انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 78 2 2025 09 21 Recovery of soil biological properties after skidding operations along an altitudinal gradient in pure Oriental Beech (Fagus orientalis Lipsky) forests stands بازیابی مشخصه‌های زیستی خاک بعد از عملیات چوبکشی در گرادیان ارتفاعی توده‌های جنگلی خالص راش ( Fagus orientalis Lipsky) 169 184 103413 10.22059/jne.2025.392879.2794 FA توحید قاسمی گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. مقداد جورغلامی گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. محمد جعفری گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. هادی سهرابی گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. Journal Article 2025 04 04 Short-term and long-term disturbances following forest harvesting, such as soil disturbances, damage to soil and trees, reduce the resilience of forest ecosystems to climate change. This study evaluated the process of soil biological indicators (including earthworm density and dry biomass, soil microbial respiration, and fine root biomass) in compacted soils across five elevational gradients (700, 900, 1100, 1300, and 1500 meters asl) and three traffic intensities (low, moderate, and high) seven years after logging operations in skid trails, compared to undisturbed (control) areas in the Kheyrud and Watershed No. 46, pure beech forest in northern Iran at a soil depth of 0–10 cm. Results from two-way ANOVA revealed that the influence of elevational gradient and traffic intensity on soil biological indicators in pure beech forests indicated a sharp decline in biological indicators with increasing elevation. Elevation increases from 700 to 1500 meters led to a 56–73% reduction in earthworm density (n m-2) and biomass (mg m-2), microbial respiration, and fine root biomass (the highest decline was in fine root biomass (72.2%) and the lowest in microbial respiration (56.8%)). Pearson correlation analysis demonstrated strong, significant negative correlations (P<0.05) between all biological indicators and the interaction effect of altitudinal gradient and traffic intensity. The elevational gradient emerged as a key determinant of soil health in beech forests, with elevations above 1300 meters displaying the highest vulnerability due to harsh environmental conditions and sensitivity to machine traffic. The impacts of machinery traffic persisted even after seven years, and recovery at higher elevations is projected to require > 7 years. These findings underscore the necessity for comprehensive forest management approaches that explicitly account for altitudinal gradients, soil characteristics, and plant species. آشفتگی‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت پس از بهره‌برداری جنگل، مانند بهم‌خوردگی خاک، با آسیب به خاک و درختان، تاب‌آوری بوم‌سازگان‌های جنگلی در برابر تغییرات اقلیمی را کاهش می‌دهند. پژوهش حاضر فرآیند بازیابی مشخصه‌های زیستی (شامل تراکم و زی‌تودة خشک کرم خاکی، تنفس میکروبی خاک و زی‌تودة ریشه‌های مویین) خاک‌های فشرده‌شده در پنج گرادیان ارتفاعی (700، 900، 1100، 1300 و 1500 متر از سطح دریا) و سه شدت تردد (کم، متوسط و زیاد) پس از گذشت 7 سال از عملیات خروج چوب در مسیرهای چوبکشی در مقایسه با مناطق دست‌نخورده (شاهد) در جنگل‌های خیرود و حوزة 46 در عمق 10-0 سانتیمتری خاک آزمون کرد. نتایج آزمون آنالیز واریانس دوطرفه نشان داد که تأثیر گرادیان ارتفاعی و شدت تردد بر شاخص‌های زیستی خاک در جنگل‌های راش خالص نشان از کاهش شدید این شاخص‌ها با افزایش گرادیان ارتفاع داشت و افزایش گرادیان ارتفاع از 700 به 1500 متر، سبب کاهش تراکم و زی‌تودة کرم‌های خاکی، تنفس میکروبی، و زیست‌توده ریشه‌های نازک در محدودة ۵۶-۷۳ درصد شد (بیشترین کاهش در زی‌تودة ریشه‌ها (72/2 درصد) و کمترین کاهش در تنفس میکروبی (8/56 درصد). همبستگی پیرسون بین ویژگی‌های زیستی و اثر متقابل گرادیان ارتفاعی و شدت تردد نشان داد که تمامی شاخص‌های زیستی همبستگی منفی بسیار قوی و معنی‌دار نشان می‌دهد (0/05>P). گرادیان ارتفاعی به‌عنوان عامل کلیدی تعیین‌کنندة سلامت خاک در جنگل‌های راش عمل می‌کند، به‌طوری که ارتفاعات بیش از 1300 متر به‌دلیل شرایط سخت محیطی و حساسیت به تردد، بیشترین آسیب‌پذیری را نشان می‌دهند. اثرات تردد ماشین‌آلات بر مشخصه‌های زیستی خاک حتی پس از ۷ سال باقی می‌ماند و بازیابی در ارتفاعات بالا به بیش از هفت سال زمان نیاز دارد. این یافته‌ها بر ضرورت اتخاذ رویکردهای مدیریت جامع جنگل که عوامل گرادیان ارتفاعی، خاک و گونه‌های گیاهی را مد نظر قرار می‌دهند تأکید می‌کنند.

