in the low risk range (HI<1) and carcinogenic risk was in the acceptable range due to DEHP less than 6-10. The results of spatial interpolation indicate higher density and concentration of p hthalates in agricultural areas of the northeast, southeast and southwest regions and in industrial areas of the south, southeast and east of Hamadan city. . Application of the results of this study can be used in soil pollution reduction planning, development of control policies and improvement of environmental health in Hamadan city. فتالات‌ها PAEs ترکیبات سنتزی و نرم‌کننده‌های پلیمری هستند که به‌عنوان آلاینده‌های محیطی شناخته می‌شوند. به‌دلیل کاربرد گسترده در صنایع و محصولات مصرفی، این ترکیبات در محیط‌زیست منتشر شده و اثرات بالقوه‌ای بر سلامت انسان و اکوسیستم دارند. هدف این پژوهش، بررسی توزیع مکانی شش ترکیب فتالات شامل، دی ( 2- اتیل هگزیل) فتالات، دی بوتیل فتالات، دی ایزو دسیل فتالات، دی ایزو نوتیل فتالات، دی متیل فتالات و دی اتیل فتالات DEHP، DBP، DINP DIDP، DMP و DEP در خاک‌های سطحی با کاربریهای کشاورزی، صنعتی و مسکونی شهر همدان و ارزیابی ریسک سلامت ناشی از آنها بود. در این مطالعه، ۱۰۰ نمونه خاک جمع‌آوری و با دستگاه GC-MSکروماتوگرافی گازی-طیف‌سنجش جرمی آنالیز شدند. نقشه‌های درون‌یابی بااستفاده از نرم‌افزار GIS سامانة اطلاعات جغرافیایی ترسیم شد تا پراکنش فضایی ترکیبات مشخص گردد. نتایج نشان داد که میانگین ترکیبات DEHP و DBP دی (2- اتیل هگزیل) فتالات و دی بوتیل فتالات به‌ترتیب 274/86 و 106/ 16میکروگرمبرکیلوگرم بیشترین مقادیر را در تمامی نمونه های خاک داشتند. بیشترین میانگین این دو ترکیب در کاربری کشاورزی ثبت شد. براساس آزمون‌های آماری، همبستگی معنی‌داری میان غلظت PAEs و پارامترهای خاک مشاهده نشد، اما میان 6PAEs∑ شش فتالات استر ارتباط معنیدار وجود داشت که بیانگر منبع رهاسازی مشترک است. ارزیابی ریسک سلامت نشان داد کودکان در معرض خطر بیشتری نسبت به بزرگسالان قرار دارند، با این حال، خطرات غیرسرطان‌زایی در هر دو گروه در محدوده کم خطر (1>HI) و ریسک سرطان‌زایی در محدودة قابل‌قبول ناشی از DEHP کمتر از6-۱0برآورد شد. نتایج درون‌یابی مکانی بیانگر تراکم و غلظت بیشتر فتالات‌ها در مناطق کشاورزی نواحی شمال شرقی، جنوب شرقی و جنوب غربی و در مناطق صنعتی بخش‌های جنوب، جنوب شرق و شرق شهر همدان است. کاربرد نتایج این تحقیق میتواند در برنامه‌ریزیهای کاهش آلودگی خاک، تدوین سیاست‌های کنترل و بهبود سلامت محیط‌زیست شهر همدان مورد استفاده قرار گیرد.

