انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 1 2026 06 15 Editor's Note: Military Aggression and Iran's Environment سخن سردبیر: تهاجم نظامی و محیط‌زیست ایران 1 4 107296 10.22059/jne.2026.107296 FA افشین دانه کار گروه محیط‌ زیست، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. Journal Article 1970 01 01 The year 1405 (Solar Hijri, which began in March 2026) started as the military aggression of the United States and Israel against Iran was completing its twenty-first day. While the stated reasons for this military aggression were to curb the country's nuclear and missile capabilities, this military aggression, regardless of its declared motivations, is regarded within the international legal system as a violation of several fundamental principles and rules. These principles, recognized as the cornerstones of international peace and security, are enshrined in the most important instrument of international law: the United Nations Charter.<br /><br /><strong> The Prohibition of the Use of Force</strong><br /><br />This principle, articulated in Article 2(4) of the UN Charter, is the most fundamental rule in this context. This Article explicitly states that all members of the United Nations shall refrain in their international relations from the threat or use of force against the territorial integrity or political independence of any state. In other words, any military attack, even if justified by aims such as "regime change," "combating drug trafficking," or "defending human rights," constitutes a clear violation of this Article unless authorized by the Security Council. The exceptions to this principle are only two:<br /><br /><strong>Self-Defense:</strong> Under Article 51 of the Charter, a state may unilaterally use force only if it is subjected to an "armed attack," and such action must be immediately reported to the Security Council.<br /><strong>Security Council Authorization:</strong> Under Chapter VII of the Charter, the Security Council may authorize the use of force against a state to maintain or restore international peace and security.<br /><br />In a military aggression, neither of these conditions is typically met; therefore, such an act is a clear instance of "aggression" and a fundamental violation of international law.<br /><br /><strong> The Principle of National Sovereignty and Territorial Integrity</strong><br /><br />International law is founded on the principle of the sovereign equality of states, referred to in Article 2(1) of the UN Charter. Sovereignty implies the exclusive right of a state to exercise authority within its territory and to be free from external interference. Military operations conducted within a state's territory without its consent represent the most blatant violation of that state's territorial integrity and political independence.<br />The International Court of Justice (ICJ) in several cases, including <em>Nicaragua v. United States</em> (1986) and <em>Democratic Republic of the Congo v. Uganda</em> (2005), has deemed such actions incompatible with fundamental principles of international law.<br /><br /><strong> The Principle of Non-Intervention</strong><br /><br />This principle, a logical consequence of the principle of sovereignty, prohibits any coercive interference by one state in the internal or external affairs of another. In the <em>Nicaragua</em> case, the International Court of Justice identified "the element of coercion" as integral to the very essence of unlawful intervention. A military aggression is manifestly the most blatant form of such coercive and unlawful intervention.<br />Nevertheless, from the perspective of environmental activists and advocates of national land sustainability, it is the environmental catastrophes imposed on the country that are of paramount concern. According to official reports published by specialized bodies, the military aggression by the United States and Israel against Iran during the holy month of Ramadan (dubbed the "Ramadan War") has led to the destruction of vital infrastructure, including oil facilities, energy industries, water resources, marine habitats, protected areas, and environmental monitoring centers. The widespread release of hazardous pollutants—including sulfur oxides, nitrogen oxides, hydrocarbon compounds, particulate matter, and heavy metals—has not only created a crisis for air, water, and soil quality across vast expanses of the country, but their effects have also transcended national borders, impacting regional and global ecosystems. Preliminary estimates indicate that in just the first two weeks of the attacks, over several million tons of greenhouse gases were released into the atmosphere—a figure exceeding the annual carbon footprint of dozens of countries worldwide, with consequences for global climate change that cannot be ignored. The destruction of oil reservoirs, increased emergency flaring, oil contamination in marine areas, and the release of toxic compounds resulting from the explosion of industrial facilities have posed a serious threat to biodiversity, destroyed sensitive habitats, and increased health risks for human populations. These actions stand in clear opposition to established principles of international law, including the Precautionary Principle, the Prevention Principle, and the No-Harm Principle (the principle of not causing transboundary harm). Under Article 55 of the 1977 Additional Protocol I to the Geneva Conventions, parties involved in armed conflicts are obliged to protect the natural environment against widespread, long-term, and severe damage. This agreement prohibits intentional attacks on the natural environment that would cause widespread, long-term, and severe damage and affect the health of civilian populations. Furthermore, the 1976 Convention on the Prohibition of Military or Any Other Hostile Use of Environmental Modification Techniques (ENMOD) prohibits any environmental modification techniques having widespread, long-lasting, or severe effects. Under the principle of international responsibility, states that cause damage to the environment of another state through their unlawful acts are liable to compensate for the damage caused. Sustainable development is realized in peace and security, and military aggressions and warmongering are fundamentally at odds with all of the Sustainable Development Goals (SDGs). However, this conflict is particularly direct and pronounced with respect to Goal 16 (Peace, Justice and Strong Institutions), Goal 8 (Decent Work and Economic Growth), Goal 15 (Life on Land), Goal 6 (Clean Water and Sanitation), Goal 3 (Good Health and Well-being), and Goal 1 (No Poverty). Given the evolving concept of "environmental security" in international law and the recognition of the right to a healthy environment as a fundamental human right, any military action resulting in widespread destruction of ecosystems may be considered a case of "ecocide"—a concept that is being recognized and developed as one of the most serious forms of international crime within the global legal system. It is evident that the destructive