انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 3 2026 09 23 Seed traits of old Hyrcanian beech, velvet maple, and Caucasian alder trees in old-growth Hyrcanian forests مشخصه‌های بذر درختان کهنسال راش هیرکانی، پلت و توسکای ییلاقی در جنگل‌های کهن‌رست هیرکانی 495 509 107806 10.22059/jne.2026.412285.2902 FA مجتبی آذریان گروه جنگلداری، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران. 0000-0002-4001-9924 حامد آقاجانی گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. 0000-0003-3013-1776 وحید اعتماد گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0001-6560-7653 انوشیروان شیروانی گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0001-9953-3779 سید محمدمعین صادقی دانشکدگان جنگلداری، کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه آرکانزاس در مانتیسلو، مانتیسلو، آرکانزاس، آمریکا. 0000-0001-5562-6770 Journal Article 2026 03 17 Old trees play an important role in maintaining genetic resources, ecosystem stability, and the continuity of natural regeneration in the Hyrcanian forests. However, limited information is available on the seed quality of these trees and how it differs from that of mature non-old trees. This study aimed to investigate and compare selected quantitative and qualitative seed traits, including seed moisture content, thousand-seed weight, seed diameter, and germination capacity, between old and control trees of three species: Hyrcanian beech (Fagus caspica Denk & G.W. Grimm), velvet maple (Acer velutinum Boiss.), and Caucasian alder (Alnus subcordata C.A. Mey) in the Namkhane District of the Kheyrud Forest. For each species, five old trees with a minimum DBH of 1.5 m were identified, and the nearest healthy mature trees of the same species with DBH of 50–70 cm were selected as controls. The results showed that seed moisture content did not differ significantly between old and control trees in any of the three species. Thousand-seed weight and seed diameter were significantly lower in old Hyrcanian beech and velvet maple trees than in their respective controls, whereas no significant differences were observed for these traits in Caucasian alder. In contrast, seed germination percentage was lower in old Caucasian alder trees than in control trees, while no significant differences were found in Hyrcanian beech or velvet maple. These findings indicate that the effects of tree aging on seed traits are species-specific and depend on the particular trait considered. Therefore, evaluating the regeneration potential of mother trees and their suitability as seed sources should simultaneously account for interspecific differences and multiple quantitative and physiological seed traits. درختان کهنسال نقش مهمی در حفظ ذخایر ژنتیکی، پایداری بوم‌سازگان و تداوم زادآوری طبیعی جنگل‌های هیرکانی دارند؛ با این حال، اطلاعات اندکی دربارة کیفیت بذر این درختان و تفاوت آن با درختان بالغ غیرکهنسال وجود دارد. این پژوهش با هدف بررسی و مقایسة برخی ویژگی‌های کمّی و کیفی بذر شامل درصد رطوبت، وزن هزار دانه، قطر بذر و قوة نامیه در درختان کهنسال و شاهد سه گونة راش هیرکانی (Fagus caspica Denk & G.W.Grimm)، پلت (Acer velutinum Boiss.) و توسکای ییلاقی (Alnus subcordata C.A. Mey) در بخش نم‌خانة جنگل خیرود انجام شد. برای هر گونه، پنج پایة کهنسال با حداقل قطر برابر سینه 1/5 متر شناسایی و نزدیک‌ترین درختان بالغ و سالم همان گونه با قطر برابر سینه 50 تا 70 سانتی‌متر به‌عنوان شاهد انتخاب شدند. نتایج نشان داد درصد رطوبت بذر بین درختان کهنسال و شاهد در هیچ‌یک از گونه‌ها اختلاف معنی‌داری نداشت. وزن هزار دانه و قطر بذر در درختان کهنسال راش هیرکانی و پلت نسبت به شاهد کاهش معنی‌داری نشان داد، اما در توسکای ییلاقی تفاوت معنی‌داری مشاهده نشد. در مقابل، درصد جوانه‌زنی بذر درختان کهنسال توسکای ییلاقی کمتر از شاهد بود، در حالی‌که در راش هیرکانی و پلت اختلاف معنی‌داری مشاهده نشد. این یافته‌ها نشان می‌دهد اثر کهنسالی بر ویژگی‌های بذر، گونه‌محور و وابسته به نوع شاخص مورد بررسی است. ازاین‌رو، ارزیابی توان زادآوری پایه‌های مادری و استفاده از آنها به‌عنوان منابع بذر باید با توجه هم‌زمان به تفاوت‌های بین‌گونه‌ای و مجموعه‌ای از شاخص‌های کمّی و فیزیولوژیکی بذر انجام شود. https://jne.ut.ac.ir/article_107806_fe64d9bf06e366c1febdcf5f040c73f1.pdf