https://jne.ut.ac.ir/article_103413_46ca3f203ef9a40f17688afae937a3dd.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 78 2 2025 09 21 Zoning of damage caused by fungal diseases and semi-parasitic plants in the Jahan Nama Protected Area and Golestan National Park پهنه‌بندی خسارت بیماری قارچی و گیاهان نیمه‌انگل درختان در منطقة حفاظت‌شدة جهان‌نما و پارک ملی گلستان 185 200 104021 10.22059/jne.2025.399266.2827 FA محمدرضا کاوسی گروه جنگلداری، دانشکدة علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، گرگان، گرگان، ایران. جهانگیر محمدی گروه جنگلداری، دانشکدة علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، گرگان، گرگان، ایران. وحیده پیام نور گروه جنگلداری، دانشکدة علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، گرگان، گرگان، ایران. Journal Article 2025 07 27 In Golestan National Park and the Jahan Nama Protected Area, changes in forest habitats and the decline of trees due to diseases and semi-parasitic plants are among the main challenges. This research was conducted with the aim of assessing threats and proposing management solutions over an area of 121,510 hectares. Using the center quarter point method, 655 sample plots were implemented at 1000-meter intervals, and data including the number of diseased and healthy trees, the type and location of damage, the percentage of dieback, and the damage rating were recorded. The results showed that 17 species of pathogenic fungi and two semi-parasitic plants, juniper dwarf mistletoe (Arceuthobium oxycedri) and European mistletoe (Viscum album), are active in the region. Disease risk was zoned into five ratings (from healthy to dead). In Golestan National Park (90,193 hectares), 20.34% of the trees were diseased, 58.3% were completely dead, and 37.35% of the area was infested with European mistletoe. In the Jahan Nama region (31,317 hectares), 50.34% of the area was infested with semi-parasitic plants and 1% of the trees were dead. Overlap of damage from fungal diseases and semi-parasitic plants was observed in the habitats of hornbeam, beech, Persian ironwood, and hawthorn, leading to the creation of gaps and fragmentation in the habitats. If these factors are not controlled, widespread ecosystem degradation and large-scale tree mortality would not be unexpected. This study emphasizes the necessity of developing integrated management policies to prioritize conservation actions. در پارک ملی گلستان و منطقة حفاظت‌شدة جهان‌نما، تغییرات رویشگاه‌های جنگلی و کاهش درختان به‌دلیل بیماری‌ها و گیاهان نیمه‌انگل از چالش‌های اصلی است. این پژوهش با هدف ارزیابی تهدیدات و ارائة راهکارهای مدیریتی در سطح 121.512 هکتار انجام شد. با استفاده از روش یک‌چهارم نقطة مرکزی، ۶۵۵ قطعه نمونه با فاصلة ۱۰۰۰ متر پیاده‌سازی و داده‌هایی شامل تعداد درختان بیمار و سالم، نوع و محل خسارت، درصد خشکیدگی و رتبة خسارت ثبت گردید. نتایج نشان داد ۱۷ گونة قارچ بیماری‌زا و دو گیاه نیمه‌انگل ارس واش (Arceuthobium oxycedri) و دارواش (Viscum album) در منطقه فعال هستند. پهنه‌بندی خطر بیماری در پنج رتبه (از سالم تا خشک) انجام شد. در پارک ملی گلستان (90.193 هکتار)، 20/34٪ درختان بیمار، 3/58٪ کاملاً خشک‌شده و 35/37٪ مساحت آلوده به دارواش بود. در منطقة جهان‌نما (31.317 هکتار)، 34/50٪ مساحت آلوده به گیاهان نیمه‌انگل و ۱٪ درختان خشک‌شده بودند. همپوشانی خسارت بیماری‌های قارچی و گیاهان نیمه‌انگل در رویشگاه‌های ممرز، کچف، بلندمازو و زالزالک مشاهده شد که منجر به ایجاد گپ و گسستگی در زیستگاه‌ها شده است. در صورت عدم کنترل این عوامل، تخریب گستردة اکوسیستم و مرگ درختان در مقیاس وسیع دور از انتظار نخواهد بود. این مطالعه لزوم تدوین سیاست‌های مدیریت یکپارچه برای اولویت‌بندی اقدامات حفاظتی را تأکید می‌کند.

https://jne.ut.ac.ir/article_104021_4fca81e10b782d58c67106cc8cab8b7a.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 78 2 2025 09 21 Sensitivity analysis of weighting in multi-criteria habitat suitability assessment for the Goitered Gazelle: A case study of Shirahmad wildlife refuge تحلیل حساسیت وزن‌دهی در ارزیابی چندمعیارة مطلوبیت زیستگاه آهوی گواتردار پناهگاه شیراحمد 201 219 103903 10.22059/jne.2025.393479.2797 FA امیر محمد حبیبی گروه محیط‌ زیست، دانشکدة منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، شهرستان نور، مازندران، ایران. بنیاد احمدی گروه محیط‌ زیست، دانشکدة منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، شهرستان نور، مازندران، ایران. مهدی غلامعلی فرد گروه محیط‌ زیست، دانشکدة منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، شهرستان نور، مازندران، ایران. سید محمود قاسمپوری گروه محیط‌ زیست، دانشکدة منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، شهرستان نور، مازندران، ایران. علی قرائی گروه محیط‌ زیست، دانشکدة منابع طبیعی و محیط‌زیست، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. Journal Article 2025 04 15 The Shirahmad Wildlife Refuge, located in Razavi Khorasan Province, northeastern Iran, represents one of the key habitats of the goitered gazelle (Gazella subgutturosa). This study aimed to evaluate habitat suitability and identify the main drivers of the species’ distribution using a multi-criteria evaluation (MCE) approach. The applied criteria included ranger stations, water points, streams, rivers, core zones, forests, grasslands, roads, farmlands, dirt roads, salt marshes, and slope. The findings indicated that areas near water resources (water points: weight= 0.1753; rivers: weight= 0.1432) and ranger stations (weight= 0.1975) exhibited higher suitability. The model’s performance, assessed using the Receiver Operating Characteristic (ROC) curve, achieved an accuracy of 0.82, confirming the robustness of the final habitat suitability map. Furthermore, results showed that habitat suitability increased with higher suitability classes. Sensitivity analysis revealed that distance from rivers and slope were the most influential criteria. Based on the Mann-Kendall and Theil-Sen tests, suitability trends showed an increasing pattern, with northern and western parts of the area being more suitable than southern and eastern regions. Overall, water resources, vegetation cover, and security were identified as the key determinants of gazelle distribution. Accordingly, establishing artificial water points in central and western zones and positioning ranger stations near Yahyaabad and Jalin villages are recommended. Additionally, changes in the weighting of criteria influenced habitat suitability maps, highlighting the importance of accurate parameterization. These findings can contribute to improving habitat assessments and designing effective strategies for the conservation of goitered gazelle populations in Shirahmad. پناهگاه حیات وحش شیراحمد یکی از زیستگاه‌های کلیدی آهوی گواتردار (Gazella subgutturosa) در شمال‌شرقی ایران و واقع در استان خراسان رضوی است. این پژوهش با هدف ارزیابی مطلوبیت زیستگاه و شناسایی عوامل تعیین‌کنندة پراکنش این گونه، از رویکرد ارزیابی چندمعیاره استفاده نمود. معیارهای مورد استفاده شامل پاسگاه محیط‌بانی، آبشخور، آبراهه، رودخانه، زون امن، جنگل، علفزار، جاده، مزارع، جاده خاکی، شوره‌زار و شیب بودند. بررسی‌های انجام شده حاکی از آن است که مناطق نزدیک به منابع آبی (آبشخور: وزن0/1753 و رودخانه: وزن 0/1432) و پاسگاه‌های محیط‌بانی (وزن: 0/1975)، از مطلوبیت بالاتری برخوردارند. نتایج ارزیابی صحت مدل‌ با شاخص (ROC)Receiver Operating Characteristic، با مقدار 0/82 بیانگر صحت بالای نقشة نهایی است، به‌علاوه نتایج حاصل نشان داد که با افزایش درصد، مطلوبیت زیستگاه نیز افزایش می‌یابد. در ادامه معیارهای فاصله از رودخانه و شیب به‌عنوان حساس‌ترین معیارها در تحلیل حساسیت شناسایی شدند. همچنین براساس آزمون من-کندال و تایل-سن روند تغییرات در گام افزایشی نشان‌دهندة مطلوبیت بیشتر مناطق شمالی و غربی نسبت به مناطق جنوبی و شرقی است. براساس نتایج حاصل، منابع آبی، پوشش گیاهی و امنیت، عوامل مؤثر بر پراکنش آهوی گواتردار در منطقه بوده، بنابراین احداث آبشخورهای مصنوعی در بخش‌های مرکزی و غربی و استقرار پاسگاه‌ محیط‌بانی در نزدیکی روستاهای یحیی‌آباد و جلین پیشنهاد می‌شود. همچنین، تحلیل تغییر وزن معیارها بیانگر تأثیرپذیری نقشه‌های مطلوبیت زیستگاه از این تغییرات بود. این یافته‌ها می‌توانند به بهبود دقت ارزیابی زیستگاه و تدوین راهکارهای مؤثرتر در حفاظت از جمعیت آهوی گواتردار کمک کنند.