effects of war are not limited to the duration of the hostilities. Soil contamination, pollution of surface and groundwater resources, coastal and marine ecosystems, and the release of hazardous materials can persist for decades, imposing heavy costs on environmental restoration. The introduction of heavy metals, carcinogenic compounds, and persistent chemicals into natural cycles poses a long-term threat to human health, food security, and economic sustainability. Therefore, the attacks on Iran's vital, industrial, and environmental infrastructure constitute a flagrant violation of international obligations regarding the protection of the environment during armed conflicts. The environmental consequences of these attacks transcend national borders and may affect the environmental security of the Middle East region and even the regional climate system. The international community, the United Nations, the United Nations Environment Programme (UNEP), the International Court of Justice (ICJ), the International Maritime Organization (IMO), UNESCO, and other specialized bodies must adopt a firm stance on this event within the framework of their legal and ethical responsibilities. Silence in the face of environmental collapse during armed conflicts may weaken the international legal system and lead to the repetition of environmental catastrophes in other parts of the world. The environment is the common heritage of humanity, and its protection is a responsibility that transcends political borders. The destruction of nature undermines the very foundations of lasting peace, and disregard for the environmental consequences of war constitutes a direct threat to future generations. Science, international cooperation, and respect for the environment can serve as a bridge to lasting peace, and it is hoped that the international community, through its accountability, will prevent the recurrence of such catastrophes.<br /> <br /><strong>Footnotes:</strong><br />ICJ: International Court of Justice<br />ENMOD: Convention on the Prohibition of Military or Any Other Hostile Use of Environmental Modification Techniques<br />SDGs: Sustainable Development Goals سال 1405 خورشیدی در شرایطی آغاز شد که تهاجم نظامی آمریکا و رژیم اسرائیل به ایران، بیست و یکمین روز خود را پشت سر می گذاشت. دلایل این تهاجم نظامی، مهار توسعه توان هسته ای و موشکی کشور بیان شده بود، این تهاجم نظامی، صرف نظر از انگیزه‌های اعلام شده، در نظام حقوق بین‌الملل به عنوان نقض چندین اصل و قاعده بنیادین تلقی می‌شود. این اصول که به عنوان سنگ‌بناهای صلح و امنیت بین‌المللی شناخته می‌شوند، در مهم‌ترین سند حقوق بین‌الملل، یعنی منشور ملل متحد تبلور یافته‌اند.<br /><br /><strong> اصل منع توسل به زور (</strong><strong>Prohibition of the Use of Force</strong><strong>)</strong><br /><br />این اصل که در بند ۴ ماده ۲ منشور ملل متحد تصریح شده، اساسی‌ترین قاعده در این زمینه است. این ماده به صراحت بیان می‌دارد که کلیة اعضای سازمان ملل متحد «در روابط بین‌المللی خود از تهدید به زور یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی هر کشوری خودداری می‌کنند». به‌عبارت دیگر، هر گونه حملة نظامی، حتی اگر با هدف «تغییر رژیم»، «مبارزه با قاچاق مواد مخدر» یا «دفاع از حقوق بشر» توجیه شود، به‌طور خودسرانه و بدون مجوز شورای امنیت، نقض آشکار این بند از منشور محسوب می‌شود . استثنائات این اصل تنها دو مورد است:<br /><br />دفاع مشروع (Self-Defense): مطابق ماده ۵۱ منشور، یک کشور در صورتی می‌تواند به‌طور یک‌جانبه از زور استفاده کند که مورد «حملة مسلحانه» قرار گرفته باشد و این اقدام نیز باید بلافاصله به شورای امنیت گزارش داده شود.<br />مجوز شورای امنیت: براساس فصل هفتم منشور، شورای امنیت می‌تواند برای حفظ یا اعادة صلح و امنیت بین‌المللی، استفاده از زور را علیه یک کشور مجاز اعلام کند.<br /><br />در یک تهاجم نظامی معمولاً هیچکدام از این دو شرط وجود ندارد، بنابراین این اقدام مصداق بارز «تجاوز» (Aggression) و نقض بنیادین حقوق بین‌الملل است.<br /><br /><strong> اصل حاکمیت ملی و تمامیت ارضی (</strong><strong>Sovereignty and Territorial Integrity</strong><strong>)</strong><br /><br />حقوق بین‌الملل بر پایة اصل حاکمیت برابر کشورها استوار است که در بند ۱ مادة ۲ منشور ملل متحد به آن اشاره شده است. حاکمیت به‌معنای اختیار انحصاری یک کشور برای اعمال حاکمیت در قلمرو خود و عدم دخالت دیگران است. عملیات نظامی در قلمرو یک کشور بدون رضایت آن، بارزترین نقض تمامیت ارضی و استقلال سیاسی آن کشور به‌شمار می‌رود.<br />دیوان بین‌المللی دادگستری ([1]ICJ) در قضایای متعددی از جمله نیکاراگوئه در برابر ایالات متحده (1986) و جمهوری دموکراتیک کنگو در برابر اوگاندا (2005)، این رفتارها را مغایر با اصول بنیادین حقوق بین‌الملل دانسته است.<br /><br /><strong> اصل عدم مداخله در امور داخلی (</strong><strong>Non-Intervention</strong><strong>)</strong><br /><br />این اصل که نتیجة منطقی اصل حاکمیت است، هرگونه مداخلة قهرآمیز یک کشور در امور داخلی یا خارجی کشور دیگر را منع می‌کند. دیوان بین‌المللی دادگستری در قضیة نیکاراگوئه، «عنصر اجبار (Coercion)» را به‌عنوان جزء ذات و ماهیت مداخله غیرقانونی معرفی کرده است. یک تهاجم نظامی آشکارا بارزترین شکل چنین مداخلة اجباری و غیرقانونی محسوب می‌شود.<br />با این وجود از منظر فعالان محیط‌زیست و پایداری سرزمین کشور، فجایع محیط‌زیستی است که از این رهگذر بر کشور تحمیل می شود. براساس گزارش‌های رسمی منتشر شده توسط نهادهای تخصصی، تهاجم نظامی آمریکا و اسرائیل به کشور در ماه مبارک رمضان (موسوم به جنگ رمضان) منجر به تخریب زیرساخت‌های حیاتی شامل تأسیسات نفتی، صنایع انرژی، منابع آبی، زیستگاه‌های دریایی، مناطق حفاظت‌شده و مراکز پایش محیط‌زیست شده است. انتشار گستردة آلاینده‌های خطرناک از جمله اکسیدهای گوگرد، اکسیدهای نیتروژن، ترکیبات هیدروکربنی، ذرات معلق و فلزات سنگین، نه تنها کیفیت هوا، آب و خاک را در بخش‌های وسیعی از کشور با بحران مواجه کرده، بلکه آثار آن فراتر از مرزهای ملی، اکوسیستم‌های منطقه‌ای و جهانی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. برآوردهای اولیه نشان می‌دهد که تنها در دو هفتة نخست حملات، بیش از چند میلیون تن گاز گلخانه‌ای وارد اتمسفر شده است؛ رقمی که از مجموع ردپای کربنی سالانه ده‌ها کشور جهان فراتر بوده و پیامدهای آن بر تغییر اقلیم جهانی قابل چشم‌پوشی نیست. تخریب مخازن نفتی، افزایش فلرینگ اضطراری، آلودگی‌های نفتی در پهنه‌های دریایی و انتشار ترکیبات سمی در نتیجه انفجار تأسیسات صنعتی، موجب تهدید جدی تنوع زیستی، تخریب زیستگاه‌های حساس و افزایش مخاطرات بهداشتی برای جمعیت انسانی بوده است. این اقدامات با اصول شناخته‌شدة حقوق بین‌الملل، از جمله اصل احتیاط (Precautionary Principle) ، اصل پیشگیری (Prevention Principle)  و اصل عدم ایجاد خسارت فرامرزی (No Harm Principle) در تعارض آشکار قرار دارد. مطابق مادة ۵۵ پروتکل الحاقی اول ۱۹۷۷ کنوانسیون‌های ژنو، طرف‌های درگیر در مخاصمات مسلحانه موظف‌اند از محیط‌زیست طبیعی در برابر خسارات گسترده، شدید و بلندمدت حفاظت نمایند. این توافقنامه حملات عمدی به محیط‌زیست که منجر به تخریب گسترده و پایدار آن شود و تأثیری بر سلامت جمعیت غیرنظامی داشته باشد را ممنوع کرده است. همچنین کنوانسیون ۱۹۷۶ منع استفاده نظامی یا خصمانه از تغییرات محیط‌زیست (ENMOD[2])، هرگونه دستکاری محیطی با آثار گسترده، پایدار یا شدید را ممنوع اعلام کرده است. مطابق اصل مسئولیت بین‌المللی، کشورهایی که با اقدامات غیرقانونی خود به محیط‌زیست کشور دیگر آسیب می‌زنند، مسئول جبران خسارات وارده هستند. توسعة پایدار در صلح و امنیت تحقق می‌یابد و تهاجم‌های نظامی و جنگ‌افروزی‌ها با تمامی اهداف توسعة پایدار (SDGs[3]) در تعارض اساسی هستند، با این حال، این تعارض با اهداف، 16 (صلح، عدالت و نهادهای قوی)، 