https://jne.ut.ac.ir/article_106916_c8d678d9b5b222698d01711c0f7dd15c.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 2 2026 07 23 Heavy Metal accumulation in soil and leaf samples of Eucalyptus and Pine species in the vicinity of a wood industry factory ارزیابی تجمع فلزات سنگین در نمونه‌های خاک و برگ گونه‌های اکالیپتوس و کاج در اطراف کارخانة صنایع چوب 341 353 107353 10.22059/jne.2026.409370.2881 FA مهدی رحمانی گروه بیابان‌زدایی، دانشکدة کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. مریم ملاشاهی گروه جنگلداری در مناطق خشک، دانشکدة کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. 0000-0002-4972-2800 علیرضا مشکی گروه جنگلداری در مناطق خشک، دانشکدة کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. 0000-0001-5515-7505 شیما نیکو گروه بیابان‌ز‌دایی، دانشکدة کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. 0000-0002-0069-719X Journal Article 2026 01 12 The rapid growth of the human population, coupled with the increasing demand for industrial equipment and human needs, has led to problems such as the overexploitation of available resources, as well as land, water, and air pollution. This study investigated the uptake of various heavy metals in two tree species, Eucalyptus camaldulensis D. and Pinus eldarica M., within the vicinity of the Aryan Shimi industrial plant in Mazandaran Province. To assess the concentrations of heavy metals (Zn, Cu, Mn, Cd, Pb, Ni, and As) in the soil and tree leaves, three sampling points were established around the plant, along with one control site. A total of 36 soil samples and 18 leaf samples were collected. The results indicated that the concentration of certain heavy metals in the soil of the control site was higher than that in the soil beneath the afforested area. This difference was more pronounced for Cu (3.76 ppm), Mn (7.1 ppm), Pb (2.84 ppm), and Zn (3.84 ppm) in the control site compared to the afforested soil. Furthermore, a significant difference was observed between the metal concentrations in the leaves of the two studied species. The concentrations of Mn (98.63 ppm), Zn (39.35 ppm), and As (2.1 ppm) in Eucalyptus were considerably higher than those in Pinus, which were 20.75 ppm, 21.38 ppm, and 0.95 ppm, respectively. A comparison of the mean concentrations in the soil samples with those in the leaf samples indicates that the metal concentrations in the leaf samples were higher than those in the soil samples, which reflects the influence of emitted dust and the greater accumulation of pollutants in the studied tree. رشد سریع جمعیت و افزایش تقاضا برای تجهیزات صنعتی و نیز احتیاجات بشر، منجر به ایجاد مشکلاتی از قبیل بهره‌برداری بیش ‌از حد از منابع موجود و همچنین آلودگی زمین و آب‌وهوا شده است. در این تحقیق، جذب انواع فلزات سنگین در دو گونة اکالیپتوس (Eucalyptus camaldulensis D.) و کاج (Pinus eldarica M.) در محدودة کارخانة آرین‌شیمی واقع در استان مازندران مورد بررسی قرار گرفت. برای بررسی میزان فلزات سنگین (روی، مس، منگنز، کادمیوم، سرب، نیکل و آرسنیک) در خاک و برگ گونههای درختی، سه نقطه نمونه‌برداری در اطراف کارخانه و یک منطقة شاهد در نظر گرفته شد. در مجموع 36 نمونه خاک و 18 نمونه برگ برداشت گردید. نتایج نشان داد که غلظت برخی فلزات سنگین در خاک منطقة شاهد بیشتر از خاک زیر منطقة جنگلکاری شده بود. این تفاوت در مورد غلظت‌های مشاهده شدة مس (ppm3/76)، منگنز(ppm7/1)، سرب(ppm2/84) و روی (ppm3/84) در منطقة شاهد بیشتر از سایر فلزات نسبت به خاک منطقة جنگلکاری شده بود. همچنین تفاوت معنی‌داری بین غلظت فلزات در برگ‌های دو گونة مورد مطالعه مشاهده شد. غلظت فلزات منگنز (ppm98/63)، روی (ppm35/39) و آرسنیک (ppm1/2) در گونة اکالیپتوس به‌مراتب بالاتر از گونة کاج که به‌ترتیب برابر ppm20/75، ppm21/38 وppm 0/95 به‌دست آمد، بود. مقایسة میانگین غلظت نمونه‌های خاک با میانگین غلظت‌های برگ نشان می‌دهد که غلظت فلزات در نمونه‌های برگی نسبت به نمونه‌های خاک بیشتر بوده که خود نشان‌دهندة تأثیر گردوغبارهای ساطع شده و اثر تجمع بیشتر آلودگی‌ها در درختان مورد مطالعه است.