https://jne.ut.ac.ir/article_103903_79ddbffe210ad68a9b3432d66dc8f508.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 78 2 2025 09 21 Investigating the effect of natural resource rent and trade on the added value of the agricultural sector in selected OPEC member countries بررسی اثر رانت منابع طبیعی و تجارت بر ارزش افزودة بخش کشاورزی در کشورهای منتخب عضو اوپک 221 235 104019 10.22059/jne.2025.395155.2805 FA مهسا تسلیمی گروه اقتصادکشاورزی، دانشکدة مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. فؤاد عشقی گروه اقتصادکشاورزی، دانشکدة مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. سیده فاطمه رزاقی پهنه کلائی گروه اقتصادکشاورزی، دانشکدة مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. حمید امیرنژاد گروه اقتصادکشاورزی، دانشکدة مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. Journal Article 2025 06 03 The resource curse is one of these explanations related to the mainstream of international trade economics, which states that windfall revenues from natural resources negatively impact other sectors. This is done by the collapse of the manufacturing sector due to the increase in the value of the domestic currency and the diversion of production resources from other sectors of the economy to the natural resource sector in search of natural resources. This study examines the relationship between natural resource rents in selected OPEC member countries and the agricultural sectors value-added. For this purpose, consolidated data from selected OPEC member countries for the period 2000–2020 and the fixed effects method were used. The estimation was performed once for selected OPEC member countries and once using a dummy variable for Iran. The results obtained from the estimation of the model with fixed effects for selected OPEC member countries showed that the variables of carbon dioxide emissions and natural resource rents have a significant and negative effect on the growth of value-added in the agricultural sector. Meanwhile, the estimation of the results of the dummy variable fixed effects model for Iran showed that the dummy variables of carbon dioxide emissions and natural resource rents do not affect the value-added in the agricultural sector. According to the obtained results, it can be said that the natural resource curse hypothesis is confirmed in selected OPEC member countries; however, in Iran, due to oil and financial sanctions in the past years, this variable is not significant, and this hypothesis is not confirmed in Iran. Accordingly, policymakers should consider the difference in the impact of the agricultural sector's value-added from natural resource rents and carbon dioxide emissions in the policies implemented. نفرین منابع یکی از این توضیحات مربوط به جریان اصلی اقتصاد تجارت بین‌الملل است که بیان می‌کند درآمدهای بادآورده منابع ‌طبیعی تأثیر منفی بر سایر بخش‌ها دارد. این امر با فروپاشی بخش تولید به‌دلیل افزایش ارزش پول داخلی و انحراف منابع تولیدی از سایر بخش‌های اقتصاد به بخش منابع ‌طبیعی انجام ‌می‌شود. هدف از انجام این پژوهش، بررسی ارتباط میان رانت منابع ‌طبیعی در کشورهای منتخب عضو اوپک و ارزش افزودة بخش کشاورزی می‌باشد. به این منظور از داده‌های تلفیقی کشورهای منتخب عضو اوپک دورة زمانی 2000 تا 2020 و روش اثرات ثابت استفاده گردید؛ برآورد یکبار برای کشورهای منتخب عضو اوپک و یکبار با به‌کارگیری متغیر موهومی برای ایران انجام شد. نتایج به‌دست‌آمده از برآورد مدل با اثرات ثابت کشورهای منتخب عضو اوپک نشان داد که متغیرهای انتشار دی‌اکسیدکربن و رانت منابع‌ طبیعی بر رشد ارزش افزودة بخش کشاورزی اثر معنی‌داری و منفی دارد؛ در حالی‌که برآورد نتایج مدل اثرات ثابت متغیر موهومی برای ایران نشان داد که متغیرهای موهومی انتشار دی‌اکسیدکربن و رانت منابع‌ طبیعی بر ارزش افزوده بخش کشاورزی تأثیری ندارد. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده می‌توان گفت که فرضیة نفرین منابع ‌طبیعی در کشورهای منتخب عضو اوپک تأیید می‌شود؛ اما در ایران، به‌دلیل تحریم‌های نفتی و مالی در سال‌های گذشته، این متغیر معنی‌دار نشده و این فرضیه در ایران تأیید نمی‌گردد. بر این اساس پیشنهاد می‌شود که سیاستگذار تفاوت اثرپذیری ارزش افزودة بخش کشاورزی از رانت منابع ‌طبیعی و انتشار دی‌اکسیدکربن را در سیاست‌های اعمال‌شده، در نظر بگیرد.