8 (کار شایسته و رشد اقتصادی)، 15 (زندگی روی زمین)، 6 (آشامیدنی سالم و بهداشت)، 3 (سلامتی و بهزیستی) و 1 (ریشه‌کنی فقر) به‌طور مستقیم و چشمگیرتر مرتبط است. با توجه به گسترش مفهوم «امنیت محیط‌زیستی» در حقوق بین‌الملل و شناسایی حق برخورداری از محیط‌زیست سالم به‌عنوان یکی از حقوق بنیادین بشر، هرگونه اقدام نظامی که منجر به تخریب گستردة اکوسیستم‌ها شود، می‌تواند مصداق "بوم‌کشی (Ecocide)" تلقی گردد؛ مفهومی که به‌عنوان یکی از جدی‌ترین شکل‌های جرائم بین‌المللی در حال شناسایی و توسعه در نظام حقوقی جهانی است. آشکار است که آثار مخرب جنگ محدود به زمان مخاصمه نبوده و آلودگی خاک، منابع آب سطحی و زیرزمینی، اکوسیستم‌های ساحلی و دریایی و انتشار مواد خطرناک می‌تواند برای دهه‌ها باقی بماند و هزینه‌های سنگینی برای بازسازی محیط‌زیست تحمیل نماید. ورود فلزات سنگین، ترکیبات سرطان‌زا و مواد شیمیایی پایدار به چرخه‌های طبیعی، تهدیدی بلندمدت برای سلامت انسان‌ها، امنیت غذایی و پایداری اقتصادی محسوب می‌شود. بنابراین؛ حملات انجام شده علیه زیرساخت‌های حیاتی، صنعتی و محیط‌زیستی ایران، نقض آشکار تعهدات بین‌المللی در حوزة حفاظت از محیط‌زیست در زمان مخاصمات مسلحانه است. پیامدهای محیط‌زیستی این حملات فراتر از مرزهای ملی بوده و می‌تواند امنیت محیط‌زیستی منطقه خاورمیانه و حتی نظام اقلیم منطقه‌ای را تحت تأثیر قرار دهد. جامعة جهانی، سازمان ملل متحد، برنامة محیط‌زیست ملل متحد (UNEP)، دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ)، سازمان جهانی دریانوردی (IMO)، یونسکو (UNESCO) و سایر نهادهای تخصصی باید در چارچوب مسئولیت‌های قانونی و اخلاقی خود، نسبت به این رویداد موضعی قاطع اتخاذ نمایند. سکوت در برابر فروپاشی محیط‌زیست در جریان مخاصمات مسلحانه، می‌تواند به تضعیف نظام حقوق بین‌الملل و افزایش تکرار فجایع محیط‌زیستی در سایر نقاط جهان منجر شود. محیط‌زیست میراث مشترک بشریت است و حفاظت از آن مسئولیتی فراتر از مرزهای سیاسی دارد. تخریب طبیعت، تخریب بنیان‌های صلح پایدار است و بی‌توجهی به پیامدهای محیط‌زیستی جنگ، تهدیدی مستقیم علیه نسل‌های آینده محسوب می‌شود. علم، همکاری‌های بین‌المللی و احترام به محیط‌زیست می‌تواند پلی برای صلح پایدار باشد و امید است جامعة جهانی با مسئولیت‌پذیری، از تکرار چنین فجایعی جلوگیری نماید.<br /> <br />[1]International Court of Justice<br />[2]<strong>En</strong>vironmental <strong>Mod</strong>ification: Convention on the Prohibition of Military or Any Other Hostile Use of Environmental Modification Techniques<br />[3]Sustainable Development Goals https://jne.ut.ac.ir/article_107296_c507a8a00043ace6a9cecc3d9f67a545.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 1 2026 06 10 The role of urban governance in improving the environment of Tabriz metropolitan city: institutional and cognitive analysis نقش حکمرانی شهری در بهبود محیط‌زیست کلانشهر تبریز: تحلیل نهادی و شناختی 1 23 105420 10.22059/jne.2026.408843.2875 FA حمید حسینیان گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز. ایران. رضا ولیزاده گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز. ایران. علی پناهی گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز. ایران. Journal Article 2025 12 26 This study, adopting an institutional and cognitive approach, aimed to identify managerial and participatory challenges and propose integrated strategies for improving the urban environment of Tabriz. The research employed a quantitative and descriptive–analytical method, and the statistical population consisted of experts in urban management and environmental planning. Data were collected through a specialized questionnaire and analyzed using SmartPLS within the framework of structural equation modeling, while the Importance–Performance Analysis (IPA) was applied to prioritize intervention areas. To enhance external validity, perceptual findings were compared with official data of Tabriz concerning air quality indices, green space per capita, and citizen participation levels between 2021 and 2024. Results indicated that the construct of urban environmental improvement, with an explanatory power of 65 percent, was mainly influenced by institutional power (path coefficient 0.48, t-value 6.75), managerial efficiency (path coefficient 0.39, t-value 5.23), and participatory governance (path coefficient 0.34, t-value 4.81). The IPA results revealed that air quality and green space development represent the most critical issues with high importance but low performance, while the presence of formal institutions, decision-making transparency, and staff expertise were identified as relative strengths. The final interpretation showed that misalignment between power structures and participatory mechanisms hinders effective environmental governance in Tabriz. Accordingly, strengthening institutional authority, reengineering managerial processes, enhancing genuine citizen participation, and developing smart monitoring technologies can pave the path toward sustainable urban governance. این تحقیق با رویکردی نهادی و شناختی، با هدف شناسایی چالش‌های مدیریتی و مشارکتی و ارائة راهکارهای یکپارچه برای بهبود محیط‌‌زیست شهری تبریز انجام شد. روش تحقیق کمی و توصیفی–تحلیلی بود و جامعة آماری شامل خبرگان حوزة مدیریت شهری و محیط‌زیست تبریز است. داده‌ها از طریق پرسشنامه تخصصی گردآوری و با نرم‌افزار SmartPLS در قالب مدل معادلات ساختاری تحلیل شد و برای اولویت‌بندی مداخلات از تحلیل اهمیت–عملکرد استفاده گردید. به‌منظور افزایش روایی بیرونی، یافته‌های ادراکی با داده‌های رسمی شهر تبریز دربارة شاخص کیفیت هوا، سرانة فضای سبز و سطح مشارکت شهروندی طی سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴ مقایسه شد. نتایج نشان داد سازة بهبود محیط‌زیست شهری با ضریب تعیین ۶۵ درصد بیش از همه تحت تأثیر قدرت نهادی با ضریب مسیر 0/48 و آمارة t برابر با 6/75، کارآمدی مدیریت با ضریب مسیر 0/39 و آمارة t برابر با 5/23 و حکمرانی مشارکتی با ضریب مسیر 0/34 و آمارة  t برابر با 4/81 قرار دارد. تحلیل اهمیت–عملکرد آشکار کرد که کیفیت هوا و توسعة فضای سبز از مهم‌ترین چالش‌های بحرانی با عملکرد پایین هستند، در حالی‌که وجود نهادهای رسمی، شفافیت در تصمیم‌گیری و توان تخصصی کارکنان نقاط قوت تثبیت‌شده به‌شمار می‌آیند. تفسیر نهایی بیانگر آن است که ناهماهنگی میان ساختارهای قدرت و سازوکارهای مشارکتی مانع تحقق حکمرانی محیط‌زیستی کارآمد در تبریز است. بر این اساس، تقویت اختیارات نهادی، بازمهندسی فرآیندهای مدیریتی، ارتقای مشارکت واقعی شهروندان و توسعة فناوری‌های پایش هوشمند می‌تواند مسیر گذار به پایداری شهری را هموار سازد. https://jne.ut.ac.ir/article_105420_a811a174ff950ea4d3202ee161a15c25.