https://jne.ut.ac.ir/article_107353_4243bbad57a453f9093c4e45e4b54246.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 2 2026 07 23 Spatial analysis of habitat quality under the influence of anthropogenic features تحلیل فضایی از کیفیت زیستگاه‌های تحت تأثیر عوارض انسان‌ساخت 355 372 106847 10.22059/jne.2026.411946.2897 FA سیده آل‌محمد گروه نوآوری و پایداری، دانشکدة حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0006-7434-6583 اردوان زرندیان گروه ارزیابی و مخاطرات محیط‌زیست، پژوهشکدة محیط‌زیست و توسعة پایدار، تهران، ایران. 0000-0002-8059-1458 جلیل بادام فیروز گروه اقتصاد محیط‌زیست، پژوهشکدة محیط‌زیست و توسعة پایدار، تهران، ایران. 0000-0001-6607-0106 Journal Article 2026 03 04 Protected areas are increasingly subjected to anthropogenic threats. Zanjan Province is a clear example of this conflict. This study aimed to spatially and quantitatively assess the simultaneous impact of anthropogenic threats on habitat quality across the province and to establish a conservation prioritization framework. The methodology was based on the Relative Habitat Quality model in InVEST software, calculating the cumulative effect of threats (including urban settlements, industrial land use, railways, main roads, secondary roads, rural roads, and agricultural lands) by considering distance, weight of each threat, inherent sensitivity of land cover types, and the moderating role of protected areas. Outputs included continuous maps of cumulative degradation and relative habitat quality. Average habitat quality in the province is 0.42, and average degradation degree is 0.18, exhibiting a clear inverse spatial relationship. High-quality cores were predominantly concentrated in dense northeastern forests and dense northwestern rangelands, while high-degradation hotspots coincided with urban and industrial areas and the intersections of major communication routes. A quantitative assessment of the four protected areas formed the basis for developing an innovative four-tiered framework for prioritizing management actions. Identifying areas of exceptional habitat quality outside existing protected areas revealed a clear gap. Zanjan's protected areas, despite their considerable coverage, are vulnerable to external pressures. These results do not negate the current values of these protected areas, but rather provide policy recommendations for optimal allocation of resources and conservation actions, while highlighting the need for further complementary studies. مناطق تحت حفاظت به‌شدت در معرض تهدیدهای انسان‌ساخت هستند. استان زنجان نمونه‌ای بارز از این تقابل است. این پژوهش با هدف ارزیابی فضایی-کمّی تأثیر همزمان تهدیدهای انسان‌ساخت بر کیفیت زیستگاه‌های این استان و اولویت‌بندی حفاظتی، انجام شد. روش‌شناسی این مطالعه مبتنی بر مدل کیفیت نسبی زیستگاه در نرم‌افزار InVEST بود. منطق این مدل بر پایة محاسبة اثر تجمعی تهدیدها (شامل سکونتگاه‌های شهری، کاربری صنعتی، راه‌آهن، جاده‌های اصلی، فرعی، روستایی و اراضی کشاورزی) با در نظر گرفتن فاصله، وزن هر تهدید، حساسیت ذاتی انواع پوشش/کاربری زمین و نقش تعدیل‌کنندة مناطق تحت حفاظت استوار است. خروجی‌ها شامل نقشه‌های پیوستة تخریب تجمعی و کیفیت نسبی زیستگاه بودند. میانگین کیفیت زیستگاه در سطح ‌استان 0/42 و میانگین درجة تخریب 0/18 است. پراکنش مکانی این دو شاخص رابطة معکوس آشکاری داشته است. هسته‌های با کیفیت بالا عمدتاً در جنگل‌های انبوه شمال شرق و مراتع متراکم شمال غرب متمرکز بوده‌اند، در حالی‌که کانون‌های با شدت تخریب بالا، منطبق بر مناطق شهری، صنعتی و تقاطع شریان‌های ارتباطی اصلی بوده‌اند. ارزیابی کمّی چهار منطقة تحت حفاظت استان، مبنای تدوین یک چارچوب چهار سطحی نوآورانه برای اولویت‌بندی اقدامات مدیریتی قرار گرفت. شناسایی عرصه‌هایی با کیفیت زیستگاهی استثنایی در خارج مناطق حفاظتی موجود، شکاف آشکاری را نشان داد. مناطق تحت حفاظت استان زنجان علی‌رغم سطح قابل توجه، در برابر فشارهای بیرونی آسیب‌پذیر هستند. این نتایج، به‌معنای نفی ارزش‌های کنونی این مناطق حفاظت‌شده نیست، بلکه برای تخصیص بهینة منابع و اقدامات حفاظتی، پیشنهادهای سیاستی در اختیار مدیران می‌گذارد و ضرورت مطالعات تکمیلی را نشان می‌دهد.