https://jne.ut.ac.ir/article_104019_f6c5125dac624ccac1a43f1d698befc0.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 78 2 2025 09 21 Assessment of species distribution patterns and abundance of plants and Noctuid moths (Lepidoptera: Noctuidae) in the Ark and Gorong protected area, south Khorasan province, Iran بررسی الگوی پراکندگی و توزیع وفور گونه‌ای گیاهان و شب‌پره‌های خانوادة Noctuidae در منطقة حفاظت‌شدة آرک و گرنگ، خراسان جنوبی 237 252 104020 10.22059/jne.2025.395737.2808 FA مسلم رستم پور گروه مرتع و آبخیزداری و گروه پژوهشی خشکسالی و تغییر اقلیم، دانشکدة منابع طبیعی و محیط‌زیست، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. محمد مهدی ربیعه گروه گیاهپزشکی، دانشکدة کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. Journal Article 2025 06 07 Nowedays, the study of plant–insect interactions is considered a critical indicator of biodiversity in ecological research and biodiversity conservation planning. The present study aimed to investigate the distribution patterns, species abundance, and co-occurrence of plant species and Noctuidae moths in the Ark and Gorong Protected Area in South Khorasan Province, Iran.Sampling of moths and plants was carried out at ten sites. Three representative sub-sites were selected in each site, and 30 quadrats is taken per site. Species density was estimated in each quadrat. Moth specimens were caught using light traps. The attracted moths were collected, counted, and identified in the laboratory. To assess spatial distribution, the mean/variance ratio, Morisita’s index, and standardized Morisita’s index were calculated for each species. The species abundance distributions (SADs) of both plants and moths were fitted to theoretical models. Model fit significance was established with maximum likelihood estimation, and the best model was decided on by Akaike Information Criterion (AIC). The findings indicated that most of the plant (73.33 %) and moth species (86.67 %) were clumped in their pattern of distribution. Additionally, abundance of species in both groups occurred best according to the log-normal model, typically typical of mature and complex communities. Analysis detected no significant correlation between the plant community matrix and the moth community matrix (r=0.05, P≥0.05). In general, the findings of this study in Ark and Gorong Protected Area showed that environmental complexity and habitat heterogeneity play an important role in determining the distribution pattern of plant species and Noctuid moths. امروزه مطالعة روابط گیاه–حشره به‌عنوان شاخص‌های مؤثر تنوع زیستی در تحقیقات بوم‌شناسی و برنامه‌ریزی حفاظت از تنوع زیستی مهم است. هدف از پژوهش حاضر، مطالعة الگوی پراکندگی، توزیع وفور گونه‌ای و همزیستی گونه‌های گیاهی و شب‌پره‌های خانوادة Noctuidae در منطقة حفاظت‌شدة آرک و گرنگ خراسان جنوبی است. نمونه‌برداری از گیاهان و شب‌پره‌ها در ۱۰ منطقه انجام گرفت، در هر منطقه، سه زیر منطقة معرف انتخاب و در هر منطقه، 30 کوادرات مستقر شد. در هر کوادرات تراکم گونه‌ای برآورد شد. همچنین، جمع‌آوری شب‌پره‌ها با استفاده از تلة نوری انجام شد. شب‌پره‌های جذب‌شده به نور، جمع‌آوری و در آزمایشگاه، شمارش و شناسایی شدند. شاخص کوادراتی شامل نسبت میانگین/واریانس، شاخص موریسیتا و موریسیتای استاندارد برای هر گونه محاسبه شد. وفور گونه‌ای گیاهان و شب‌پره‌های منطقة مورد مطالعه با مدل‌های توزیع وفور گونه‌ای (Species Abundance Distribution; SAD) مطابقت داده شدند. به‌منظور بررسی معنی‌داری برازش از روش بیشینة درستنمایی و برای انتخاب بهترین مدل از آمارة AIC استفاده شد. نتایج نشان داد که بیشتر گونه‌های گیاهی (73/33درصد گونه‌ها) و شب‌پره‌های (86/67درصد گونه‌ها) مورد مطالعه دارای الگوی پراکندگی کپه‌ای هستند. همچنین، پوشش گیاهی و شب‌پره‌های مورد مطالعه با مدل لوگ نرمال (معرف بوم‌سازگان بالغ و پیچیده‌) برازش بهتری دارند. نتایج نشان داد که بین ماتریس ترکیب گیاهی و شب‌پره‌ها، همبستگی معنی‌داری وجود ندارد (0/05<P؛ 0/05=r). به‌طور کلی یافته‌های حاصل از این پژوهش در منطقة آرک و گرنگ نشان داد که پیچیدگی محیطی و ناهمگنی زیستگاهی نقش مهمی در تعیین الگوی پراکندگی گونه‌های گیاهی و شب‌پره‌های خانوادة Noctuidae ایفا می‌کند.