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 1 2026 06 10 Local communities, the green engine of development: strategies for participation in wood agriculture in Khuzestan province جوامع محلی، موتور سبز توسعه: راهبردهای مشارکت در زراعت-چوب در استان خوزستان 25 43 105637 10.22059/jne.2026.405432.2857 FA بهزاد زبیدی گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکدة مهندسی زراعی و عمران روستایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران. مسلم سواری گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکدة مهندسی زراعی و عمران روستایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران. 0000-0002-2176-2851 Journal Article 2025 11 12 This research was conducted with the general objective of formulating strategies for the development of local community participation in wood agriculture in Khuzestan Province. In this research, the four SWOT points, namely strengths, weaknesses, opportunities and threats, were first examined using analytical studies and literature on the subject, and then these points were prioritized using the AHP technique. The statistical population of the research included knowledgeable experts and subject matter specialists in relevant organizations who were purposefully selected for the study. The information was processed through the SWOT-AHP technique and using the Expert Choice software. The research findings showed that in the evaluation of the criteria, the threat, weakness, strength and opportunity points were assigned the first to fourth priorities, which indicates the dominance of the risky space over the beneficial space. In addition, in prioritizing strategic areas, the results showed that the first strategy WT means defensive strategy (minimum-minimum), the second strategy ST means contingency strategy (maximum - minimum), the third strategy WO means adaptive strategy (minimum-maximum strategy) and finally the last strategy in the subject under study is the SO strategy means offensive strategy (maximum-maximum). این پژوهش با هدف کلی، تدوین راهبردهای توسعة مشارکت جوامع محلی در زراعت–چوب در استان خوزستان انجام شد. در این پژوهش ابتدا با از استفاده مطالعات تحلیلی و ادبیات موضوع به بررسی نقاط چهارگانة SWOT یعنی قوت، ضعف، فرصت و تهدید پرداخته شد و سپس این نقاط با استفاده از تکنیک AHP اولویت‏بندی شدند. جامعة آماری پژوهش شامل کارشناسان آگاه و متخصصان موضوع در سازمان‏های ذی‌ربط بودند که به‏ طور هدفمند برای مطالعه انتخاب شدند. برای پردازش اطلاعات از طریق تکنیک SWOT-AHP و با استفاده از نرم‏افزار Expert Choice‌ انجام شد. یافته‏های پژوهش نشان داد که در ارزیابی معیارها، نقاط تهدید، ضعف، قوت و فرصت اولویت‏ های اول تا چهارم را به‌خود اختصاص داده ‏اند که نشان‌دهندة غالب بودن فضای مخاطره‏ آمیز بر فضای مفید است. علاوه بر این، نتایج نشان داد که در میان نقاط قوت نقطه «نیاز کمتر به فعالیت‏های زراعی پیچیده و پر زحمت»، نقاط ضعف «نبود تشکل‏ها و NGOsهای فعالی در منطقه»، نقاط فرصت «تأکید دولت بر توسعة زراعت–چوب و افزایش سطح سرانة جنگل» و نقاط تهدید «ناکارآمدی قوانین و مقرارت در زمینة توسعة زراعت–چوب» مهم‏ترین نقاط هستند. در اولویت‏بندی نواحی استراتژیک نتایج نشان داد که راهبرد اول WT یعنی راهبرد دفاعی (حداقل–حداقل)، راهبرد دوم ST یعنی راهبرد اقتضایی (حداکثر–حداقل)، راهبرد سوم WO یعنی راهبرد انطباقی (راهبرد حداقل–حداکثر) و در نهایت آخرین راهبرد در موضوع مورد بررسی راهبرد SO یعنی راهبرد تهاجمی (حداکثر–حداکثر) است.  https://jne.ut.ac.ir/article_105637_b40b9d03a4b555ffba7bee8d8a9b8a6b.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 1 2026 06 10 Analyzing the role of detailed space as a medium for interaction with the natural environment in the design of residential complexes with an Iranian architectural approach (Case study: Azarab complex, Arak) تحلیل نقش فضای مفصل به‌عنوان واسط تعامل با محیط‌زیست طبیعی در طراحی مجتمع‌های مسکونی با رویکرد معماری ایرانی (مورد پژوهی: مجتمع آذرآب اراک) 45 61 105962 10.22059/jne.2026.408835.2874 FA مریم حاجیلو گروه مهندسی معماری، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران. سید محمدرضا میرعلایی گروه مهندسی معماری، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران. محمود تیموری گروه مهندسی معماری، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران. Journal Article 2025 12 26 The present study aims to analyze the role of transitional spaces in the design of residential complexes following Iranian architectural principles, with an emphasis on interaction with the natural environment. The research is applied in purpose and descriptive–analytical in nature, employing space syntax theory. The Azarab Residential Complex in the city of Arak was selected as the case study. Analyses were conducted using DepthmapX software at two scales: site plan and pilot plan. Visual integration, spatial connectivity, isovist analysis, and agent-based analysis (Gate Count) were used to examine spatial configuration, movement patterns, and visual field quality. The results indicate that transitional spaces with the highest visual integration and connectivity establish the greatest visual and functional contact with open spaces, natural light, and environmental elements. Conversely, spaces with lower integration provide greater privacy and limited interaction with the external environment. Isovist analysis also demonstrates that controlling the field of view in transitional spaces creates a balance between spatial legibility and privacy. Overall, the findings suggest that a transition-oriented spatial organization in the Azarab Residential Complex, based on the spatial logic of Iranian architecture, effectively balances social interaction, movement behavior, and environmental quality. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش فضای مفصل در طراحی مجتمع‌های مسکونی با رویکرد معماری ایرانی و تأکید بر تعامل با محیط‌زیست طبیعی انجام شده است. روش تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی–تحلیلی بوده و با بهره‌گیری از نظریة چیدمان فضا انجام شده است. مجتمع مسکونی آذرآب در شهر اراک به‌عنوان نمونة موردی انتخاب گردید. تحلیل‌ها با استفاده از نرم‌افزار DepthmapX و در دو مقیاس سایت‌پلان و پلان‌پیلوت انجام شد. شاخص‌های همپیوندی بصری، اتصال فضایی، ایزوویست و تحلیل مبتنی بر عامل (Gate Count) برای بررسی پیکربندی فضایی، الگوهای حرکتی و کیفیت میدان دید مورد استفاده قرار گرفتند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که مفصل‌های فضایی با بیشترین میزان همپیوندی و اتصال، بیشترین تماس بصری و عملکردی را با فضاهای باز، نور طبیعی و عناصر محیط‌زیست طبیعی برقرار می‌کنند. در مقابل، فضاهای با همپیوندی پایین‌تر، از محرمیت بیشتر و ارتباط محدودتری با محیط بیرونی برخوردارند. تحلیل ایزوویست نیز بیانگر آن است که کنترل میدان دید در فضاهای مفصلی، تعادلی میان خوانایی فضایی و حفظ حریم خصوصی ایجاد کرده است. در مجموع، یافته‌ها حاکی از آن است که سازماندهی مفصل‌محور در مجتمع مسکونی آذرآب، با تکیه بر منطق فضایی معماری ایرانی، توانسته است تعادلی مؤثر میان تعامل اجتماعی، رفتار حرکتی و کیفیت‌های محیط‌زیست طبیعی برقرار سازد. https://jne.ut.ac.ir/article_105962_ec40aa4598069a6bcefcf879becc30e2.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 1 2026 06 10 Alpha and beta species diversity of plants and Noctuidae Moths along an elevational gradient: A Case Study of Bagheran Protected area, south Khorasan, Iran تنوع آلفا و بتای گیاهان و شب‌پره‌ها در طول گرادیان ارتفاعی: مطالعة منطقة حفاظت‌شدة باقران، خراسان جنوبی 63 83 105424 10.22059/jne.2026.405435.2858 FA مسلم رستم پور گروه مرتع و آبخیزداری و گروه پژوهشی خشکسالی و تغییر اقلیم، دانشکدۀ منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. محمد مهدی ربیعه گروه گیاهپزشکی، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. جواد نوعی گروه گیاهپزشکی، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. Journal Article 2025 11 01 This study aimed to investigate patterns of alpha and beta diversity of plants and Noctuidae moths along an elevational gradient in the Bagheran Protected Area, South Khorasan Province. Field sampling was conducted during 2023–2024 at 27 stations distributed across three elevation classes (1500, 2000, and 2500 m), with three stations and three sampling replicates for plants and Noctuidae moths at each elevation. Alpha diversity indices included taxa richness, Shannon and Simpson diversity indices, evenness, dominance, and