https://jne.ut.ac.ir/article_106847_5e2a74cdebea848aab0b123719377aef.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 2 2026 07 23 The impact of income inequality and institutional factors on environmental pollution in selected countries of the MENA region: using a Kuznetsian theoretical framework تأثیر نابرابری درآمد و عوامل نهادی بر آلودگی محیط‌زیست در کشورهای منتخب منطقة منا: با استفاده از چارچوب نظری کوزنتس 373 387 106917 10.22059/jne.2026.406693.2865 FA حسن توکلیان گروه اقتصاد، دانشکدة اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. 0009-0008-1275-3583 زکریا فرج زاده گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکدة کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. 0000-0002-5971-947X Journal Article 2025 12 03 One of the most important issues confronting many developing nations today is environmental pollution, which not only leads to ecological challenges but also results in adverse economic and social consequences. While numerous studies have focused on the influence of economic factors on environmental pollution, there has been comparatively less research on the impact of infrastructural elements, including institutional factors and income inequality. An analysis of statistical data indicates that many countries within the MENA region, categorized as developing nations, exhibit weak institutional frameworks and pervasive income inequality. Consequently, investigating the effects of these variables on environmental quality could yield significant insights. Thus, the current study was conducted to explore the determinants of environmental pollution in MENA countries. Employing a panel data model and the generalized least squares method for the period of 2010 to 2022, the findings confirmed the Kuznets hypothesis for MENA nations. Furthermore, the Gini index demonstrates a positive and significant direct effect on pollution, indicating that, holding other factors constant, an increase in income inequality exacerbates pollution levels in the MENA region. Conversely, the interaction between the Gini index and per capita income was found to be negative, suggesting that income inequality can mitigate pollution when per capita income simultaneously rises. Additionally, the results indicate that institutional factors play a direct role in reducing pollution, while variables such as energy consumption, industrialization, and economic openness have contributed to increased environmental pollution in MENA countries. یکی از مهم‌ترین مشکلاتی که امروزه بیشتر کشورهای در حال توسعه با آن روبه‌رو هستند آلودگی محیط‌زیست می‌باشد که علاوه بر معضلات محیط‌زیستی دارای تبعات منفی اقتصادی و اجتماعی نیز می باشد. در بیشتر مطالعات صورت گرفته به بررسی تأثیر عوامل اقتصادی بر آلودگی محیط‌زیست پرداخته‌اند و مطالعات کمتری نقش عوامل زیرساختی مانند عوامل نهادی و نابرابری درآمد را بررسی کرده‌اند. بررسی آمارها نشان می‌دهد بیشتر کشورهای منطقة منا به‌عنوان کشورهای درحال توسعه دارای چارچوب نهادی ضعیف و نابرابری گستردة درآمدی هستند، بنابراین بررسی تأثیر این عوامل بر کیفیت محیط‌زیست می‌تواند نتایج مهمی در پی داشته باشد. پژوهش‌ حاضــر با هدف بررسی‌ عوامل‌ مؤثر آلودگی محیط‌زیست در کشورهای حوزة منطقة منا انجام شده است‌. با استفاده از الگوی داده تابلویی و روش حداقل مربعات تعمیم‌یافته برای دورة‌ زمانی 2010 تا 2020، نتایج تأییدکنندة فرضیة کوزنتس برای کشورهای منطقة منا می‌باشد. همچنین مشخص گردید ضریب جینی دارای تأثیر مثبت و معنی‌داری بر آلودگی است. بنابراین با فرض ثابت بودن سایر عوامل، افزایش نابرابری درآمد باعث افزایش آلودگی در کشورهای منطقة منا می‌شود. از طرفی، اثر بازخوردی ضریب جینی و درآمد سرانه منفی بهدست آمد. بدین‌معنی که نابرابری درآمد در صورتی باعث کاهش آلودگی می‌شود که به‌طور همزمان درآمد سرانه افزایش یابد. همچنین نتایج نشان داد، عوامل نهادی به‌طور مستقیم آلودگی را کاهش میدهد در حالیکه متغیرهای مصرف انرژی، میزان صنعتی شدن و باز بودن اقتصاد باعث افزایش آلودگی محیط‌زیست در کشورهای منطقة منا می شوند.