https://jne.ut.ac.ir/article_104020_1c680b44c9f727c3fe337a22776c3137.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 78 2 2025 09 21 Ecohydrological analysis of black carbon effects on accelerated snowmelt in the Alborz highlands using remote sensing and statistical modeling تحلیل اکوهیدرولوژیک اثر کربن سیاه بر تسریع ذوب برف در ارتفاعات البرز با بهره‌گیری از سنجش‌ازدور و مدل‌سازی آماری 253 266 104022 10.22059/jne.2025.401222.2835 FA رضا نوروز ولاشدی گروه مهندسی آب، دانشکدة مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری ایران. محمدرضا نوروزیان رستمی گروه مهندسی آب، دانشکدة مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری ایران. Journal Article 2025 09 01 Mountain snow, as a key component of the hydrological cycle, plays a crucial role in supplying both surface and subsurface water resources. This study employed an ecohydrological approach and remote sensing data to investigate the impact of black carbon (BC) pollution on snow surface albedo in the Alborz Mountains at elevations above 2000 meters during 2000–2024. Albedo data were obtained from the MOD10A1 V6.1 product, and BC data from the MERRA-2 reanalysis. Statistical analyses, including linear regression and the Generalized Additive Model (GAM), were conducted to examine temporal and monthly relationships between these variables. Results revealed a significant negative correlation between BC concentration and snow albedo during winter and early spring, highlighting the direct role of pollutants in reducing reflectivity and accelerating snowmelt. GAM results showed a nonlinear relationship between BC concentration and albedo sensitivity: sensitivity increased when BC exceeded 0.38 µg/m² but declined after reaching a saturation point of 0.45 µg/m². This identifies a critical BC concentration range of 0.40–0.50 µg/m², where snow albedo experiences the greatest reduction. Additionally, temporal trends indicated a significant increase in BC for most months and a continuous decline in albedo during cold periods. Factor analysis further demonstrated that, although the temperature–moisture factor remained stable over many years, increasing fluctuations in the pollution–radiation factor over the past decade have been the main driver of early snowmelt. برف کوهستانی به‌عنوان یکی از عناصر کلیدی چرخة هیدرولوژیک، نقشی اساسی در ذخیره و رهاسازی منابع آب سطحی و زیرسطحی ایفا می‌کند. با این حال، آلودگی ناشی از کربن سیاه می‌تواند بازتابندگی سطح برف را کاهش داده و موجب تسریع در فرآیند ذوب شود. هدف این پژوهش، بررسی رابطة میان غلظت کربن سیاه و تغییرات آلبیدوی برف در رشته‌کوه البرز در محدودة ارتفاعی بالاتر از 2000 متر از سطح دریا در بازة زمانی 2000 تا 2024 با رویکرد اکوهیدرولوژیک بوده ‌است. برای این منظور، داده‌های آلبیدو از محصول MOD10A1 V6.1 و داده‌های کربن سیاه از بازتحلیل MERRA-2 استخراج شد. روابط تحلیل آماری به روش رگرسیون خطی و مدل جمعی تعمیم‌یافته (GAM) انجام شد. نتایج نشان داد همبستگی منفیِ معنی‌داری بین غلظت کربن سیاه و آلبیدوی برف در ماه‌های زمستان و اوایل بهار وجود دارد. بنابراین آلاینده‌ها در کاهش بازتابندگی و افزایش سرعت ذوب برف نقش دارند. خروجی مدل GAM رابطة غیرخطی بین غلظت کربن سیاه و حساسیت آلبیدو را نشان داد. حساسیت آلبیدو پس از عبور غلظت کربن سیاه از آستانة 0/38 میکروگرم بر مترمربع افزایش یافته و با رسیدن به سطح اشباع 0/45 میکروگرم بر مترمربع کاهش یافت. در بازة بحرانی 0/40 تا 0/50 بیشترین افت آلبیدو مشاهده شد. بررسی روند داده‌ها نیز حاکی از افزایش معنی‌دار کربن سیاه در اغلب ماه‌ها و کاهش پیوستة آلبیدو در دورة سرد سال است. تحلیل عاملی نیز نشان داد که اگرچه عامل دما-رطوبت در بسیاری از سال‌ها روند پایداری داشته است، اما روند افزایشی نوسانات عامل آلودگی-تابشی از حدود یک دهة اخیر به‌عنوان عامل محرک اصلی ذوب زودرس برف است.

https://jne.ut.ac.ir/article_104022_ba9672b8e3ba0973798e6c5d309809e1.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 78 2 2025 09 21 Investigating the role of ICT and natural resource rent in human development and environmental quality: evidence from N11 countries and the SUR approach بررسی نقش ICT و رانت منابع طبیعی بر توسعة انسانی و کیفیت محیط‌زیست: شواهدی از کشورهای N11 و رویکرد SUR 267 283 103902 10.22059/jne.2025.392316.2788 FA علی حسنوند گروه اقتصاد، دانشکدة مدیریت و اقتصاد، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران. بهار سالاروند گروه اقتصاد، دانشکدة مدیریت و اقتصاد، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران. Journal Article 2025 04 12 The resource curse hypothesis challenges the complex relationship between natural resource abundance and economic development. This study aims to investigate the simultaneous relationships between human development and ecological footprint, along with their determinants—including information and communication technology (ICT), natural resource rent, industrial value-added, urbanization, globalization, financial development, and particularly the interactive effect of ICT and resource rent—in N-11 countries (with a focus on Iran) during 2007–2021. To this end, the Seemingly Unrelated Regression (SUR) equations method was employed. The results reveal that ICT plays a dual role: while significantly enhancing human development with a coefficient of 0.30, it exacerbates the ecological footprint with a coefficient of 0.11, highlighting the conflict between technological progress and environmental sustainability. Natural resource rent significantly reduces human development (coefficient: -0.11) and substantially increases the ecological footprint (coefficient: 0.10), confirming the resource curse hypothesis. Industrial value-added and urbanization both strengthen human development (coefficients: 0.31 and 0.33) but also elevate the ecological footprint (coefficients: 0.05 and 0.41). Financial development, despite significantly boosting human development (coefficient: 0.18), exerts substantial environmental pressure (coefficient: 0.61), underscoring the necessity for green financial policies. The interactive effect of ICT and resource rent, which increases human development (coefficient: 0.06) and reduces the ecological footprint (coefficient: -0.06), suggests that ICT advancement can help mitigate the resource curse in N-11 countries. These findings hold critical implications for policymakers in the studied countries to strike a balance between human development and environmental sustainability. فرضیة نفرین منابع، ارتباط پیچیده بین وفور منابع طبیعی و توسعة اقتصادی را به چالش می‌کشد. این پژوهش با هدف بررسی روابط همزمان بین توسعة انسانی و ردپای اکولوژیک و عوامل مؤثر بر آنها، شامل فناوری اطلاعات و ارتباطات، رانت منابع طبیعی، ارزش افزودة صنعت، شهرنشینی، جهانی‌شدن، توسعة مالی و به‌ویژه اثر تعاملی ICT و رانت منابع، در کشورهای N-11 (با تأکید بر ایران) طی دورة 2021-2007 انجام شده است. بدین‌منظور از روش رگرسیون سیستم معادلات همزمان به‌ظاهر نامرتبط استفاده شد. نتایج نشان می‌دهد ICT نقش دوگانه‌ای دارد: ضمن افزایش معنی‌دار توسعة انسانی با ضریب 0/30، باعث تشدید ردپای اکولوژیک با ضریب 0/11 نیز می‌شود که گویای تعارض بین پیشرفت فناوری و پایداری ‌محیط‌زیستی است. رانت منابع طبیعی، با کاهش معنی‌دار توسعة انسانی با ضریب 0/11- و افزایش چشمگیر ردپای اکولوژیک با ضریب 0/10، فرضیة نفرین منابع را تأیید می‌کند. ارزش افزودة صنعت و شهرنشینی هر دو توسعة انسانی را تقویت (ضرایب 0/31 و 0/33) اما ردپای اکولوژیک را نیز افزایش می‌دهند (ضرایب 0/05 و 0/41). توسعة مالی با وجود افزایش قابل توجه توسعة انسانی با ضریب 0/18 فشار زیادی بر محیط‌زیست با ضریب 0/61 وارد می‌کند، که لزوم سیاست‌های مالی سبز را برجسته می‌سازد. اثر تعاملی ICT و رانت منابع، با افزایش توسعة انسانی با ضریب 60/0 و کاهش ردپای اکولوژیک با ضریب 60/0- نشان می‌دهد که توسعة ICT می‌تواند به شکستن نفرین منابع در کشورهای N-11 کمک کند. این یافته‌ها برای سیاست‌گذاران کشورهای مورد مطالعه در جهت ایجاد تعادل بین توسعة انسانی و پایداری ‌محیط‌زیستی اهمیت دارد.