the Menhinick and Margalef indices, whereas beta diversity was assessed using the Whittaker, Cody, and Harrison indices, as well as Jaccard and Sørensen dissimilarity measures. Permutation tests indicated that taxa richness differed marginally between plants (48 taxa) and Noctuidae moths (42 taxa) (<em>P</em>= 0.0525), whereas the number of individuals differed significantly (plants: 512; Noctuidae moths: 1046; <em>P</em>= 0.0001). Noctuidae moths exhibited higher species diversity and evenness than plants, whereas plant communities showed greater dominance by indicator species (<em>P</em>= 0.0001). The highest species richness and diversity for both groups occurred at 2000 m elevation, and species compositional heterogeneity was greater in plants than in Noctuidae moths. The Jaccard and Sørensen indices revealed increasing compositional dissimilarity with increasing elevational distance. Venn diagrams further showed that the highest number of unique species for both plants and Noctuidae moths occurred at 2000 m, while the lowest number was observed at 2500 m. Overall, the results indicate that elevation plays a significant role in shaping plant and animal community structure, with a stronger and more pronounced effect on plant communities. این پژوهش با هدف بررسی الگوهای تنوع آلفا و بتای گیاهان و شب‌پره‌های خانوادة Noctuidae در امتداد گرادیان ارتفاعی منطقة حفاظت‌شده باقران (خراسان جنوبی) انجام شد. نمونه‌برداری میدانی طی سال‌های 1403–1402 در ۲۷ ایستگاه و در سه طبقة ارتفاعی ۱۵۰۰، ۲۰۰۰ و ۲۵۰۰ متر صورت گرفت؛ به‌گونه‌ای که در هر طبقة ارتفاعی، سه ایستگاه با سه تکرار برای نمونه‌برداری گیاهان و شب‌پره‌ها در نظر گرفته شد. شاخص‌های تنوع آلفا شامل تعداد آرایه‌ها، شاخص‌های شانون، سیمپسون، یکنواختی، غالبیت، منهینیک و مارگالف محاسبه گردید و تنوع بتا با استفاده از شاخص‌های ویتاکر، کُدی، هاریسون و شاخص‌های عدم تشابه جاکارد و سورنسون ارزیابی شد. نتایج آزمون‌های جایگشتی نشان داد که تعداد آرایه‌ها در گیاهان (۴۸) و شب‌پره‌ها (۴۲) اختلافی نزدیک به آستانة معنی‌داری دارد (0/0525 =<em>P</em>)، در حالی که تعداد پایه‌ها بین دو گروه تفاوت معنی‌داری نشان داد (گیاهان: ۵۱۲، شب‌پره‌ها: ۱۰۴۶؛ 0/0001 =<em>P</em>). شب‌پره‌ها از تنوع گونه‌ای و یکنواختی بالاتری نسبت به گیاهان برخوردار بودند، در مقابل گیاهان غالبیت بیشتری توسط گونه‌های شاخص نشان دادند (0/0001 =<em>P</em>). بیشترین تنوع و غنای گونه‌ای در ارتفاع ۲۰۰۰ متر مشاهده شد. شاخص‌های تنوع بتا نشان دادند که با افزایش اختلاف ارتفاع، میزان عدم تشابه ترکیب گونه‌ای افزایش می‌یابد. همچنین نتایج نمودارهای ون (Venn Diagram) نشان داد که بیشترین تعداد گونه‌های منحصربه‌فرد در ارتفاع ۲۰۰۰ متر و کمترین مقدار آن در ارتفاع ۲۵۰۰ متر مشاهده شد. به‌طور کلی، نتایج حاکی از آن است که گرادیان ارتفاعی نقش مهمی در ساختاردهی جوامع گیاهی و جانوری دارد، اما شدت اثر آن بر جوامع گیاهی بیشتر و آشکارتر است. https://jne.ut.ac.ir/article_105424_f03e972345fdeeac68160bafe02b7797.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 1 2026 06 10 Identification and prioritization of threats impacting biodiversity in Tandoureh national park using the fuzzy Delphi-TOPSIS method شناسایی و اولویت‌بندی تهدیدهای اثرگذار بر تنوع زیستی پارک ملی تندوره با استفاده از رویکرد دلفی فازی-تاپسیس 85 106 105532 10.22059/jne.2026.402286.2842 FA گلناز زینل پور گروه علوم‌ و مهندسی محیط‌زیست، دانشکدة منابع طبیعی و محیط‌زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران. میرمهرداد میرسنجری گروه علوم‌ و مهندسی محیط‌زیست، دانشکدة منابع طبیعی و محیط‌زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران. علیرضا ایلدرمی گروه علوم‌ و مهندسی محیط‌زیست، دانشکدة منابع طبیعی و محیط‌زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران. ایمان سعیدی گروه علوم‌ و مهندسی محیط‌زیست، دانشکدة منابع طبیعی و محیط‌زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران. Journal Article 2025 09 13 Biodiversity is the precious heritage of the earth, every species that is lost is part of the puzzle of life that is destroyed forever. The process of losing species richness around the world has accelerated greatly in recent years. Maintaining the balance of the earth and its survival for future generations is one of the most important tasks of today's generation. Determining a network of protected areas across the globe and protecting and preserving their biodiversity is one of the most important measures in order to continue the survival of the earth. Tandoureh Protected Area, as one of the most important wildlife habitats in Iran, is affected by various environmental and human factors that threaten its biodiversity. In the present study, in order to identify these factors, the consensus of environmental experts was used in the form of a questionnaire technique and the fuzzy Delphi method, and the TOPSIS method was used for prioritization. In the fuzzy Delphi method, 20 threatening factors were introduced in the form of a questionnaire and individuals were asked to add suggested items. 14 factors out of 20 threatening factors to biodiversity were identified by the experts as the most important threats to the region. The prioritization of the impact of these factors under several stages was determined by the TOPSIS method. Finally, the fire factor with a proximity coefficient of 0.7121 was identified as the most important factor, and the wildlife road accidents factor with a proximity coefficient of zero was identified as the least important factor affecting the biodiversity of the Tandoore Protected Area. تنوع زیستی، میراث ارزشمند زمین است، هر گونه‌ای که از دست می‌رود بخشی از حیات برای همیشه نابود می‌شود. روند ازدست‌رفتن غنای گونه­ای در سراسر جهان در سال­های اخیر شتاب بسیاری گرفته است. حفظ تعادل کرة زمین و بقای آن برای نسل ­های آینده از مهم­ترین وظایف نسل امروز است. تعیین شبکة مناطق حفاظت ­شده در سراسر کرة زمین و حفاظت و صیانت از تنوع زیستی آنها، یکی از مهم­ترین اقدامات در راستای استمرار بخشیدن به بقای کرة زمین است. منطقة حفاظت‌شدة تندوره، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های حیات‌ وحش ایران، تحت ‌تأثیر عوامل محیطی و انسانی مختلفی قرار دارد که تنوع زیستی آن را تهدید می‌کند. در پژوهش حاضر به‌منظور شناخت این عوامل از اجماع نظر خبرگان محیط­زیستی در قالب تکنیک پرسشنامه و روش دلفی فازی و برای اولویت­بندی از روش تاپسیس استفاده شد. در روش دلفی فازی، 20 عامل تهدیدکننده در قالب پرسشنامه معرفی شد و از افراد تقاضا گردید تا موارد پیشنهادی اضافه گردد. 14 عامل از 20 عامل تهدیدکنندة تنوع ­زیستی، توسط خبرگان به‌عنوان مهم‌ترین تهدیدهای منطقه شناسایی شد. اولویت­بندی تأثیرگذاری این عوامل تحت چندین مرحله، توسط روش تاپسیس مشخص شد. در نهایت عامل آتش­سوزی با ضریب نزدیکی 7121/0 به‌عنوان مهم­ترین و عامل تصادفات جاده­ای حیات ­وحش با ضریب نزدیکی صفر به‌عنوان کم­اهمیت­ترین عامل تأثیرگذار بر تنوع زیستی منطقة حفاظت­شدة تندوره شناخته شد. https://jne.ut.ac.ir/article_105532_85e4f845f7c656916b8c2d47155e67a0.