انتشارات دانشگاه تهران- University of Tehran Press نشریه محیط زیست طبیعی 2008-7764 77 4 2025 02 19 Application of the DPSIR conceptual model in the analysis of the environmental situation and vulnerability assessment in Karkheh National park and protected area کاربرد مدل مفهومی DPSIR در تحلیل وضعیت محیطزیستی و ارزیابی آسیب‌پذیری پارک ملی و منطقة حفاظت‌شده کرخه 717 730 100870 10.22059/jne.2025.388957.2755 FA مهدی بیگدلی گروه محیط‌ زیست، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران. 0009-0004-1311-6157 سولماز دشتی گروه محیط‌زیست، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران. 0000-0001-6002-7174 Journal Article 2025 01 17 Protection of Karkheh protected areas and national park, it not only ensures the survival of the unique plant and animal species of the region, but also helps to maintain the ecological balance and its valuable natural resources. However, this area has suffered serious damage due to human activities. Therefore, it is necessary to identify environmental threats and provide solutions to improve the current situation. This research has evaluated the vulnerability of Karkheh national park and protected area using DPSIR model. At the first, threats were identified with the DPSIR (driving force, pressure, situation, impact and response) model. Then, the region's values ​​(ecological, economic and social) were scored and weighted in the evaluation matrix. Finally, strategies were proposed as possible responses to each of the components of the DPSIR model. Six main driving forces were identified, including population development, tourism development, road development, overgrazing, development of settlements and rural areas on the edge of the park, and lack of coherent management. The results showed that threats have the greatest impact on ecological values, including the reduction of biodiversity and the loss of animal and plant species. Also, illegal hunting and fires cause serious damage to the region. In the end, comprehensive management strategies were presented to deal with these threats and protect the ecosystem in order to improve the environmental situation and biodiversity. حفاظت از مناطق حفاظت شده و پارک ملی کرخه، نه تنها تضمین بقای گونه‌های گیاهی و جانوری منحصر به‌فرد منطقه است، بلکه به حفظ تعادل اکولوژیک و منابع طبیعی ارزشمند آن نیز کمک می‌کند. با این حال، این منطقه به‌علت فعالیت‌های انسانی آسیب‌های جدی دیده است. بنابراین، شناسایی تهدیدات محیط­زیستی و ارائة راهکارهایی برای بهبود وضعیت موجود ضروری است. این پژوهش به ارزیابی آسیب‌پذیری پارک ملی و منطقة حفاظت‌شده کرخه با استفاده از مدل DPSIR پرداخته است. در ابتدا با مدل DPSIR (نیروی محرکه، فشار، وضعیت، اثر و پاسخ) و تهدیدها شناسایی شدند. سپس، ارزش‌های منطقه (اکولوژی، اقتصادی و اجتماعی) در ماتریس ارزیابی نمره‌گذاری و وزن‌دهی شدند. در نهایت، راهبردهایی به‌عنوان پاسخ‌های ممکن به هر یک از مؤلفه‌های مدل DPSIR پیشنهاد شد. شش نیروی محرکة اصلی شامل توسعة جمعیت، توسعة گردشگری، توسعة راه‌ها، چرای بی‌رویه، توسعة سکونتگاه‌ها و مناطق روستایی حاشیة پارک و عدم مدیریت منسجم شناسایی شدند. نتایج نشان داد که تهدیدات بیشترین تأثیر را بر ارزش‌های اکولوژیک دارند، از جمله کاهش تنوع زیستی و از بین رفتن گونه‌های جانوری و گیاهی شکار غیرمجاز و آتش‌سوزی آسیب‌های جدی به منطقه وارد می‌کنند. در پایان، راهبردهای مدیریتی جامع برای مقابله با این تهدیدات و حفاظت از اکوسیستم ارائه شد تا وضعیت محیط­زیستی و تنوع زیستی بهبود یابد.  https://jne.ut.ac.ir/article_100870_6c13c56c7cb2d14a10002f86d7819677.pdf