https://jne.ut.ac.ir/article_103902_83b98d0edd71a7699aa7904117e34f31.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 78 2 2025 09 21 Health risk assessment of selected heavy metals from the consumption of Talang Queenfish (Scomberoides commersonnianus) in the Dashtyaari region ارزیابی ریسک سلامت برخی فلزات سنگین ناشی از مصرف ماهی سارم دهان‌بزرگ در منطقة دشتیاری 285 297 103614 10.22059/jne.2025.399456.2830 FA میلاد جوهر گروه شیلات، دانشکده علوم دریایی، دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار، چابهار، ایران. سراج بیتا گروه شیلات، دانشکده علوم دریایی، دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار، چابهار، ایران. Journal Article 2025 07 26 Among various aquatic pollutants, heavy metals are of particular concern due to their non-biodegradable nature, potential for bioaccumulation in the food chain, and their acute and chronic adverse effects on human health. Given the increasing contamination of water resources and the importance of continuous monitoring, this study investigated the accumulation of selected heavy metals in the muscle tissue of Talang Queenfish (Scomberoides commersonnianus) and assessed the associated health risks from its consumption. Fish samples were collected from Dashtyaari coastal waters, specifically from the fish landing sites of Beris, Pasabandar, and Gowatr. The analyzed heavy metals included cadmium (Cd), lead (Pb), chromium (Cr), zinc (Zn), copper (Cu), and nickel (Ni). Samples were prepared using a single-step acid wet digestion method, and metal concentrations were measured. Human health risk assessment was performed using environmental protection indices recommended by the U.S. EPA. The results indicated that the highest heavy metal contamination occurred in fish from Beris, with a Metal Pollution Index (MPI) of 1.44. Significant differences in cadmium and lead concentrations were observed between regions (P<0.05), while copper and zinc levels did not show significant variation (P>0.05). The highest estimated daily and weekly intake values were related to copper and zinc, while the lowest were attributed to cadmium, chromium, and nickel. The Target Hazard Quotient (THQ) and Hazard Index (HI) values for all metals in all regions were below 1, indicating no potential non-carcinogenic health risk from consuming this species. Based on MPI values, Beris should be prioritized for pollution monitoring and management, while periodic monitoring is recommended for Pasabandar, and environmental quality in Gowatr should be preserved to maintain its favorable status. از میان انواع آلاینده‌های منابع آبی فلزات سنگین به‌دلیل عدم تجزیه‌پذیری زیستی، قابلیت تجمع در زنجیرة غذایی و اثرات سوء‌ حاد و مزمن بر سلامت انسان بسیار نگران‌کننده هستند، بنابراین با توجه به آلودگی فزایندة منابع آب و اهمیت پایش مداوم آنها، در این تحقیق نسبت به بررسی تجمع برخی فلزات سنگین در عضلة ماهی و ارزیابی ریسک سلامت ناشی از مصرف ماهی سارم دهان‌بزرگ صید شده از منطقة دشتیاری (جایگاه تخلیة صید بریس، پسابندر و گواتر) اقدام شد. فلزات سنگین مورد بررسی در نمونه‌های صید شده شامل کادمیوم، سرب، کروم، روی، مس و نیکل بودند. برای سنجش غلظت این فلزات، نمونه‌ها با استفاده از روش هضم شیمیایی مرطوب اسیدی تک‌مرحله‌ای آماده‌سازی شدند. سپس ارزیابی وضعیت سلامت و خطر احتمالی ناشی از مصرف این فلزات با استفاده از شاخص محیط زیست (EPA) مورد بررسی قرار گرفت. طبق نتایج بالاترین آلودگی فلزات سنگین در ماهی سارم دهان‌بزرگ متعلق به منطقة بریس با شاخص شاخص آلودگی فلزی برابر با 1/44 بود. غلظت کادمیوم و سرب بین ماهیان مناطق اختلاف معنی‌دار داشت (0/05>P)، در حالی‌که برای مس و روی تفاوت معنی‌داری در ماهیان مناطق مختلف مشاهده نشد (0/05<P). بیشترین مقدار جذب روزانه و هفتگی فلزات مربوط به مس و روی و کمترین به کادمیوم، کروم و نیکل اختصاص داشت. شاخص‌های خطر هدف و تجمعی در تمامی مناطق کمتر از 1 بوده و نشان‌دهندة ایمن بودن مصرف این ماهی از نظر ریسک غیرسرطان‌زای فلزات سنگین است. با توجه به شاخص آلودگی فلزی، منطقة بریس نیازمند اولویت‌بندی در پایش و مدیریت آلودگی است، همچنین، پایش دوره‌ای در پسابندر و حفظ کیفیت محیط‌زیست در گواتر برای پایداری وضعیت ضروری است.