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 1 2026 06 10 The effects of soil disturbance caused by timber skidding operations on the herbaceous vegetation of Hyrcanian forests (case study: Kheyrud educational and research forest) تأثیر آشفتگی خاک ناشی از عملیات چوبکشی بر پوشش علفی کف جنگل‌های هیرکانی (مورد پژوهی: جنگل آموزشی-پژوهشی خیرود) 107 126 106317 10.22059/jne.2026.409321.2880 FA علی بابایی احمدآباد گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. مقداد جورغلامی گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. Journal Article 2026 01 02 Mechanized skidding is among the most significant disturbance factors in Hyrcanian forests, causing substantial physical and biological alterations to the forest floor. This study examines the mid-term impacts of skidding on forest floor herbaceous vegetation. The research was conducted in 2025 in the Kheyrud Educational and Research Forest. Four compartments with time since harvest (7, 10, 15, and 20 years) were selected, and within each compartment, sampling plots were established on skid trails with different traffic intensities (low, medium, high, and landing areas) as well as in control areas. Soil physical properties (bulk density, penetration resistance, and soil porosity percentage), litter depth and quality, light intensity, and herbaceous vegetation cover were measured. Simpson's, Shannon-Wiener, Evenness, and Margalef biodiversity indices were also calculated. The results demonstrated that soil compaction resulting from skidder traffic significantly increased soil bulk density (62%) and penetration resistance, while decreasing soil porosity (49%), as well as litter depth and quality. These physical alterations to the soil and litter, coupled with a 4- to 5-fold increase in received light, led to changes in species composition and the structure of the herbaceous community. The density of herbaceous plants on skid trails was, on average, nearly twice that of the control areas; however, this increase was driven by the dominance of pioneer and light-demanding species. The results indicated that vegetation is strongly influenced by skidding operations, and that changes in light availability, litter characteristics, and soil compaction are key factors governing alterations in forest floor herbaceous vegetation. عملیات چوبکشی مکانیزه از مهم‌ترین عوامل آشفتگی در جنگل‌های هیرکانی است که تغییرات فیزیکی و زیستی قابل‌توجهی در کف جنگل ایجاد می‌کند. این پژوهش به بررسی تأثیر عملیات چوبکشی بر پوشش گیاهی علفی کف جنگل در بازة زمانی میان‌مدت می‌پردازد. این پژوهش در سال 1404 در جنگل آموزشی-پژوهشی خیرود انجام شد. چهار پارسل با سنین مختلف بهره‌برداری (۷، ۱۰، ۱۵ و ۲۰ سال) انتخاب و در هر پارسل، پلات‌های نمونه‌برداری در مسیرهای چوبکشی با شدت‌های مختلف تردد (کم، متوسط، زیاد و دپو) و مناطق شاهد مستقر شد. ویژگی‌های فیزیکی خاک (جرم مخصوص ظاهری، مقاومت به نفوذ و درصد تخلخل خاک)، عمق و کیفیت لاشبرگ، شدت نور و پوشش گیاهی علفی مورد اندازه‌گیری قرار گرفت. شاخص‌های تنوع زیستی سیمپسون، شانون-وینر، یکنواختی و مارگاف نیز محاسبه شد. نتایج نشان داد کوبیدگی خاک ناشی از تردد ماشین‌های چوبکشی به‌طور معنی‌داری باعث افزایش جرم مخصوص ظاهری خاک (تا ۶۲٪) و مقاومت به نفوذ (تا ۳ برابر) و کاهش تخلخل خاک (تا ۴۹٪)، عمق و کیفیت لاشبرگ می‌شود. تغییرات فیزیکی خاک و لاشبرگ همراه با افزایش ۵-۴ برابری نور دریافتی، منجر به تغییر ترکیب گونه‌ای و ساختار جامعة علفی شد. تراکم گیاهان علفی در مسیرهای چوبکشی به‌طور میانگین نزدیک به 2 برابر مناطق شاهد بود، اما این افزایش ناشی از غالبیت گونه‌های پیشرو و نورپسند است. بررسی شاخص‌های تنوع زیستی نشان داد، پوشش گیاهی به‌شدت تحت تأثیر عملیات چوبکشی است و تغییرات نور، لاشبرگ و کوبیدگی خاک از عوامل کلیدی در تغییر پوشش گیاهی علفی کف جنگل هستند. https://jne.ut.ac.ir/article_106317_be54faf8e7b324804eea561f73ec2733.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 1 2026 06 10 Evaluating the degree of urban sprawl based on smart growth density criteria using the (BWM) method: A study of the city of Khoy ارزیابی میزان پراکنده‌رویی شهری براساس معیارهای تراکمی رشد هوشمند با به‌کارگیری روش (BWM): مطالعة شهر خوی 127 148 105443 10.22059/jne.2026.408832.2873 FA فریده واحدی گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. حسن ستاری ساربانقلی گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. اکبر عبدالله زاده طرف گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. Journal Article 2025 11 26 Urban sprawl is one of the major challenges facing medium-sized cities in Iran, with direct implications for spatial efficiency, accessibility patterns, and environmental sustainability. Khoy, as one of the most populous cities in West Azerbaijan Province, has experienced horizontal expansion, increasing land consumption, and declining spatial cohesion in recent years. The aim of this study is to assess the level of urban sprawl in Khoy based on smart growth density criteria and to identify the relative contribution of influencing factors. This research is applied in purpose and descriptive–analytical in nature, adopting a mixed qualitative–quantitative approach. In the first stage, spatial–temporal analysis of land-use maps across multiple time periods was conducted to verify the existence and spatial pattern of urban sprawl in Khoy. In the next stage, ten key components within five analytical dimensions were identified and weighted using the Best–Worst Method (BWM) based on the judgments of 18 experts in urban planning, environmental studies, and transportation. The weighting results indicate that access to services (weight= 0.18), population density (weight= 0.15), and land-use diversity (weight= 0.13) are the most influential factors explaining urban sprawl in Khoy. Subsequently, the actual values of the indicators at the city scale were normalized and integrated with the derived weights. The final urban sprawl index was calculated as 0.571, indicating that Khoy is positioned at a moderate to relatively high level of urban sprawl. The findings reveal that Khoy’s spatial structure is influenced more by density patterns, land-use distribution, and accessibility than by environmental consequences alone. Accordingly, promoting infill development, enhancing spatial cohesion, and targeted regeneration of inefficient urban fabrics can play a significant role in mitigating urban sprawl in the city of Khoy. پراکنده‌رویی شهری از چالش‌های مهم شهرهای میانی ایران است که بر کارایی فضایی، الگوی دسترسی و پایداری محیطی اثر می‌گذارد. شهر خوی به‌عنوان یکی از شهرهای مهم استان آذربایجان غربی در سال‌های اخیر با گسترش افقی، افزایش مصرف زمین و کاهش انسجام فضایی مواجه شده است. هدف این پژوهش، سنجش میزان پراکنده‌رویی شهری خوی بر پایة شاخص‌های تراکمی رشد هوشمند و شناسایی عوامل مؤثر بر آن است. این پژوهش کاربردی و از نوع توصیفی–تحلیلی بوده و با رویکرد ترکیبی کیفی–کمی انجام شده است. در گام نخست، با تحلیل فضایی–مکانی و بررسی نقشه‌های کاربری اراضی در دوره‌های زمانی مختلف، الگوی پراکنده‌رویی شهری خوی شناسایی و تأیید شد. سپس ده مؤلفه در قالب پنج بعد تحلیلی تعیین و با نظر ۱۸ نفر از خبرگان برنامه‌ریزی شهری، محیط‌زیست و حمل‌ونقل، به روش تصمیم‌گیری چندمعیاره بهترین–بدترین (BWM) وزن‌دهی شدند. یافته‌ها نشان داد مؤلفه دسترسی به خدمات با وزن ۰٫۱۸، تراکم جمعیت با وزن ۰٫۱۵ و تنوع کاربری با وزن ۰٫۱۳ بیشترین نقش را در تبیین پراکنده‌رویی شهری دارند. در ادامه، شاخص‌ها در سطح شهر نرمال‌سازی و با وزن‌های به‌دست‌آمده ترکیب شدند. مقدار شاخص نهایی پراکنده‌رویی شهری ۰٫۵۷۱ به‌دست آمد که نشان‌دهندة وضعیت متوسط رو به بالای پراکنده‌رویی در شهر خوی است. نتایج بیانگر آن است که ساختار فضایی خوی بیش از عوامل محیطی، تحت تأثیر تراکم، توزیع کاربری‌ها و الگوی دسترسی قرار دارد. بنابراین هدایت توسعه به‌سوی رشد درون‌زا، تقویت انسجام فضایی و بازآفرینی هدفمند بافت‌های ناکارآمد می‌تواند در کاهش پراکنده‌رویی شهری مؤثر باشد. https://jne.ut.ac.ir/article_105443_aeca78128a8f9ac28f269faf94290723.