https://jne.ut.ac.ir/article_106917_385d2d6e49c7f6955b03844d8f8e2c1f.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 2 2026 07 23 Phosphatase enzyme activity and its relationship with soil properties across developmental stages of a beech forest (Asalem) فعالیت آنزیم‌های فسفاتاز و ارتباط آنها با خصوصیات خاک در مراحل تحولی جنگل راش اسالم 389 405 107395 10.22059/jne.2026.412717.2908 FA مجتبی آذریان گروه جنگلداری، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران. 0000-0002-4001-9924 کامبیز ابراری واجاری گروه جنگلداری، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران. 0000-0002-7637-3984 بیت‌اله امان‌زاده بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گیلان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران. 0000-0002-0191-538X سید محمدمعین صادقی مدرسة جنگلداری، دانشگاه آریزونا شمالی، فلگ‌استف، آریزونا، آمریکا. 0000-0001-5562-6770 Journal Article 2026 04 13 Despite the limited number of studies on soil enzyme activity across developmental stages of oriental beech (Fagus orientalis Lipsky) forests, most have focused on a narrow set of soil variables, and the simultaneous evaluation of multivariate relationships between enzyme activity and soil physical, chemical, and biological properties has received little attention. In this study, acid and alkaline phosphatase activities and their relationships with soil properties were examined across three developmental stages (initial, optimal, and decay) of an Oriental beech forest in the Asalem region, Gilan Province, northern Iran. Statistically significant differences in enzyme activity among stages were not consistently observed (P>0.05); however, the pattern of relationships between enzyme activities and soil properties was significantly reorganized with changes in forest developmental stage. Acid phosphatase activity was mainly associated with biological indicators and organic matter–related variables, whereas alkaline phosphatase showed closer relationships with chemical soil properties and mineral nutrient availability. Partial least squares (PLS) analysis indicated that phosphatase activity was regulated by multivariate and stage-dependent interactions among soil properties, rather than by a single dominant factor. Overall, the results of this study indicate that phosphatase activity across developmental stages of Hyrcanian beech forests cannot be adequately interpreted solely through comparisons of mean enzyme activity, because the relationships between phosphatases and soil properties vary among developmental stages. Therefore, acid and alkaline phosphatases may serve as complementary indicators for evaluating stage-dependent changes in soil phosphorus cycling and biological soil functioning in natural beech forests. با وجود اندک مطالعات دربارة فعالیت آنزیم‌های خاک در مراحل تحولی راش شرقی، این پژوهش‌ها بر تعداد محدودی از متغیرهای خاک متمرکز بوده و بررسی همزمان روابط چندبعدی بین فعالیت آنزیم‌ها و مجموعه مشخصه‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک در مراحل تحولی جنگل تاکنون مورد توجه قرار نگرفته است. در پژوهش حاضر، فعالیت آنزیم‌های فسفاتاز اسیدی و قلیایی و ارتباط آنها با مشخصه‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک در سه مرحلة تحولی جوانی، بلوغ و پوسیدگی جنگل راش شرقی در منطقة اسالم گیلان بررسی شد. نتایج نشان داد که تفاوت معنی‌دار فعالیت آنزیم‌ها بین مراحل تحولی همواره مشاهده نمی‌شود (0/050<P)، اما الگوی ارتباط آنها با مشخصه‌های خاک به‌طور معنی‌داری با تغییر مرحلة تحولی بازسازمان‌دهی می‌شود. فسفاتاز اسیدی عمدتاً با شاخص‌های زیستی و متغیرهای مرتبط با مادة آلی خاک هم‌تغییر بود، درحالی‌که فسفاتاز قلیایی ارتباط نزدیک‌تری با مشخصه‌های شیمیایی خاک و عناصر غذایی معدنی نشان داد. تحلیل چندمتغیرة حداقل مربعات جزئی (PLS) آشکار ساخت که کنترل‌های مؤثر بر فعالیت آنزیم‌های فسفاتاز ماهیتی چندبعدی و مرحله‌محور دارند و تغییرات چرخة فسفر خاک نتیجة برهم‌کنش همزمان مجموعه‌ای از مشخصه‌های خاک است، نه اثر یک عامل منفرد. به‌طورکلی، نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که فعالیت آنزیم‌های فسفاتاز در مراحل تحولی جنگل راش شرقی تنها از طریق مقایسة میانگین فعالیت آنزیمی قابل تفسیر نیست، زیرا الگوی ارتباط آنها با مشخصه‌های خاک در هر مرحلة تحولی متفاوت است. بنابراین، فسفاتاز اسیدی و قلیایی می‌توانند به‌عنوان شاخص‌هایی مکمل برای ارزیابی تغییرات مرحله‌محور چرخة فسفر و عملکرد زیستی خاک در جنگل‌های راش طبیعی مورد استفاده قرار گیرند.