https://jne.ut.ac.ir/article_103614_17f6d058c53d17f3544fa592fc213965.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 78 2 2025 09 21 Modeling and estimation of soil organic carbon using satellite images and machine learning algorithm in Alborz province مدل‌سازی و برآورد کربن آلی خاک با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای و الگوریتم یادگیری ماشین در استان البرز 299 314 104252 10.22059/jne.2025.394148.2801 FA سعید سعادت موسسة تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،‌ کرج، ایران. لیلا اسماعیل نژاد موسسة تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،‌ کرج، ایران. حامد رضائی موسسة تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،‌ کرج، ایران. رسول میرخانی موسسة تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،‌ کرج، ایران. امیررضا اسفندیار گروه مهندسی جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. Journal Article 2025 04 26 This study was conducted to model and estimate the spatial distribution of soil organic carbon (SOC) in the agricultural lands of Alborz province by integrating Landsat 8 satellite data with the Random Forest machine learning algorithm. The model was based on field data from 257 soil samples collected via a regular grid method, with their SOC content measured using the Walkley-Black method. Predictor variables included visible, near-infrared (NIR), and short-wave infrared (SWIR) spectral bands, along with relevant vegetation indices. The model's performance evaluation confirmed its high accuracy, with a coefficient of determination (R2) of 0.83 and a normalized root mean square error (NRMSE) of 12.5%. The resulting map showed an average SOC of 0.23% for the region, with the highest values concentrated in the northern and central parts of the province. Additionally, a trend analysis over the last decade showed no statistically significant changes in the mean SOC. The findings demonstrate the significant potential of combining machine learning algorithms with remote sensing data for accurate and efficient mapping of soil organic carbon at a regional scale. This approach can serve as an effective tool for sustainable soil resource management and greenhouse gas emission reduction strategies. پژوهش حاضر به‌منظور مدل‌سازی و برآورد توزیع مکانی کربن آلی خاک در اراضی کشاورزی استان البرز با تلفیق داده‌های ماهواره‌ای لندست ۸ و الگوریتم یادگیری ماشین جنگل تصادفی انجام شد. کاربرد الگوریتم‌های پیشرفته در مقیاس منطقه‌ای، پتانسیل قابل توجهی برای نقشه‌برداری دقیق و کارآمد کربن آلی خاک از طریق تلفیق یادگیری ماشین و سنجش از دور دارد و می‌تواند به‌عنوان ابزاری مؤثر در مدیریت پایدار منابع خاک و راهبردهای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای به‌کار گرفته شود. اساس مدل بر داده‌های میدانی ۲۵۷ نمونه خاک استوار بود که با روش شبکه‌بندی منظم جمع‌آوری و میزان کربن آلی آنها به روش والکلی-بلک اندازه‌گیری شد. متغیرهای پیش‌بین شامل باندهای طیفی مرئی، مادون قرمز نزدیک، مادون قرمز موج کوتاه و شاخص‌های گیاهی مرتبط بودند. ارزیابی عملکرد مدل، دقت بالای آن را با ضریب تعیین R² برابر با 0/83 و خطای استاندارد نسبی NRMSE معادل 12/5درصد تأیید نمود. نقشة تولیدی، میانگین کربن آلی خاک منطقه را 0/23 درصد نشان داد که بیشترین مقادیر در نواحی شمالی و مرکزی استان متمرکز بود. همچنین تحلیل روند ده سالة اخیر، تغییرات آماری معنی‌داری را در میانگین کربن آلی خاک نشان نداد. نتایج این تحقیق، پتانسیل قابل توجه الگوریتم‌های یادگیری ماشین در تلفیق با داده‌های سنجش از دور را برای نقشه‌برداری دقیق و کارآمد کربن آلی خاک در مقیاس منطقه‌ای اثبات می‌کند و این رویکرد می‌تواند به‌عنوان ابزاری مؤثر در مدیریت پایدار منابع خاک و راهبردهای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای به‌کار گرفته شود.

https://jne.ut.ac.ir/article_104252_7c6b2b80fb5e1b0b77eb33092d84a1ba.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 78 2 2025 09 21 Investigating the environmental impacts of the Zabol wastewater treatment plant using a life cycle approach بررسی پیامدهای محیط‌زیستی تصفیه‌خانة فاضلاب شهرستان زابل با رویکرد چرخة حیات 315 328 104311 10.22059/jne.2025.402134.2840 FA فاطمه سرگلزائی گروه محیط‌ زیست، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه زابل، زابل، ایران. فاطمه عین الهی پیر گروه محیط‌ زیست، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه زابل، زابل، ایران. رضا دهمرده بهروز گروه محیط‌ زیست، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه زابل، زابل، ایران. نرجس اکاتی گروه محیط‌ زیست، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه زابل، زابل، ایران. Journal Article 2025 09 11 This study was conducted to comprehensively evaluate the environmental impacts associated with the wastewater treatment plant (WWTP) in Zabol city, with the objectives of identifying the system’s critical and weak points and proposing corrective strategies to mitigate these impacts. The midpoint and endpoint environmental effects of the WWTP were quantified per functional unit (1 m³ of treated wastewater) using the ReCiPe 2016 H methodology. Climatic impacts were assessed following the approach recommended by the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). Additionally, the cumulative energy demand (CED) and ecological footprint (EF) indicators were calculated to provide a broader perspective on the plant’s environmental performance. The life cycle assessment (LCA) results, based on the ReCiPe method, indicated that electricity and sulphate were the most influential contributors, exerting the highest impacts on terrestrial ecosystem toxicity (0.509 kg 1,4-DCB eq), freshwater ecosystem toxicity (0.251 kg 1,4-DCB eq), human non-carcinogenic toxicity (27.7 kg 1,4-DCB eq), and marine ecotoxicity (0.259 kg 1,4-DCB eq). The total carbon emissions of the plant were estimated at 3.969 kg CO₂. In terms of energy profile, fossil fuels were identified as the predominant source of energy consumption. The ecological footprint analysis revealed that human health impacts represented the largest contribution