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 1 2026 06 10 Factors affecting the intensity of human-brown bear conflict in northern Zagros, Iran بررسی عوامل مؤثر بر سطح تعارضات بین خرس قهوه‌ای و جوامع محلی در زاگرس شمالی 149 167 106394 10.22059/jne.2026.410345.2887 FA محمدرضا اشرف زاده گروه مهندسی محیط‌زیست، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران. علیرضا محمدی گروه علوم و مهندسی محیط‌زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه جیرفت، جیرفت. ایران. Journal Article 2026 01 31 Human-large carnivore conflict, particularly involving the brown bear (Ursus arctos), represents a complex conservation challenge that seriously threatens both species survival and rural livelihoods in the Northern Zagros. Utilizing a social network analysis approach, this study systematically examined the causal-relational structure of conflict drivers and participatory management strategies based on the perspectives of 183 local stakeholders in Kermanshah Province. Network analysis revealed that "bear provocation" and "sudden encounters" function as central nodes with the highest degree and betweenness centrality, playing a pivotal role in escalating conflicts. Drought, habitat destruction, and insufficient local knowledge were identified as underlying factors that reinforce the conflict network. From the local community's viewpoint, "compensation payment" and "education" emerged as the strategies with the greatest centrality and influence within the conflict mitigation network, whereas punitive measures such as lethal removal garnered the least acceptance. These findings underscore the necessity for designing an integrated management model based on three pillars: "community empowerment," "institutionalizing a compensation system," and "implementing non-lethal preventive measures. Integrating local and scientific knowledge through participatory programs can not only mitigate conflicts but also foster sustainable coexistence and effective conservation of this umbrella species in the ecosystems of the Northern Zagros. تعارض بین انسان و گوشتخواران بزرگ‌جثه به‌ویژه خرس قهوه‌ای به‌عنوان چالشی پیچیده در عرصة حفاظت و تهدیدی جدی برای بقای گونه‌ها و معیشت جوامع روستایی در زاگرس محسوب‌ می‌شود. این مطالعه با بهره‌گیری از رویکرد تحلیل شبکة اجتماعی و با هدف تبیین ساختار علّی-ارتباطی مؤلفه‌های تعارض و راهکارهای مدیریت مشارکتی، به بررسی نظام‌مند دیدگاه‌های ۱۸۳ نفر از ذی‌نفعان محلی در استان کرمانشاه پرداخته است. نتایج تحلیل شبکه نشان داد که "تحریک خرس" و "برخورد ناگهانی" به‌عنوان گره‌های مرکزی با بیشترین درجه و بینابینی، نقش کلیدی در تشدید تعارضات ایفا می‌کنند. خشکسالی، تخریب زیستگاه و دانش ناکافی جوامع محلی به‌عنوان عوامل زمینه‌ساز، شبکه تعارض را تقویت کرده‌اند. از منظر جامعة محلی، راهکارهای "پرداخت خسارت" و "آموزش" دارای بیشترین مرکزیت و قدرت اثر در شبکة کاهش تعارض شناسایی شدند، درحالی‌که راهکارهای قهری نظیر حذف فیزیکی کمترین پذیرش را داشت. این یافته‌ها بر ضرورت طراحی یک الگوی مدیریتی یکپارچه مبتنی بر سه محور "توانمندسازی جوامع محلی"، "نهادینه‌سازی نظام جبران خسارت" و "اجرای راهکارهای پیشگیرانه غیرکشنده" تأکید دارد. تلفیق دانش بومی و علمی در قالب برنامه‌های مشارکتی می‌تواند نه‌تنها تعارضات را کاهش دهد، بلکه زمینه‌ساز هم‌زیستی پایدار و حفاظت مؤثر از این گونة چتر در اکوسیستم‌های زاگرس شمالی شود. https://jne.ut.ac.ir/article_106394_0993b58716ec17960a8fa21d0fd9494a.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 1 2026 06 10 Integrated vulnerability-resilience assessment in coupled systems: a novel approach in spatial model development ارزیابی‌یکپارچة آسیب‌پذیری-تاب‌آوری در سیستم‌های زوجی: رویکردی نوین در توسعة مدل‌های فضایی 169 188 100442 10.22059/jne.2025.387869.2743 FA معصومه حیدری گروه محیطزیست طبیعی، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. افشین دانه کار گروه محیطزیست طبیعی، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. داوود مافی غلامی گروه علوم جنگل، دانشکدة منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران. Journal Article 2024 12 30 Spatial land management in response to environmental hazards and climate change requires an integrated assessment of vulnerability and resilience in social-ecological systems, as well as understanding the dynamic characteristics of these systems. Despite the existence of numerous frameworks and conceptual models in vulnerability assessment, the lack of comprehensive models in analyzing coupled systems' responses to multiple hazards and the interaction of influential components has created limitations in spatial land management. Furthermore, some significant scientific ambiguities and gaps in research related to this field remain unresolved. A review of resilience history indicates that more than several decades have passed since the introduction of the panarchy cycle, and during this period, despite multiple applications of this concept, its use in vulnerability-resilience models has largely remained in the form of descriptive and abstract concepts. By extending the panarchy cycle theory to threatened coupled systems, it can be inferred that land planning is a dynamic process lacking static characteristics. In fact, coupled systems have a dynamic mechanism that continuously goes through four stages of "exploitation," "conservation," "release," and "reorganization." In this research, by integrating hazard-risk and ecological resilience approaches, comprehensive conceptual models have been developed for integrated vulnerability-resilience assessment of coupled systems. Additionally, to visualize complex interactions between components of coupled systems, models with multidimensional and nonlinear processes and structures in relation to stresses have been utilized. The obtained results provide significant considerations in sustainable land management, particularly in critical conditions where planners are required to make immediate decisions to strengthen resilience at spatial-temporal critical points. مدیریت فضایی سرزمین در برابر مخاطرات محیطی و تغییر اقلیم، مستلزم ارزیابی یکپارچة آسیب‌پذیری و تاب‌آوری در سیستم‌های اکولوژیک -اجتماعی و نیز شناخت خصوصیت پویای این سیستم‌ها است. علی‌رغم وجود چارچوب و مدل‌های مفهومی متعدد در حوزة ارزیابی آسیب‌پذیری، فقدان مدل‌های جامع در تحلیل واکنش سیستم‌های زوجی در مقابل مخاطرات چندگانه و تعامل نقش مؤلفه‌های تأثیرگذار، محدودیت‌هایی در مدیریت فضایی سرزمین ایجاد نموده است. علاوه بر این، برخی ابهامات و خلأهای علمی قابل‌توجه در پژوهش‌های مرتبط با این حوزه، همچنان مرتفع نشده است. بررسی پیشینه تاب‌آوری گویای این است که تاکنون بیش از چند دهه از معرفی چرخة پانارکی می‌گذرد و طی این دوره، علی‌رغم کاربرد متعدد این مفهوم، استفاده از آن در مدل‌های آسیب‌پذیری-تاب‌آوری عمدتاً در قالب مفاهیم توصیفی و انتزاعی باقی‌مانده است. با تعمیم نظریة چرخة پانارکی بر سیستم‌های زوجی در معرض تهدید، استنباط می‌گردد برنامه‌ریزی سرزمین یک فرآیند پویا بوده و فاقد خصوصیت ایستایی است. در واقع سیستم‌های زوجی مکانیزم پویایی دارند که به‌صورت متمادی، چهار مرحلة «بهره‌برداری»، «حفاظت»، «رهاسازی» و «سازمان‌دهی مجدد» را طی می‌کنند. در این پژوهش با تلفیق رویکردهای مخاطره-ریسک و تاب‌آوری اکولوژیک، مد­ل­های مفهومی جامعی جهت ارزیابی یکپارچة آسیب‌پذیری-تاب‌آوری سیستم‌های زوجی، تدوین گردیده است؛ همچنین به‌منظور تصویرسازی تعاملات پیچیده بین اجزای سیستم‌های زوجی از مدل‌های دارای فرآیند و ساختارهای چندبعدی و غیرخطی نسبت به تنش‌ها بهره‌ گرفته است. نتایج به‌دست‌آمده، ملاحظات قابل‌توجهی در مدیریت پایدار سرزمین به‌ویژه در شرایط بحرانی که برنامه‌ریزان ملزم به اتخاذ تصمیمات آنی برای تقویت تاب‌آوری در نقاط بحرانی فضایی-زمانی هستند، ارائه می‌نماید. https://jne.ut.ac.ir/article_100442_c1518d67a5efd5cf65164591c072b890.