https://jne.ut.ac.ir/article_107395_a702d55cd6cb99e2599763166cf9d049.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 2 2026 07 23 Comparative analysis of vegetation indices (NDVI, SAVI, NDPI) for assessing Phenological events of Mangrove forests in Southern Iran بررسی تطبیقی شاخص‌های پوشش گیاهی (NDVI, SAVI, NDPI) برای ارزیابی مؤلفه‌های فنولوژیک جنگل‌های مانگروی جنوب ایران 407 425 107752 10.22059/jne.2026.415057.2917 FA آذین بلوچستانی اصل گروه محیط‌زیست، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران. 0009-0004-6958-3782 حسین مرادی گروه محیط‌زیست، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0001-9916-8492 صدیقه عبداللهی گروه محیط‌زیست، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران. 0000-0002-9136-1332 زهرا نجار خدابخش دانشکدة منابع جنگلی، دانشگاه مین، ۵۷۵۵ ساختمان ناتینگ، اورونو، مین ۵۷۵۵-۰۴۴۶۹، ایالات متحدة آمریکا. 0009-0001-1888-6570 سعید پورمنافی گروه محیط‌زیست، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران. 0000-0003-2302-2694 Journal Article 2026 04 24 Mangrove forests, as one of the most vital coastal ecosystems, play a crucial role in the environmental sustainability of Iran’s southern regions. Investigating the phenological patterns of these ecosystems, particularly through remote sensing, enables continuous and efficient monitoring of vegetation health and dynamics. Vegetation indices are primary tools for extracting phenological information; however, their relative accuracy and efficiency in marginal and complex environments like the mangroves of southern Iran require rigorous comparative evaluation. This study aimed to compare the performance of three indices: NDVI, SAVI, and NDPI, in assessing the phenological components of mangrove forests in southern Iran. To do this, changes in three main phenological events—start of grow season (SOS), end of grow season (EOS), and length of grow season (LOS)—were extracted and analyzed over a 30-year period (1993–2023) across seven selected mangrove sites. A mixed-linear model in R software was employed to evaluate temporal trends of these events and to compare differences arising from various indices and regions. The results indicated that all three indices exhibited an upward trend over the past 30 years, suggesting a gradual increase in mangrove greenness and canopy density, and that the type of vegetation index did not have a significant impact (P>0.05) on the phenological components. These findings provide a framework for more effective monitoring and management of mangrove ecosystems in Iran’s coastal areas, facilitating the identification of regions with specific conservation or management needs. جنگل‌های مانگرو به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اکوسیستم‌های ساحلی، نقشی کلیدی در پایداری محیطزیستی مناطق جنوبی ایران ایفا می‌کنند. بررسی الگوهای فنولوژیک این اکوسیستم‌ها، به‌ویژه از طریق سنجش‌ازدور، امکان پایش پیوسته و کارآمد وضعیت سلامت و پویایی پوشش گیاهی را فراهم می‌کند. شاخص‌های پوشش گیاهی ابزارهای اصلی استخراج اطلاعات فنولوژیک محسوب می‌شوند، با این حال میزان دقت و کارآمدی نسبی آنها در محیط‌های حاشیه‌ای و پیچیده‌ای مانند مانگروهای جنوب ایران نیازمند ارزیابی تطبیقی دقیق است. این مطالعه با هدف مقایسة عملکرد سه شاخص NDVI، SAVI و NDPI در ارزیابی مؤلفه‌های فنولوژیک جنگل‌های مانگروی جنوب ایران انجام شده است. بدین‌منظور، تغییرات سه مؤلفة اصلی فنولوژی شامل آغاز فصل رشد، پایان فصل رشد و طول فصل رشد طی بازة ۳۰ ساله (2023–1993) در هفت منطقة مانگروی منتخب استخراج و تحلیل شد. برای ارزیابی روند زمانی این مؤلفه‌ها و نیز مقایسة تفاوت‌های حاصل از شاخص‌ها و مناطق مختلف، از مدل خطی آمیخته در محیط نرم افزار R استفاده شد. نتایج نشان داد که هر سه شاخص مورد بررسی در طی ۳۰ سال گذشته روند صعودی داشته‌اند، که نشان‌دهندة افزایش تدریجی سبزینگی و تراکم پوشش گیاهی مانگروها است و نوع شاخص پوشش گیاهی تأثیر معن یداری (0/05<P) بر مؤلفه های فنولوژیک ندارد. این یافته‌ها چارچوبی را برای پایش و مدیریت مؤثرتر اکوسیستم‌های مانگرو در مناطق ساحلی ایران فراهم می‌آورد و امکان شناسایی مناطق با نیازهای حفاظتی یا مدیریتی ویژه را تسهیل می‌کند.

https://jne.ut.ac.ir/article_107752_f9fafe1be737eea55ebaf6bda2d54416.pdf