among all assessed categories. Overall, electricity consumption and sulphate were identified as the main environmental hotspots of the WWTP. Consequently, replacing fossil fuels with renewable energy sources, such as wind and solar power, could significantly reduce the energy-related impacts. Furthermore, improving the performance of the aerobic treatment process and consequently reducing the sulfate concentration in the influent wastewater can have a significant effect on mitigating the overall environmental impacts. این مطالعه با هدف شناسایی پیامدهای محیط‌زیستی تصفیه‌خانة فاضلاب شهرستان زابل و تعیین نقاط بحرانی یا نقاط ضعف سیستم تصفیه‌خانه و ارائة راهکار اصلاحی جهت کاهش شدت اثرات به روش ارزیابی چرخة حیات انجام شد. بدین‌منظور، فاکتورهای کیفی و برخی فلزات سنگین در نمونۀ فاضلاب ورودی و پساب خروجی تصفیه‌خانه اندازه‌گیری شد. سپس، پیامدهای میانی و پایانی محیط‌زیستی تصفیه‌خانه به‌ازای واحد کارکردی (۱ مترمکعب تصفیة فاضلاب) توسط ReCiPi 2016 H برآورد شد. اثرات اقلیمی تصفیه‌‌خانه نیز به کمک روش ارائه شده توسط هیأت بین دولتی تغییر اقلیم (IPCC) تعیین گردید. هریک از پارامترهای انرژی‌خواهی تجمعی (CED) و ردپای اکولوژیک (EF) نیز محاسبه شد. براساس آزمون ReCiPe، مهم‌ترین عوامل مؤثر، برق مصرفی و سولفات موجود در پساب بود که بیشترین تأثیر را بر سمیت اکوسیستم‌های خشکی (Kg 1,4-DCB eq 0/509)، سمیت اکوسیستم‌های آب شیرین (kg 1,4-DCB eq 0/251)، سمیت غیر سرطانزایی انسانی (kg 1,4-DCB eq 27/7) و سمیت اکوسیستم‌های دریایی (Kg 1,4-DCB eq 0/259) داشتند. کربن منتشره نیز برابر 3/969 کیلوگرم CO2 برآورد شد. همچنین مهم‌ترین شکل انرژی مصرفی نیز سوخت‌های فسیلی تعیین شدند. در بخش ردپای اکولوژیک، نیز بیشترین تأثیر بر سلامت انسان به‌دست آمد. به‌طور کلی مصرف برق و سولفات نقطة بحرانی تأثیرگذار بر پیامدهای محیط‌زیستی تصفیه‌خانه بودند. با جایگزین کردن انرژی‌های پاک مانند بادی و خورشیدی، می‌توان تأثیر استفاده از سوخت‌های فسیلی را کاهش داد. همچنین بهبود علمکرد تصفیة هوازی پساب ورودی و به‌دنبال آن کاهش غلظت آلاینده‌های مختلف مثل سولفات، می‌تواند تأثیر معنی‌داری در کاهش میزان پیامدها داشته باشد.

https://jne.ut.ac.ir/article_104311_1337738b1f26bea433672f61d4df76c0.pdf

انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 78 2 2025 09 21 The relationship of age and sex of Dori bleak (Alburnus doriae) and Brond Snout (Chondrostoma regium) with their diet in the Zayandeh-Rud River ارتباط سن و جنسیت مرواریدماهی دوریا (Alburnus doriae) و ماهی نازک (Chondrostoma regium) با رژیم غذایی آنها در رودخانة زاینده‌رود 329 344 104390 10.22059/jne.2025.392367.2789 FA امیدوار فرهادیان گروه شیلات، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران. جواد باقری گروه شیلات، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران. 0009-0007-8848-1230 نصراله محبوبی صوفیانی گروه شیلات، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران. صفی اله حیدری گروه شیلات، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران. عیسی ابراهیمی گروه شیلات، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران. Journal Article 2025 03 30 This study, with the aim of investigating the effect of age and sex on diet and food resource allocation patterns, focused on Alburnus doriae and Chondrostoma regium. In order to achieve this goal, a total of 400 specimens (200 samples from each species, including male, female, and juvenile) were collected seasonally over a full year from the Zayandeh-rud River, located in Chaharmahal and Bakhtiari Province. To quantify the relative importance of food groups and compare them, the Numerical Importance Index was used, which indicates the frequency or number of prey in the digestive tract. Analysis results showed that in both species, Insects had the highest numerical importance and were recognized as the main food for all age and sex groups. An important finding was the noticeable decrease in diet diversity with increasing age in both species, which indicates specialization of the diet in larger fish. Furthermore, A. doriae showed greater food diversity and a more specialized tendency compared to C. regium (which is more flexible in its food resources). The diet of both species is strongly dependent on benthic insect resources of the Zayandeh-rud River. This specialization of diet with increasing age, as a size-related diet change strategy, helps in the better management of energy needs in larger fish. The difference in feeding strategies between A. doriae (a more specialized insectivore) and C. regium (a more flexible omnivore), provides an opportunity for resource partitioning and stable coexistence in this aquatic ecosystem. این مطالعه با هدف بررسی تأثیر سن و جنسیت بر رژیم غذایی و الگوهای تخصیص منابع غذایی، بر روی مرواریدماهی دوریا (Alburnus doriae) و ماهی نازک (Chondrostoma regium) متمرکز شد. بدین‌منظور، در مجموع 400 نمونه (200 نمونه از هر گونه، شامل نر، ماده و نابالغ) به‌صورت فصلی در طول یک سال کامل از رودخانة زاینده‌رود واقع در استان چهارمحال و بختیاری جمع‌آوری شدند. برای کمی‌سازی اهمیت نسبی گروه‌های غذایی و مقایسة آنها، از شاخص ارزش عددی استفاده شد که این شاخص، فراوانی یا تعداد طعمه را در دستگاه گوارش نشان میدهد. نتایج نشان داد که در هر دو گونه، حشرات دارای بیشترین اهمیت عددی بودند و به‌عنوان غذای اصلی تمام گروه‌های سنی و جنسی شناخته شدند. یک یافتة مهم، کاهش محسوس تنوع غذایی با افزایش سن در هر دو گونه بود، که بیانگر تخصصی شدن رژیم غذایی در ماهیان بزرگ‌تر است. علاوه بر این، مرواریدماهی دوریا تنوع غذایی بیشتر و گرایش تخصصی‌تری نسبت به ماهی نازک (که در منابع غذایی خود انعطاف‌پذیرتر است) از خود نشان داد. رژیم غذایی هر دو گونه به‌شدت وابسته به منابع حشره‌ای کفزی رودخانة زاینده‌رود است. این تخصصی شدن رژیم غذایی با افزایش سن، به‌عنوان یک استراتژی تغییر رژیم غذایی مرتبط با اندازه، به مدیریت بهتر نیازهای انرژی در ماهیان بزرگ‌تر کمک می‌کند. تفاوت در استراتژی‌های تغذیه‌ای بین مرواریدماهی دوریا (حشره‌خوار تخصصی‌تر) و ماهی نازک (همه‌چیزخوار منعطف‌تر)، فرصتی برای تقسیم منابع و همزیستی پایدار در این اکوسیستم آبی فراهم می‌سازد.

https://jne.ut.ac.ir/article_104390_08446c230242bedf268a23965c09e324.pdf