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 1 2026 05 22 Forecasting the urban spatial expansion of Yasouj and the change in uses of its suburbs پیش‌بینی گسترش فضایی شهری یاسوج و تغییر کاربری‌های حومة آن 189 208 106628 10.22059/jne.2026.411363.2895 FA وجیهه قربان نیا خیبری گروه مهندسی طبیعت، دانشکدة منابع طبیعی و محیط‌زیست، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران. الهه عظیمی گروه شهرسازی، دانشکدة هنر و معماری، دانشگاه یزد، شهر یزد، ایران. Journal Article 2026 02 27 Uncontrolled and scattered urban development in growing cities has created serious challenges for environmental sustainability. This research was conducted to predict the spatial development of Yasouj city and the changes in its surrounding land uses from 2001 to 2037. Landsat 7 satellite data were used for 2001 and 2013, and Landsat 8 data for 2025. After performing radiometric and atmospheric corrections on the images using ENVI 5.6 software, supervised classification was performed using the Maximum Likelihood Classification (MLC) method, and its accuracy was validated. To simulate and predict changes, the CA-Markov model was used within the TerrSet 2020 software environment. The results of this study showed that during the studied period, the area of residential and agricultural lands increased. The classification results for all three studied years had acceptable accuracy; therefore, it can be claimed that the model possesses acceptable spatial and quantitative accuracy. The growth of residential and agricultural areas primarily occurred at the expense of the quantitative and qualitative reduction of forests and fertile rangelands surrounding the city. The prediction map for the year 2037 shows an intensification of urban sprawl, extensive expansion of scattered settlements, and further weakening of natural land covers. The findings highlight the necessity of revising urban development patterns in Yasouj and adopting approaches based on compact growth, defining urban growth boundaries, and preserving green belts to ensure a balance between development needs and ecological sustainability. Therefore, it is recommended to utilize the inner capacity of the city (infill development) instead of urban growth in peripheral and suburban areas. گسترش فضای شهری کنترل‌نشده و پراکنده در شهرهای در حال رشد، چالش‌‌های جدی برای پایداری محیط‌زیستی ایجاد کرده است. این پژوهش با هدف پیش‌بینی گسترش فضایی شهری یاسوج و تغییر کاربری‌های حومه آن طی سال‌های 2001  تا 2037  انجام شد. داده‌‌های ماهواره‌ای لندست 7 برای سال‌های 2001 و 2013 و لندست 8 برای سال 2025 مورد استفاده قرار گرفتند. پس از انجام تصحیحات رادیومتری و اتمسفری تصاویر در محیط نرم‌افزار ENVI 5.6، طبقه‌بندی نظارت‌شده با روش حداکثر احتمال (MLC) انجام و صحت آن اعتبارسنجی شد. برای شبیه‌سازی و پیش‌بینی تغییرات، از مدل شبکه خودکار مارکوف (CA-Markov) در محیط نرم‌افزار TerrSet 2020 استفاده شد. نتایج این پژوهش نشان داد که در دورة مورد مطالعه، مساحت مناطق مسکونی و کشاورزی افزایش یافته است. نتایج طبقه‌بندی‌ در هر سه سال مورد بررسی از دقت قابل قبولی برخوردار بوده است، بنابراین می‌توان ادعا کرد که مدل از دقت مکانی و کمّی قابل قبولی برخوردار است. رشد مناطق مسکونی و کشاورزی عمدتاً به قیمت کاهش کمّی و کیفی جنگل‌ها و مراتع حاصلخیز پیرامون شهر صورت گرفته است. نقشة پیش‌بینی برای سال 2037  تشدید روند پراکنده‌روی شهری، گسترش گستردة سکونتگاه‌های پراکنده و تضعیف بیشتر پوشش‌های طبیعی را نشان می‌دهد. یافته‌ها ضرورت بازنگری در الگوهای گسترش فضای شهری یاسوج و اتخاذ رویکردهای مبتنی بر رشد فشرده، تعیین مرز گسترش فضای شهری و حفظ کمربندهای سبز برای تضمین تعادل میان نیازهای توسعه و پایداری اکولوژیک را برجسته می‌سازد. از این‌رو، توصیه می‌شود به‌جای رشد شهری در مناطق پیرامونی و حومه، از ظرفیت درونی شهر استفاده شود. https://jne.ut.ac.ir/article_106628_8dd057f384978e08ab4b444b5d5354c9.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 1 2026 06 10 Spatial mapping of distribution and examination of factors associated with the formation of historical bridges, Case study: East Azerbaijan Province نقشه‌سازی پراکنش فضایی و بررسی عوامل مرتبط با شکل‌گیری پل‌های تاریخی، مطالعة استان آذربایجان شرقی 209 228 105325 10.22059/jne.2025.407802.2868 FA طلا یعقوبی گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. شبنم اکبری نامدار گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. نسیم نجف قلیپور کلانتری گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. Journal Article 2025 10 09 This study aims to analyze the spatial distribution pattern of historical bridges in East Azerbaijan Province and to examine their spatial alignment with environmental, human, historical, and cultural factors. The research adopts a descriptive–analytical approach based on spatial analysis within a Geographic Information System (GIS) environment. To this end, the geographic locations of twenty historical bridges were extracted and integrated with environmental layers including precipitation, slope, distance from rivers, landform types, land use, and transportation networks. Global and Local Moran’s I (LISA) statistics were applied to examine the spatial distribution pattern of bridges, while OLS, GWR, and MGWR spatial regression models were employed to analyze spatial heterogeneity in the relationships. The results indicate that the distribution of historical bridges is non-random and organized into distinct spatial clusters. Furthermore, the relationships between bridges and contextual factors are not spatially uniform and vary according to geographic location. Overall, the findings suggest that the spatial distribution of historical bridges reflects a coherent spatial logic associated with the natural setting and historical transportation networks. این پژوهش با هدف تحلیل الگوی پراکنش فضایی پل‌های تاریخی استان آذربایجان شرقی و بررسی هم‌راستایی آن با عوامل محیطی، انسانی، تاریخی و فرهنگی انجام شده است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر تحلیل‌های فضایی در محیط سامانة اطلاعات جغرافیایی است. بدین‌منظور، موقعیت مکانی بیست پل تاریخی استخراج و با لایه‌هایی شامل بارندگی، شیب، فاصله از رودخانه، تیپ زمین، کاربری اراضی و شبکة راه‌ها تلفیق شد. برای بررسی الگوی توزیع پل‌ها از آزمون‌های خودهمبستگی فضایی موران جهانی و محلی (LISA) استفاده شد و به‌منظور تحلیل ناهمسانی مکانی روابط، مدل‌های رگرسیون فضایی OLS، GWR و MGWR به‌کار رفت. نتایج نشان داد که توزیع پل‌های تاریخی ماهیتی غیرتصادفی دارد و در قالب خوشه‌های فضایی مشخص سازمان‌یافته است. همچنین روابط میان پل‌ها و عوامل زمینه‌ای در سطح استان یکنواخت نبوده و بسته به موقعیت جغرافیایی تغییر می‌کند. در مجموع، یافته‌ها نشان می‌دهد که پراکنش پل‌های تاریخی بازتاب یک منطق فضایی منسجم در پیوند با بستر طبیعی و شبکه‌های ارتباطی تاریخی است. https://jne.ut.ac.ir/article_105325_27db1a7311753a8ba84756f17ebf51dd.pdf