انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 79 3 2026 09 23 Assessing the effects of agricultural land expansion on ecosystem services in a desert protected area using the InVEST model تحلیل مکانی اثر گسترش اراضی کشاورزی بر خدمات اکوسیستمی در منطقه حفاظت‌شدة کویر با استفاده از مدل InVEST 457 473 106429 10.22059/jne.2026.408430.2871 FA امیر معمارزاده کیانی گروه برنامه‌ریزی و مدیریت و آموزش محیط زیست، دانشکدۀ محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0001-9915-6782 محمد جواد امیری گروه برنامه‌ریزی و مدیریت و آموزش محیط زیست، دانشکدۀ محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0003-1748-9036 احمد نوحه گر گروه برنامه‌ریزی و مدیریت و آموزش محیط زیست، دانشکدۀ محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0003-4954-8782 Journal Article 2025 12 20 Land-use change, particularly the expansion of agricultural lands, is considered one of the most significant drivers affecting the transformation of ecosystem services in arid and hyper-arid ecosystems. This study aimed to spatially analyze the impact of agricultural land expansion on ecosystem services in the Kavir Protected Area. To this end, land cover/land use changes for the years 1986 and 2020 were extracted and analyzed based on Landsat satellite imagery. Subsequently, using the InVEST model and spatial analyses within a GIS environment, three ecosystem services—soil retention, habitat quality, and water yield—were evaluated, and a land-use change scenario for 2054 was also analyzed. The results indicated that during the study period, approximately 3,804 hectares of natural rangelands and shrublands were converted into agricultural lands. Outputs from the soil retention module and the USLE equation revealed that agricultural lands exhibited the highest soil loss (approximately 5,000 kg per pixel) and the lowest soil protection capacity, whereas shrublands and rangelands showed the highest soil retention potential (around 16,750 kg per pixel). Habitat quality module results also demonstrated a decline in habitat quality and an increase in degradation intensity due to agricultural expansion, a trend that is projected to intensify in the 2054 scenario. Moreover, the water yield module indicated a reduction in water production resulting from increased evapotranspiration caused by agricultural development. Overall, the findings highlight that agricultural expansion undermines the regulating ecosystem services of the region, emphasizing the necessity of limiting agricultural development and considering ecological factors in the management of the Kavir Protected Area. فرآیند تغییر کاربری اراضی، به‌ویژه گسترش و رها‌سازی اراضی کشاورزی، یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر تغییرات کمی و کیفی خدمات اکوسیستمی در اکوسیستم‌های آسیب‌پذیر خشک و فراخشک محسوب می‌گردد. هدف این پژوهش، تحلیل مکانی اثر گسترش اراضی کشاورزی بر خدمات اکوسیستمی در منطقة حفاظت‌شدة کویر است. بدین‌منظور، تغییرات پوشش/کاربری اراضی برای دو مقطع زمانی 1986 و 2020 بر اساس تصاویر ماهواره‌ای Landsat استخراج و تحلیل گردید. سپس با استفاده از مدل InVEST و تحلیل‌های مکانی در محیط GIS، سه خدمت اکوسیستمی شامل نگهداشت خاک، کیفیت زیستگاه و تولید آب مورد بررسی و تفسیر قرار گرفت. نتایج نشان داد که طی دورة موردمطالعه، حدود 3804 هکتار از اراضی مرتعی و بوته‌زارهای طبیعی به اراضی کشاورزی تبدیل شده است. همچنین خروجی‌های ماژول نگهداشت خاک و معادلة USLE بیانگر آن بود که اراضی کشاورزی دارای بیشترین میزان هدررفت خاک (حدود 5000 کیلوگرم در هر پیکسل) و کمترین ظرفیت حفاظت خاک هستند، درحالی‌که بوته‌زارها و مراتع بیشترین توان نگاهداشت خاک (حدود 16750 کیلوگرم در هر پیکسل) را بیان نمودند. نتایج ماژول کیفیت زیستگاه نیز کاهش کیفیت زیستگاه و افزایش شدت تخریب را در اثر گسترش و پیش روی اراضی کشاورزی نشان داد که این روند، روندی افزایشی است، همچنین نتایج ماژول تولید آب حاکی از کاهش تولید آب در پی افزایش تبخیر و تعرق ناشی از توسعة کشاورزی است. در مجموع، یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که گسترش اراضی کشاورزی موجب تضعیف خدمات اکوسیستمی تنظیمی در منطقة حفاظت‌شدة کویر گردیده و توجه به محدودسازی توسعة کشاورزی و ملاحظات اکولوژیک در تدوین برنامة دقیق استراتژیک و مدیریت منطقة حفاظت‌شدة کویر ضروری است. https://jne.ut.ac.ir/article_106429_2ffc9928fae36ca60eb6285e889b1800.pdf